czwartek, 12 września 2013

Koniecpol

Miasto w woj.śląskim,w powiecie częstochowskim,siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koniecpol,położone nad Pilicą.W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj.częstochowskiego.Według danych z 16 stycznia 2013 r.miasto liczyło 6330 mieszkańców,dane z UMiG Koniecpol.W mieście znajduje się stacja kolejowa Koniecpol.Pierwsze wzmianki o Chrząstowie(obecnie dzielnica Koniecpola)pochodzą z wieku XI,a o samym Koniecpolu z 1386,jako o wsi w powiecie sieradzkim.29 grudnia 1443 prawa miejskie nadał Władysław Warneńczyk.
Geneza nazwy
Nazwa Koniecpol należy do grupy miast topograficznych,czyli odnoszących się do ukształtowania terenu.Pierwotna nazwa brzmiała Koniecpole(Coneczpole 1386 r.)co znaczy„pole leżące na końcu”.Z Koniecpola pochodzili Koniecpolscy,znany ród herbu Pobóg.Jan Koniecpolski był kanclerzem Władysława Jagiełły i otrzymał dla tej miejscowości prawa miejskie w roku 1443.Stanisław Koniecpolski(1591-1646),kasztelan krakowski i hetman wielki koronny,wybudował tu w 1642 roku cenny architektonicznie kościół.Nadmienić należy,że z zakończeniem -pol są(głównie„kresowe”,pograniczne)nazwy miast,w których człon -pol pochodzi od grecko-bizantyjskiego polis miasto;por.Terespol,Helenopol,Adampol,Fredropol,Frampol.W 1443 roku obok Koniecpola powstało miasto Nowopole.W dzisiejszej nazwie miasta obserwujemy zanik wygłosowego -e,podobnie jak:Brzeście Brześć.
Historia herbu
Opis 
W czerwonym polu połowa godła herbu Pobóg pół białej(srebrnej)podkowy z zatkniętym na jej barku krzyżem.Obok,po prawej,wieża forteczna biała,zakończona trzema blankami i żółtym,gotyckim daszkiem,zwieńczonym kulą.W środku wieży widnieje jeden otwór strzelniczy.
Geneza i symbolika 
Herb Pobóg był znakiem rodowym Koniecpolskich.W herbie Koniecpola miał on przypominać założycieli miasta oraz ich zasługi w dalszym rozwoju osady.Wieża forteczna symbolizuje prawa miejskie Koniecpola.Początki tego herbu zbiegają się z okresem dokonania lokacji miasta w XV wieku.
Dokumentacja 
Wyobrażenie herbu miejskiego zachowało się na pieczęci z XV wieku,która musiała być używana przez wiele stuleci,skoro jej odcisk widnieje jeszcze na dokumencie z 1780 roku.Herb ten powtórzono w Albumie Heroldii.
Obecnie 
Obecny wygląd herbu został uchwalony na Sesji Rady Miejskiej w Koniecpolu,uchwałą nr VI/42/11 z dnia 27.04.2011 r.
Atrakcje turystyczne
  • Późnorenesansowa kamienica z początku XVII w.
  • Wczesnobarokowy kościół parafialny Świętej Trójcy z lat 1633-1640
Historia
Do 1795
29 grudnia 1443 roku w Budzie król Polski Władysław Warneńczyk,na prośbę Przedbora z Koniecpola wydał akt lokacyjny dla osady Koniecpol.Dokument ten nadawał miastu prawo niemieckie w odmianie średzkiej,a jego licznych mieszkańców obdarzał wieloma przywilejami.Na przestrzeni wieków dobra koniecpolskie pozostawały w rękach rodu Koniecpolskich.Miasto mogło rozwijać się pod względem gospodarczym i społecznym dzięki przywilejom nadawanym przez kolejnych królów Polski,które powodowały rozwój handlu oraz napływ nowej ludności.Okres wysokiej prosperity dla Koniecpola to wiek XVI.Liczne przywileje uzyskali w tym czasie dla miasta bracia Mikołaj i Stanisław Przedborowie,dziedzice Koniecpola.Dokument z 11 lutego 1557 roku nadawał ludności miasta pewne prawa i swobody obywatelskie,narzucając zarazem obowiązki względem dziedzica.Widoczny jest rozwój handlu i rzemiosła,a także przemysłu metalurgicznego.W 1559 roku Koniecpol otrzymał od Zygmunta Augusta przywilej zezwalający na pobór mostowego oraz potwierdzający prawo do organizowania w Koniecpolu jarmarków.Po roku 1559 prawdopodobnie założono w Koniecpolu bractwa kupieckie,co spowodowało rozwój handlu zbożem.Przywileje wydane przez Zygmunta Augusta zostały potwierdzone w 1600 roku przez króla Zygmunta III Wazę.Około roku 1610 następny właściciel Koniecpola hetman Stanisław Koniecpolski ustanowił cechy:kowalski,stolarski,szewski,krawiecki,rzeźnicki oraz konwisarski,sukienniczy i kotlarski.Dzięki hetmanowi w XVII wieku funkcjonowała prawdopodobnie w Koniecpolu kolonia akademicka,która miała być podporządkowana Akademii Krakowskiej.Za sprawą hetmana,który chciał doprowadzić do szybkiego rozwoju miast,a w Koniecpolu pojawili się Żydzi.Kolejne przywileje dla miasta zostały wystawione przez króla Jana Kazimierza.Zwalniały one Koniecpol od kwaterunku wojsk oraz od wszelkich powinności na rzecz władcy ze względu na zniszczenia dokonane w czasie wojny ze Szwedami.Podobnie postąpił następny król Jan III Sobieski w 1673 roku,zwalniając ludność koniecpolską od wszelkich ciężarów i powinności ze względu na zniszczenia wojenne.Dnia 21 listopada 1708 roku miała miejsce na terenie Koniecpola krwawa bitwa między stronnikami Leszczyńskiego pod wodzą Jana Potockiego hetmana wielkiego koronnego,a obrońcami Augusta II pod wodzą Jana Rybińskiego i Ludwika Pocieja.Miasto podupadało w wyniku zniszczeń wojennych,epidemii pojawiających się w Koniecpolu co kilka lat oraz pożarów zwartej,drewnianej zabudowy rynku.Kryzys jaki zarysował się w połowie XVII wieku przyczynił się do upadku znaczenia Koniecpola,co spowodowało,że w XVIII wieku spadł on do roli ośrodka administracyjnego rozległych dóbr ziemskich.Po bezpotomnej śmierci ostatniego z rodu Koniecpolskich Jana Aleksandra,na mocy testamentu Koniecpol przeszedł w ręce krewnych,Aleksandra i Franciszka Walewskich.Bracia Walewscy sprzedali go następnie za bezcen podstawionemu przez Jerzego Aleksandra Lubomirskiego Aleksandrowi Walewskiemu.W rzeczywistości majątek przeszedł w ręce Lubomirskich.W 1754 roku dobra koniecpolskie nabył od Lubomirskego Michał Czapski wojewoda malborski,a następnie w 1778 roku w posagu przeszły one w posiadanie rodziny Potockich.Ostatnim przywilejem królewskim dla miasta Koniecpola był dokument wydany w 1774 roku przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta,potwierdzający istnienie jarmarków w mieście.
1795-1918
Dzięki gospodarności rodu Potockich na przestrzeni lat 20. i 30.XIX wieku nastąpiło ożywienie gospodarcze w mieście.W 1827 roku Potoccy zaczęli tu tworzyć przemysł hutniczy,uruchamiając zakłady hutnicze.W 1833 roku zmodernizowano zakłady hutnicze,otwierając w Koniecpolu jedną z pierwszych na terenie Królestwa Kongresowego pudlingarnię na wzór angielski z inicjatywy Banku Polskiego.Plan budowy pieca pudlarskiego opracował Fryderyk Wilhelm Lempe naczelnik Wydziału Górnictwa,przy pomocy Henryka Łubieńskiego.Budowę pieca nadzorował Wojciech Krygier.Pudlingarnia koniecpolska była spółką prywatną.W skład spółki wchodzili:Michał Potocki właściciel Koniecpola,Wojciech Krygar,Antoni Lipski oraz Jan i Wojciech Kubiczkowie.O wyborze Koniecpola na siedzibę nowego zakładu hutniczego zadecydowały jego warunki miejscowe,a szczególnie możliwość pozyskania napędu hydraulicznego o dużej mocy.Plan budowy pieca pudlarskiego w Koniecpolu wchodził w skład dużej inwestycji,mającej na celu rozbudowę rządowych zakładów górniczo-hutniczych,planującej zarazem włączenie do tej inwestycji prywatnych zakładów.W drugiej połowie XIX wieku zakład hutniczy w Koniecpolu zaczął przeżywać długotrwały kryzys,spowodowany zastojem w hutnictwie.Spółka została rozwiązana,a zakłady przeszły całkowicie w ręce Potockich.W latach 90.XIX wieku zakłady hutnicze przekwalifikowane zostały na walcownię miedzi.W 1838 roku w pobliskim Chrząstowie podjęła produkcję cukrownia.Była ona jedną z pierwszych w ówczesnej guberni piotrkowskiej,a także jedną z pierwszych w kraju.W okresie powstania styczniowego w 1863 roku Koniecpol i okolice były terenem licznych walk powstańczych.Walczyły tu oddziały Józefa Oksińskiego i Zygmunta Chmieleńskiego,a ludność miejscowa brała aktywny udział w walkach oraz udzielała pomocy rannym powstańcom leczonym w koniecpolskim szpitalu.Dnia 25 maja 1863 roku oddział powstańczy kpt.Józefa Oksińskiego stoczył trzygodzinną bitwę z oddziałami rosyjskimi nad Pilicą w Koniecpolu.Poległo 18 powstańców,a 30 zostało rannych.Najciężej rannych hospitalizowano w miejscowym szpitalu,skąd zabrano ich do niewoli carskiej.W walkach zginęło pięciu mieszkańców Koniecpola.W następnych miesiącach 1863 roku oddział powstańczy płk.Zygmunta Chmieleńskiego stoczył dwie duże bitwy oraz dwie potyczki w okolicy Koniecpola:27 lipca na polu między Załężem i Rudnikami(zginęło 28 powstańców),17 sierpnia i 24 października w Białej Wielkiej,30 września pod Mełchowem.Rannych żołnierzy przywożono do szpitala w Koniecpolu,wielu z nich zmarło i zostało pochowanych na miejscowym cmentarzu.W bitwie pod Mełchowem ranny został młody podoficer Adam Chmielowski późniejszy Brat Albert,założyciel dwóch zgromadzeń„Braci Albertynów” i „Sióstr Albertynek”.Leczony był w szpitalu koniecpolskim przez dr.Władysława Florkiewicza.Po amputacji nogi i hospitalizacji Adam Chmielowski wyjechał z Koniecpola.Władze carskie,chcąc ukarać Polaków za udział w powstaniu,postanowiły zlikwidować resztki autonomii w Królestwie Polskim.338 miast Królestwa Polskiego zamieniono na osady.Represje te nie pominęły Koniecpola.W 1870 roku Koniecpol utracił prawa miejskie.Przywrócono je dopiero w 1927 roku.Szczególnie korzystne warunki dla rozwoju miasta zaistniały w 1903 roku,gdy uruchomiono linię kolejową łączącą Kielce z Częstochową.
1918-1945
W okresie międzywojennym nie zaszły w mieście poważne zmiany.W czasie II wojny światowej Koniecpol znalazł się w obszarze działań operacyjnych armii„Kraków”gen.bryg.Antoniego Szyllinga,a z drugiej strony Grupy Armii Południe gen.płk.Gerarda von Rundstedta.Wojna dotarła do Koniecpola 3 września w niedzielę.Po rozbiciu oddziałów 7 dywizji piechoty gen.bryg.Janusza Gąsiorowskiego,dowództwo niemieckie planowało uchwycić mosty na Białce w rejonie Lelowa i rozwinąć natarcie w kierunku Koniecpola.Po zajęciu 3 września Lelowa czołówka 3 dywizji lekkiej gen.mjr.Adolfa Kuntzena skierowała się na północ do Koniecpola i zajęła go bez walki.4 i 5 września w czasie pobytu w Koniecpolu żołnierze niemieccy zamordowali 13 osób,a 5 września za ostrzelanie taborów niemieckich przez samolot polski w Chrząstowie i Koniecpolu Niemcy przeprowadzili pacyfikację Chrząstowa.Spalono kilkadziesiąt gospodarstw w północnej części wsi i zabito 22 osoby.11 grudnia 1939 roku do Koniecpola przybyło ponad 1000 osób wysiedlonych z Poznania i Wrześni.Rozmieszczono je w mieście i okolicznych wsiach.Operacja ta trwała do lutego 1940 roku.7 października 1942 roku wywieziono do obozów koncentracyjnych z Koniecpola i okolic wszystkich Żydów.W ten sposób liczba mieszkańców miasta zmniejszyła się o około 30%.Łącznie wywieziono 1486 osób.Mieszkańcy Koniecpola i Chrząstowa od początków okupacji włączyli się do organizowania ruchu oporu.Byli członkami Służby Zwycięstwa Polski,Związku Walki Zbrojnej,a następnie Armii Krajowej oraz Batalionów Chłopskich.Przez całą okupację w Koniecpolu i Chrząstowie działała placówka największego oddziału partyzanckiego Armii Krajowej w powiecie włoszczowskim„Marcina”Mieczysława Tarchalskiego.Koniecpol został wyzwolony w czasie wielkiej ofensywy wojsk radzieckich 15 stycznia 1945 roku.
Od 1945
Po zakończeniu wojny nastąpił w mieście rozwój przemysłu i drobnej wytwórczości.W 1953 roku uruchomiono Koniecpolskie Zakłady Płyt Pilśniowych.Zakład zbudowano w oparciu o projekt i urządzenia produkcji szwedzkiej.Od 1955 roku Zakłady rozpoczęły eksport płyt za granice kraju.W latach 1957–60 nastąpiła rozbudowa zakładów,uruchomiono dwa nowe ciągi płyt twardych.W wyniku przekształceń własnościowych firma obecnie ma status spółki akcyjnej.1 lipca 1968 roku dla zabezpieczenia technicznego produkcji KZPP powstały Zakłady Remontowo–Montażowe przemysłu płyt,sklejek i zapałek.Z czasem Zakłady Remontowo–Montażowe usamodzielniły się,tworząc drugi co do wielkości zakład w Koniecpolu.Na przełomie lat 1954/55 na terenie Koniecpola zostało otwarte przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją opartą na bazie neolitu.W latach następnych zakład w Koniecpolu pod nazwą Zakłady Chemiczne INCO„Veritas”zaczął się rozbudowywać i ulepszać technologię produkcji.Zakłady Chemiczne do dnia dzisiejszego produkują opakowania z tworzyw sztucznych do konfekcjonowania wyrobów chemii gospodarczej i kosmetyków,regranulaty tworzyw sztucznych oraz nadruki na opakowania.
Znane osobistości pochodzące z Koniecpola
  • Aleksander Koniecpolski
  • Stanisław Koniecpolski
  • Jan Koniecpolski zwany Taszką
  • Jan Aleksander Koniecpolski
  • Hrabia Aleksander Potocki

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz