wtorek, 2 lutego 2016

Henryk Dobrzański

Właśc.Henryk Hubal-Dobrzański z Dobrej herbu Leliwa,ps.„Hubal”(ur.22 czerwca 1897 w Jaśle,zm.30 kwietnia 1940 pod Anielinem)major kawalerii Wojska Polskiego,sportowiec,„zagończyk”,jeden z pierwszych dowódców partyzanckich w czasie II wojny światowej.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Urodził się 22 czerwca 1897 r.w Jaśle w rodzinie szlacheckiej,jako drugie dziecko Henryka Dobrzańskiego herbu Leliwa i Marii z Lubienieckich.Był wnukiem Włodzimierza Lubienieckiego powstańca z 1863 roku oraz prawnukiem Hipolita Lubienieckiego,który był oficerem Powstania Listopadowego.Jego ojciec pochodził z zaścianka szlacheckiego Dobra Szlachecka.Według badań Marka Minakowskiego,Henryk Dobrzański(„Hubal”)był w linii prostej potomkiem Zawiszy Czarnego z Garbowa i to zarówno od strony ojca,jak i matki.Pogląd taki negują H.Sobierajski i A.Dyszyński,ich zdaniem rycerz ten nie figuruje w drzewie genealogicznym rodu Dobrzańskich herbu Leliwa,a wśród przodków późniejszego majora Hubala pojawiają się jedynie Jerzy,Zańko i Dymitr rycerze z Ułucza(XIV/XV wiek).W 1903 r.Henryk Dobrzański rozpoczął naukę na domowych zajęciach z zakresu czteroklasowej Szkoły Ludowej,a następnie,po przeprowadzeniu się do Krakowa,kontynuował naukę w siedmioklasowej Szkole Realnej.W czerwcu 1914 r.zdał egzamin maturalny i zapisał się na I semestr agronomii Studium Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego.Nie rozpoczął jednak nauki,ponieważ w miesiąc po zabójstwie arcyksięcia Ferdynanda w Sarajewie,wybuchła I wojna światowa.
I wojna światowa
Młody Dobrzański jako absolwent kursu w Polskich Drużynach Strzeleckich starał się,aby przyjęto go do Legionów Polskich.Na przeszkodzie jednak stał jego młody wiek,dlatego też zmienił rok urodzenia na 1896 i został przyjęty do Legionów.1 grudnia 1914 r.siedemnastoletni Henryk Dobrzański stawił się na stacji zbornej Legionów Polskich w Krakowie.W maju 1915 r.w stopniu kaprala,został odkomenderowany do plutonu kawalerii sztabowej przy Komendzie Legionów Polskich,a już w grudniu na własną prośbę,został przeniesiony do 3 szwadronu 2 Pułku Ułanów Legionów Polskich,by brać bezpośredni udział w działaniach frontowych.W czasie kryzysu przysięgowego w lipcu 1917 r.znaczna część II Brygady Legionów wraz z 2 Pułkiem Ułanów złożyła przysięgę na wierność cesarzowi Niemiec i została przemianowana na Polski Korpus Posiłkowy.W styczniu 1918 r.kpr.Dobrzański jako jeden z wyróżniających się żołnierzy został skierowany do Szkoły Podchorążych II Brygady w Mamajesti.Nauki jednak nie ukończył,gdyż w lutym 1918 r.na znak protestu przeciwko podpisaniu traktatu brzeskiego,część oddziałów Polskiego Korpusu Posiłkowego,głównie z II brygady Legionów,pod dowództwem płk.Józefa Hallera,przebiła się pod Rarańczą przez front austriacko-rosyjski i przeszła na teren Rosji,łącząc się z II Korpusem Polskim.Znaczna część żołnierzy oddziałów,do których nie dotarł rozkaz płk.Hallera oraz słuchacze Szkoły Podchorążych wraz z kpr.Dobrzańskim,zostali uwięzieni w obozie internowanych w Száldobos na Węgrzech. Henryk Dobrzański trafił najpierw do obozu w Talabor.Kiedy został przeniesiony w ciężkim stanie do szpitala w Marmarosz Sziget(obecnie Sighetu Marmaţiei Rumunia)postanowił wraz z dwoma żołnierzami uciec z obozu.Jako pomocnik palacza przedostał się przez granicę i znalazł schronienie najpierw w Głębowicach,a później w majątku Czechy.
Dwudziestolecie międzywojenne
Brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej w 1918 r. i dowodził plutonem kawalerii podczas walk o Lwów.W latach 1919–1921 brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej.Za odwagę na polu walki został odznaczony czterokrotnie Krzyżem Walecznych i Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.Po wojnie pozostał w wojsku,w szeregach 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich,gdzie wyróżnił się jako jeden z najlepszych jeźdźców.Zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem 1 czerwca 1919.Był w latach 1922–1923 słuchaczem w Centralnej Szkole Jazdy w Grudziądzu.W latach 1922-1924 z powodzeniem startował w wyścigach konnych i konkursach hippicznych,organizowanych w Bielsku,Piotrkowie i Nowej Wsi,niejednokrotnie zajmując pierwsze miejsce.Osiągnięte przez niego rezultaty zaowocowały powołaniem go w 1925 r.do Grupy Przygotowawczej Sportu Konnego w Warszawie,która pod kierownictwem ppłk.Karola Rómmla miała przygotować i wyłonić członków reprezentacji na międzynarodowe konkursy hippiczne w Nicei.Wśród nich znalazł się i Dobrzański.Obok licznych sukcesów indywidualnych,zdobył dla Polski,wraz z trzema innymi jeźdźcami,drużynową nagrodę przechodni Puchar Narodów.Trofeum to polska ekipa zdobyła po raz pierwszy w historii.W tym samym roku podczas zawodów w Londynie osiągnął najlepszy wynik wieczoru,mając na koniu„Fagas”dwa bezbłędne przejazdy.Za wyczyn ten otrzymał od księcia Walii złotą papierośnicę z wygrawerowanym napisem:„The best individual score of all officers of all nations”.Podczas zawodów w Aldershot zajął pierwsze miejsce.W 1926 roku ponownie znalazł się wśród jeźdźców,reprezentujących Polskę na zawodach hippicznych w Nicei,Rzymie,Neapolu i Mediolanie.W 1927 roku na I Międzynarodowych Konkursach Hippicznych w warszawskich Łazienkach zwyciężył w międzynarodowym konkursie„Rzeki Wisły”.W roku tym nie startował za granicą,ale już w następnym był członkiem ekipy wysłanej na zawody do Nicei i Brukseli.Wszedł także,jako zawodnik rezerwowy,w skład reprezentacji polskich jeźdźców na IX Letnie Igrzyska Olimpijskie w Amsterdamie.Jego sportową karierę zamyka II miejsce,jakie zajął w konkursie„Rzeki Wisły”podczas II Międzynarodowych Konkursów Hippicznych w Warszawie.Ogółem zdobył 22 pierwsze,3 drugie oraz 4 dalsze lokaty.1 stycznia 1927 awansował do stopnia majora i objął dowództwo szwadronu w 18 Pułku Ułanów.W latach 1929–1934 służył w 20 Pułku Ułanów,a następnie w latach 1934–1936 pełnił funkcję kwatermistrza w stacjonującym w Hrubieszowie 2 Pułku Strzelców Konnych.Przydzielony w 1936 r.do 4 Pułku Ułanów,a ponieważ nie potrafił przystosować się do wymogów służby pokojowej i wywoływał swym postępowaniem wiele konfliktów,został na przełomie maja i czerwca 1939 r.przeniesiony w stan nieczynny.
Wojna obronna Polski, wrzesień 1939
Tuż przed wybuchem II wojny światowej otrzymał przydział jako zastępca dowódcy 110 Rezerwowego Pułku Ułanów.Mimo,że jednostka miała wejść do walki w drugiej linii,szybkie postępy wojsk niemieckich sprawiły,że 11 września została przeniesiona do Wołkowyska,a stamtąd w kierunku Grodna i Lasów Augustowskich.W trakcie marszu stoczyła kilkanaście potyczek z Wehrmachtem i brała udział w obronie Grodna przed wkraczającą ze wschodu Armią Czerwoną.20 września,po dwóch dniach ciężkich walk z Sowietami,Grodno skapitulowało.23 września generał Wacław Przeździecki wydał rozkaz,aby wszystkie podległe mu oddziały przedostały się na teren neutralnej Litwy.Podporządkowania się temu rozkazowi odmówił jedynie 110 Pułk Ułanów,w którym służył Dobrzański.Po wchłonięciu resztek innych oddziałów,oddział podjął marsz w kierunku broniącej się Warszawy.Nad Biebrzą pułk został okrążony przez Sowietów,kosztem ciężkich strat zdołał jednak przerwać linie wroga.Wkrótce po tym jego dowódca,ppłk Jerzy Dąbrowski,wydał rozkaz rozwiązania oddziału.Około 180 żołnierzy pod dowództwem mjr.Henryka Dobrzańskiego podjęło decyzję dalszego udziału we wciąż toczących się walkach i ruszyło w kierunku oblężonej stolicy.Po kapitulacji Warszawy 28 września przed oddziałem mjra Dobrzańskiego stanął wybór ewakuacja do Francji przez Węgry lub Rumunię,rozwiązanie lub kontynuacja walki.Około 50 żołnierzy z Dobrzańskim na czele podjęło,w tymże dniu 28 września decyzję marszu na południe.1 października przekroczyli Wisłę w okolicach Dęblina i kontynuowali marsz w kierunku Gór Świętokrzyskich.Tego samego dnia oddział stoczył pierwszą potyczkę z Niemcami i postanowił schronić się na Kielecczyźnie do czasu ofensywy alianckiej na Zachodzie,której spodziewano się na wiosnę 1940 r.
Oddział Wydzielony Wojska Polskiego
Bitwa pod Kockiem zakończyła kampanię polską,lecz nie zakończyła oporu Polaków.Major Henryk Dobrzański przyjął pseudonim„Hubal”(przydomek rodowy gałęzi Dobrzańskich,z której się wywodził),a jego oddział,teraz jako Oddział Wydzielony Wojska Polskiego,stał się pierwszym oddziałem partyzanckim II wojny światowej.2 października 1939 hubalczycy odnieśli pierwsze zwycięstwo nad Niemcami w potyczce pod Wolą Chodkowską.Dzięki pomocy ludności mieszkańców Kielecczyzny oddziałowi udawało się wymykać z organizowanych przez Niemców pułapek.Wyjątkiem była częściowo udana akcja Niemców na początku listopada,kiedy w wyniku obławy oddział majora„Hubala”został zaskoczony we wsi Cisownik i wymknął się z zasadzki kosztem utraty prawie wszystkich koni.Niemcy reagowali na działalność oddziału represjami w stosunku do cywilów oficjalnie z tego powodu kierownictwo ZWZ i Delegatura Rządu na Kraj nakazały mjr.„Hubalowi”rozwiązać oddział,mimo wcześniejszej zgody na jego rozbudowę,która nastąpiła w czasie kilkutygodniowego pobytu„hubalczyków”we wsi Gałki.Wiązało się to ze zmianą na stanowisku komendanta ZWZ w miejsce gen.Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego„Torwida”,funkcję tę objął gen.Stefan Rowecki„Grot”,sceptycznie nastawiony do idei umundurowanej partyzantki.Gen.Rowecki w depeszy z 15 IV 1940 r.określił działania„Hubala”jako„niepoczytalne”,obciążył go odpowiedzialnością za represje niemieckie wobec ludności cywilnej oraz za to,że„dwukrotnie nie usłuchał rozkazu rozwiązania partyzantki”.„Hubala ścigam,chcę go wysłać za granicę,w przyszłości oddam go pod sąd”pisał.„Hubal”podporządkował się częściowo rozkazowi,dając swoim podkomendnym swobodę decyzji.Sam z grupą ochotników liczącą 72 ludzi kontynuował walkę,ograniczając jednak kontakty z ludnością cywilną do minimum,aby nie narażać jej na represje.30 marca 1940 oddział majora„Hubala”zadał poważne straty(ok.100 zabitych)batalionowi policji w potyczce pod Huciskiem.1 kwietnia w walkach pod Szałasem hubalczycy stoczyli kolejny bój,tym razem z oddziałem SS,również wychodząc zwycięsko z konfrontacji.Jednak wskutek przewagi liczebnej Niemców,próba przebicia przez pierścień okrążenia,zakończyła się utratą kontaktu między plutonami piechoty i kawalerii„Hubala”,które do jego śmierci działały oddzielnie.

Dla zlikwidowania zagrożenia ze strony Szalonego Majora Niemcy sformowali liczącą 1000 żołnierzy grupę antypartyzancką złożoną z formacji SS, batalionu Wehrmachtu i jednostki czołgów. Liczebność oddziału mjra „Hubala” nigdy nie przekroczyła 300 żołnierzy, do walki z nim Niemcy zaangażowali natomiast ogółem ok. 8000 ludzi. 11 kwietnia Niemcy spacyfikowali Skłoby i Hucisko, zabijając wszystkich mężczyzn. Wydarzenie to wstrząsnęło „Hubalem”, który do tej pory nie zdawał sobie w pełni sprawy z realiów hitlerowskiej okupacji.

Niemcy o ruchach oddziału mjra Hubala byli informowani przez miejscowych konfidentów, którzy współpracowali z okupantem[13]. 30 kwietnia 1940 poczet majora, został zaskoczony w czasie leśnego biwaku (prawdopodobnie w wyniku zdrady) przez oddziały 372. dywizji Wehrmachtu w okolicach wsi Anielin (położonej pomiędzy Inowłodzem a Studzianną. W gwałtownej walce oddział uległ rozproszeniu, a sam „Hubal” poległ z bronią w ręku; kula z serii z karabinu maszynowego trafiła majora prosto w serce. Miejsce jego śmierci oznaczył niedługo potem 16-letni wówczas mieszkaniec Studziannej - Zygmunt Laskowski i opiekował się nim przez cały okres wojny[14].

Niemcy zmasakrowali jego ciało i wystawili je na widok publiczny, a następnie wywieźli do Tomaszowa Mazowieckiego i prawdopodobnie spalili lub pochowali w nieznanym miejscu, ale są jednak hipotezy, że był to teren koszar wojskowych 372 jednostki Wehrmachtu w Tomaszowie Mazowieckim. Istniało duże prawdopodobieństwo, że miejscem pochówku była miejscowość Wąsosz Górny 40 km na północ od Częstochowy, lecz te informacje okazały się nieprawdziwe. Obecnie trwa zbieranie wszelkich informacji na temat jego pochówku.

Niedobitki oddziału mjr. „Hubala” walczyły do 25 czerwca 1940. W tym dniu oddział został ostatecznie rozwiązany niedaleko Włoszczowy.

W 1966 mjr Henryk Dobrzański został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari i awansowany do stopnia pułkownika.

W czasopiśmie „Odkrywca” pojawiły się zdjęcia uzyskane od potomka niemieckiego żołnierza stacjonującego w rejonie działań „hubalczyków”. Na zdjęciach przedstawiony jest najprawdopodobniej mjr Henryk Dobrzański owinięty igliwiem i gazetami, co sugeruje, że jego ciało zostało spalone. Podpis na zdjęciu brzmiał: Polski generał zabity 30 kwietnia 1940 roku. Miejsce wykonania zdjęcia i data, mimo błędnego stopnia, jednoznacznie świadczą, że są to zdjęcia mjra „Hubala”.

Domniemany grób majora „Hubala”[edytuj | edytuj kod]
Do tej pory nie odnaleziono grobu ze szczątkami mjr Dobrzańskiego „Hubala”; wskazywane jest kilka lokalizacji.

Według Stefana Korbońskiego major Henryk Dobrzański Hubal został pochowany przez Niemców z honorami w Tomaszowie[15].

W latach 50. XX w., jako miejsce pochowania „Hubala” wskazano podczęstochowską wieś Wąsosz[16]. Podczas elektryfikację wsi, w trakcie robienia wykopu pod fundamenty jednego ze słupów na tyłach plebanii natrafiono w ziemi na szczątki żołnierza. Ubiór zwłok różnił się jednak od ciał powstańców styczniowych pochowanych pod Wąsoszem, wskazując na pochodzenie z okresu II wojny. Z inicjatywy ówczesnego proboszcza parafii Franciszka Bara ciało to w tajemnicy zostało ponownie pochowane na cmentarzu. Wiosną 2007 we wskazanych przez jedynego żyjącego świadka pogrzebu z lat 50. i najbardziej prawdopodobnych miejscach na cmentarzu dokonano ekshumacji kilku grobów, nie wykazując jakoby był tam pochowany polski oficer z lat II wojny światowej.

Inne miejsce to Wąchock, na terenie jednostki wojskowej.

Według Jana Zaborowskiego, autora książki „Major Hubal i jego żołnierze”, dotychczasowe poszukiwania grobu mjr „Hubala” to „sensacje”. Opierając się na wspomnieniach członka Abwehry, który widział ciało „Hubala” po śmierci, stwierdza, że został on pochowany około 5 km. od Tomaszowa Maz., w kierunku na Warszawę. Niemcy specjalnie ukryli ten grób, żeby nie stwarzać okazji do jakichkolwiek działań patriotycznych ludności na tym terenie[17].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]
Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari (pośmiertnie)
Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (Nr 3822, 1921)[18]
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, postanowieniem prezydenta Bronisława Komorowskiego z 14 września 2010 r. „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”)[19]
Krzyż Niepodległości (1931)[20]
Krzyż Walecznych – czterokrotnie (po raz 2, 3 i 4 w 1921)[21]
Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921
Odznaka II Brygady Legionów Polskich
Odznaka Komendy Legionów Polskich
Odznaka 2 Pułku Legionów Polskich
Odznaka za niewolę węgierską „Huszt”
Odznaka „Orlęta”
„Krzyż wschodni”
Gwiazda Przemyśla

Tablica pamiątkowa w Jaśle
Tytuł „Honorowy Obywatel Miasta Jasła”[22]
Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]
Miejsce śmierci mjr „Hubala” - Szaniec „Hubala”[edytuj | edytuj kod]

Szaniec „Hubala” w lesie pod Anielinem, miejscu śmierci mjr H. Dobrzańskiego.
Niedługo po walce i śmierci mjr „Hubala” miejsce gdzie poległ zostało oznaczone przez 16-letniego podówczas mieszkańca wsi Studzianna - Zygmunta Laskowskiego. W tym momencie było to jego domniemanie, ponieważ znalazł w tym miejscu zwłoki konia, które później okazały się szczątkami konia „Hubala” - „Demona”. Miejsce to wskazał przybyłym tu tuz po wojnie kilku byłym żołnierzom „Hubala” a trafność tej lokalizacji potwierdził jeden z nich, adiutant „Hubala” - Henryk Ossowski.

W I poł. lat 60. XX w. stanął tu bazaltowy obelisk, a w II poł. lat 70. XX w. powstało całe założenie memoriałowe będące wypadkową koncepcji Wiesława Śniadeckiego i Marka Markowskiego p.n. „Szaniec „Hubala”. Uroczystość odsłonięcia miała miejsce 12 października 1979 roku. W uroczystości uczestniczyli główni odtwórcy filmu „Hubal” z Ryszardem Filipskim na czele. W 2013 r. powstał „Komitet Renowacji Szańca”, który zrealizował obok niego tzw. „ścianę pamięci”, odsłoniętą w październiku 2014 roku[23].

Do „Szańca” pomimo, że znajduje się nieco w głębi lasu, można swobodnie dojechać nawet autobusem.

Symboliczny grób mjr „Hubala”[edytuj | edytuj kod]

Symboliczna mogiła na Cmentarzu Partyzanckim w Kielcach
30 kwietnia 2002 na Cmentarzu Partyzanckim w Kielcach, naprzeciwko Pomnika Katyńskiego, odsłonięto symboliczną mogiłę mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala”. Mogiłę poświęcił kapelan garnizonu kieleckiego WP ks. mjr Roman Dziadosz.

Na głazie z szarego piaskowca wyryto podobiznę mjr. „Hubala” wzorowaną na zdjęciu pośmiertnym wykonanym przez Niemców. Nad głazem wznosi się trzymetrowy dębowy krzyż, na którego ramionach – obitych miedzianą blachą – znajduje się napis: Mjr Henryk Dobrzański „Hubal” 1897–1940 Pro memoria.

Mjr Henryk Dobrzański – patron[edytuj | edytuj kod]

Popiersie w Końskich

Medal – Henryk Hubal-Dobrzański

Medal pamiątkowy
Imię majora Henryka Dobrzańskiego i jego oddziału nosi sto kilkadziesiąt organizacji i instytucji, w tym:

2 Hrubieszowski Pułk Rozpoznawczy im. mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Hrubieszowie
25 batalion dowodzenia w Tomaszowie Mazowieckim im. mjr Henryka Dobrzańskiego „HUBALA” w Tomaszowie Mazowieckim.
Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Starachowicach
Liceum Ogólnokształcące im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Raciążu
31 szkół, m.in. Zespół Szkół Zawodowych im. mjra Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Radomiu, Zespół Szkół Rolniczych im. mjra Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Sokółce
XVI szczep harcerski im. O.W.W.P. mjr Hubala z Radomska składający się z 3 drużyn harcerskich: 17 Gromady Zuchowej „Zielone Ufoludki”, 24 Radomszczańskiej Drużyny Harcerskiej „Leliwa”, 17 Radomszczańskiej Drużyny Wędrowniczej i Kręgu Instruktorskiego „Cień” (razem około 70 osób)
około 10 drużyn harcerskich i zuchowych, m.in. 8 Nyska Drużyna Harcerska „Enklawa” im. mjr. H. Dobrzańskiego – Hubala, Hufiec Nysa, 1 Opoczyńska Drużyna Harcerzy Starszych „Czady” im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala”. Hufiec Opoczno, 1 Zagłębiowska Drużyna Harcerska im. mjr. Henryka Dobrzańskiego ps. „Hubal”, 9 Drużyna Harcerzy Starszych „TOPERZ”, im. mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala” - Hufiec Leżajsk
10 organizacji
kilka jednostek wojskowych, m.in. 2 Hrubieszowski Pułk Rozpoznawczy im. mjra Henryka Dobrzańskiego „Hubala”
jacht żaglowy s/y Hubal[24]
masowiec PŻM „Major Hubal”, wodowany w 1985[25]
most w Łomży nad rzeką Narwią
Szkoła Podstawowa nr 32 im. mjr. Henryka Dobrzańskiego w Białymstoku
Szkoła Podstawowa im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Chlewiskach
Szkoła Podstawowa im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Sejnach
Szkoła Podstawowa im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Morawach
Szkoła Podstawowa im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Zabrańcu
Szkoła Podstawowa im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Gałdowie
Szkoła Podstawowa im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Birczy
Gimnazjum nr 27 im. płk. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Krakowie
Gimnazjum nr 141 im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Warszawie
Szkoła Podstawowa nr 2 im. mjr. Henryka Dobrzańskiego ps. „Hubal” w Biskupcu[26]
Skwer im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Dębicy[27]
Szkoła Podstawowa nr 3 im. mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” w Łodzi
Dąb „Hubal” – pomnik przyrody[edytuj | edytuj kod]
28 kwietnia 2006 w miejscowości Furmanów, na terenie Leśnictwa Bieliny nadano imię „Hubal” ok. 160-letniemu dębowi szypułkowemu – pomnikowi przyrody. Obwód pnia w pierśnicy 4,07 m, średnica pnia 1,29 m, wysokość ok. 25 m.

Nadanie imienia poprzedził konkurs wśród uczniów okolicznych szkół, zorganizowany przez Miejsko-Gminny Dom Kultury w Stąporkowie, Stowarzyszenie „Ziemia Niekłańska” oraz Nadleśnictwo Stąporków.

Odznaka Krajoznawcza PTTK „Śladami mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala””[edytuj | edytuj kod]
12 czerwca 2001 Zarząd Oddziału PTTK w Opocznie ustanowił Odznakę Śladami mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala”.

Celem Odznaki jest zachęcenie szerokich kręgów społeczeństwa oraz młodzieży do systematycznego poznawania ziemi opoczyńskiej, jej historii oraz miejsc związanych z pobytem oddziału mjr. „Hubala”. Odznaka jest trzystopniowa: brązowa, srebrna i złota. O odznakę może ubiegać się każdy, kto ukończył 10. rok życia i spełnił warunki wymagane regulaminem[28].

Filmy i książki o mjr Henryku Dobrzańskim[edytuj | edytuj kod]
W 1973 na podstawie losów mjr Henryka Dobrzańskiego i jego oddziału Bohdan Poręba wyreżyserował film pod tytułem „Hubal”.

W 1947 we Włoszech dzieje oddziału mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala” opowiedział znanemu pisarzowi Melchiorowi Wańkowiczowi uczestnik, żołnierz od Hubala, będący z nim od pierwszego do ostatniego dnia, Roman Rodziewicz. Pisarz umieścił tę opowieść w książce „Wrzesień żagwiący”, która ukazała się w 1947 na emigracji. Osobne wydanie książki jako „Hubalczycy” ukazało się w Polsce w 1959 i miało kilkanaście wydań. Melchior Wańkowicz przyczynił się swoją książką do powstania legendy o „Hubalu”.

Inna książka o Hubalczykach pióra żołnierza oddziału Marka Szymańskiego to: „Oddział majora Hubala”, ostatnie wydanie, poprawione, Warszawa 1999.

Inna książka: Aleksandra Ziółkowska (kolejne dwa wydania pod nazwiskiem Aleksandra Ziółkowska-Boehm) Z miejsca na miejsce. W cieniu legendy Hubala, Wyd. Lit. Kraków 1983, Warszawa, 1986, 1997. Jest to opowieść o hubalczyku, Romanie Rodziewiczu, o całym jego życiu, dzieciństwie w Mandżurii (ojciec zesłany na Sybir), o powrocie do Polski, latach szkolnych w Wilnie, Kresach, majątku Ławski Bród, pobycie u „Hubala”, późniejszych latach, Oświęcimiu i latach na emigracji w Anglii, gdzie Roman Rodziewicz żył w dużym kulcie majora. Książka ta jest zapowiedziana w amerykańskim wydawnictwie Military History Press w języku angielskim jako „A Polish Soldier’s Story”.

W 2004 powstał film dokumentalny o oddziale „Hubala” pt. Major, autorstwa Błażeja Pyrki i Marcina Mielczarka, rozpowszechniony przez czasopismo „Oblicza Historii”. Szczególnym walorem tej produkcji, będącej nastrojową balladą o czynie żołnierzy „Hubala”, są unikatowe wywiady przeprowadzone z jednymi z ostatnich żyjących wówczas „hubalczyków” – por. Antonim Smerdzyńskim, ps. „Dym”, kpt. Leopoldem Zaborkiem, ps. „Orlik” i por. Łukaszem Matysiakiem, ps. „Cichy”.

O „hubalczykach”, żołnierzach mjr. „Hubala” można znaleźć też informacje w wielu innych książkach (patrz bibliografia).

Imprezy sportowe objęte patronatem[edytuj | edytuj kod]
Od 2000 roku odbywa się na ziemi świętokrzyskiej międzynarodowy wyścig kolarski Szlakiem Walk Majora Hubala.
„Bieg Szlakiem Walk Hubalczyków” organizowany corocznie w okolicach miasta Przysucha od 1981 r.
Nagroda Hubala
Żołnierze majora „Hubala”[edytuj | edytuj kod]
wachm. Józef Alicki
kpr. Teofil Biegaj, ps. „Teo” (dca drużyny; w oddziale 20 III – 25 VI 1940; od VII 1940 w ZWZ – AK)
Marianna Cel, ps. „Tereska”
Czesław Chrustowicz p.s. „Konar”
plut. Franciszek Głowacz, ps. „Lis”
kpt. Józef Grabiński, ps. „Pomian”
plut. Stanisław Kagankiewicz
kpt. dypl., inżynier Maciej Kalenkiewicz, ps. „Kotwicz”
por. rez. Feliks Karpiński, ps. „Korab”
plut. Antoni Kisielewski
ppor. Zygmunt Morawski, ps. „Bem”
ksiądz kapelan Ludwik Mucha, ps. „Pyrka”
Henryk Ossowski, ps. „Dołęga”; adiutant mjr „Hubala”; zm. 1981, pochowany w Kunicach
ppor. Mikołaj Ostaszewski, ps. „Mikołaj”
ksiądz dr Edward Ptaszyński
wachm. Romuald Rodziewicz, ps. „Roman”; zm. 24 X 2014 w Domu Opieki „Jasna Góra” w Huddersfield, Wlk. Bryt. jako ostatni z żyjących „hubalczyków”; ok. 12 VI 2015 r. jego prochy - zgodnie z jego ostatnim życzeniem - spoczęły na cm. powązkowskim w Warszawie[29]
Antoni Soboulk, żył 21 lat, zamordowany przez Gestapo w Tomaszowie Mazowieckim w 1940 r.
rtm. Stanisław Sołtykiewicz, z-ca mjr „Hubala"
ppor. sł. stałej saperów Marek Szymański, ps. „Sęp”
pchor. Józef Świda, ps. „Lech”
rtm. Józef Walicki, ps. „Walbach”
ppor. rez. Józef Wyrwa, ps. „Furgalski”, „Stary”
Jan Żochowski
Zobacz też[edytuj | edytuj kod]
Zobacz w Wikiźródłach tekst
pieśni Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego pod tytułem „Hubalczycy”
Dywizje polskie
Hubalczycy
Jędrusie
Przypisy
Skocz do góry ↑ M.J. Minakowski: Genealogia potomków Sejmu Wielkiego. [dostęp 28 października 2009].
Skocz do góry ↑ W książce Leżeńskiego i Kukawskiego O kawalerii polskiej XX wieku na str. 66 podana jest data 11 czerwca 1896 roku.
Skocz do góry ↑ Zdzisław Świstak, Wielcy jaślanie, [w:] Studia i materiały Muzeum Okręgowego w Krośnie, t. 5, s. 161–167.
Skocz do góry ↑ M.J. Minakowski, Ci wielcy Polacy to nasza rodzina, wyd. 3, Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne, Kraków 2008, ISBN 83-918058-5-9.
Skocz do góry ↑ H. Sobierajski, A. Dyszyński, Hubal, Warszawa 2007.
↑ Skocz do: a b major Hubal – Henryk Dobrzański.
↑ Skocz do: a b c d e f O kawalerii polskiej XX wieku, s. 66.
Skocz do góry ↑ „Najlepszy indywidualny wynik wśród oficerów wszystkich narodów”.
Skocz do góry ↑ Podawana data 23 września jest mylna; por. J. Zaborowski Major Hubal....
Skocz do góry ↑ Ryszard Nazarewicz, Armii Ludowej dylematy i dramaty, Warszawa 1998, s. 13, ISBN 83-909166-0-6.
Skocz do góry ↑ „Do Pana o pseudonimie Grabica. Żadnych Grabiców nie znam i znać nie chcę. Rozkazy takowe mam w d..ie i na przyszłość przyjmować nie będę. Dowódca Oddziału Wydzielonego Major Hubal”. – odpowiedź Hubala z kwietnia 1940 r. na rozkaz zaprzestania walki od płk. Stefana „Grota” Roweckiego. Źródło: Luiza Łuniewska, Hubalczycy, Edipresse, 2005.
Skocz do góry ↑ Wspomnienia z okresu okupacji, Janina Zdziech.
Skocz do góry ↑ Lexikon der Wehrmacht – 372. Infanterie-Division.
Skocz do góry ↑ Anielin. Tu poległ Hubal. Pod red. Andrzeja Dyszyńskiego, Łukasza Ksyty i Tomasza Łuczkowskiego. Muzeum Regionalne w Opocznie. Opoczno 2015.
Skocz do góry ↑ Stefan Korboński, Polskie Państwo Podziemne, Warszawa 2008, s. 30.
Skocz do góry ↑ „Dziennik Zachodni” z 27 X 2006; porównaj: [1].
Skocz do góry ↑ J. Zaborowski, Nie znajdziemy grobu „Hubala”...; Jest w tym wiele racji, bo po co ciało „Hubala” miało być wiezione aż w świętokrzyskie, skoro wystarczyło tylko dobrze ukryć mogiłę stosunkowo niedaleko miejsca śmierci
Skocz do góry ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 3346 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 2)
Skocz do góry ↑ M.P. z 2010 r. Nr 90, poz. 1044 pkt 1.
Skocz do góry ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Nadanie Krzyża i Medalu Niepodległości. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 362, Nr 8 z 11 listopada 1931. Ministerstwo Spraw Wojskowych.
Skocz do góry ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 59)
Skocz do góry ↑ Uchwała Nr XLI/407/97, Rady Miasta Jasła z 22 czerwca 1997 rok.
Skocz do góry ↑ Anielin. Tu poległ Hubal. Pod. red. Andrzeja Dyszyńskiego, Łukasza Ksyty i Tomasza Łuczkowskiego. Muzeum Regionalne w Opocznie. Opoczno 2015.
Skocz do góry ↑ Paweł Stanny – Moje serce należy do ciebie – cz. 1
Skocz do góry ↑ Masowiec PŻM „Major Hubal”
Skocz do góry ↑ Szkoła Podstawowa Nr 2 im.mjr.H.Dobrzańskiego ps. „Hubal” w Biskupcu ul.Mickiewicza 8 – Kontakt
Skocz do góry ↑ Uchwała Rady Miejskiej w Dębicy [dostęp 23.04.2014]
Skocz do góry ↑ Regulamin Odznaki Krajoznawczej PTTK Śladami mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala”.
Skocz do góry ↑ Wdowski Andrzej, Ostatni „hubalczyk” powrócił z uchodźstwa na zawsze do umiłowanej ojczyzny; „Polska. Dziennik Łódzki”, wyd. A, 13-14 VI 2015, nr 136, s. 6.
Bibliografia[edytuj | edytuj kod]
Adam Królikiewicz: Od Nicei do Nowego Yorku. Warszawa: „Lector Polonia”, 1927.
Melchior Wańkowicz, Hubalczycy, Warszawa 1970 (wiele wydań)
Zygmunt Kosztyła, Oddział Wydzielony majora Dobrzańskiego, „Hubala”, Warszawa 1987.
Aleksandra Ziółkowska, Blisko Wańkowicza, WL, Kraków 1988 (pierwsze wydania w 1975 i 1978)
Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 761. ISBN 83-211-1096-7.
Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 66. ISBN 83-04-03364-X.
Mirosław Derecki, Tropem majora „Hubala”, Wyd. Lubelskie, Lublin 1971 (wyd. I), Lublin 1982 (wyd. II, poszerzone i uzupełnione)
Jan Erdman, Droga do Ostrej Bramy, Londyn 1984.
Józef Milewski: 2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich. Warszawa: „Ajaks”, 1993. ISBN 83-85621-09-1.
Aleksandra Ziółkowska-Boehm, Z miejsca na miejsce, w cieniu legendy Hubala, Warszawa 1997 (wcześniejsze wydania: Kraków 1983, Warszawa 1986)
Aleksandra Ziółkowska-Boehm, Ulica Żółwiego Strumienia, Warszawa 1999, 2 wyd. Warszawa, Wyd. Książkowe Twój Styl, 2004.
Marek Szymański, Oddział majora Hubala, Wyd. 4, Warszawa 1999.
Cezaria Iljin-Szymańska, Kpt. Marek Szymański „Rafał”, „Czarny”. Od legendy Hubala – do Wronek, Warszawa 2003.
B. Kacperski, J.Z. Wroniszewski, Mała wojna majora Hubala, Końskie 2005.
Aleksandra Ziółkowska-Boehm, Kaja od Radosława, czyli historia Hubalowego krzyża, Wydawnictwo MUZA, 2006.
Jan Zaborowski, Major Hubal i jego żołnierze; Wyd. PAJ-PRESS, Tomaszów Maz. 2011; ISBN 978-83-931292-7-0.
Aleksandra Ziółkowska-Boehm, Dwór w Kraśnicy i Hubalowy Demon, PIW, Warszawa 2009.
Łukasz Ksyta, Major Hubal - historia prawdziwa, Iskry, Warszawa 2014
Nie znajdziemy grobu „Hubala”. Z Janem zaborowskim, autorem książki „Major Hubal i jego żołnierze” rozmawia Anna Gronczewska; [w:], „Historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”, 9 X 2014, , s. 2.
Anielin. Tu poległ Hubal. Pod red. Andrzeja Dyszyńskiego, Łukasza Ksyty i Tomasza Łuczkowskiego. Muzeum Regionalne w Opocznie. Opoczno 2015.
Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]
Pośmiertne zdjęcie mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala”
Strona poświęcona mjr Henrykowi Dobrzańskiemu – Hubalowi dowódcy Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego
Kontrola autorytatywna (osoba): ISNI: 0000 0000 8040 4064 VIAF: 102305099 LCCN: n87854796 GND: 119083930 BnF: 169224596 NKC: js2012717760 WorldCat
Kategorie: Członkowie Polskich Drużyn StrzeleckichDobrzańscy herbu LeliwaDowódcy polskich oddziałów partyzanckich z okresu II wojny światowejHubalczycyLudzie związani z JasłemLudzie związani z GrudziądzemOdznaczeni Gwiazdą PrzemyślaOdznaczeni Krzyżem NiepodległościOdznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita)Odznaczeni Krzyżem WalecznychOdznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti MilitariOdznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej NiepodległościOdznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921Odznaczeni Odznaką Honorową „Orlęta”Majorzy kawalerii II RPPatroni jednostek Wojska PolskiegoPolscy jeźdźcyPolscy żołnierze podziemiaUczestnicy kampanii wrześniowejUczestnicy wojny polsko-bolszewickiejObrońcy Polski przed agresją ZSRR (1939)Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska)Żołnierze Legionów Polskich 1914-1918Urodzeni w 1897Zmarli w 1940
Menu nawigacyjne
Nie jesteś zalogowanyDyskusjaEdycjeUtwórz kontoZaloguj sięArtykułDyskusjaCzytajEdytujEdytuj kod źródłowyHistoria i autorzy

Szukaj
Przejdź
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Zgłoś błąd
Kontakt
Wspomóż Wikipedię
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Ostatnie zmiany
Narzędzia
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Strony specjalne
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Element Wikidanych
Cytowanie tego artykułu
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych językach
Deutsch
English
Esperanto
Français
Русский
Українська
Edytuj linki
Tę stronę ostatnio zmodyfikowano o 09:43, 23 sty 2016.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Zasady zachowania poufnościO WikipediiKorzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialnośćWersja dla urządzeń mobilnychDla deweloperówWikimedia Foundation Powered by MediaWiki

Stanisław Ossowski

Ur.22 maja 1897 w Lipnie,zm.7 listopada 1963 w Warszawie polski socjolog,metodolog nauk społecznych i teoretyk kultury.Profesor Uniwersytetu Łódzkiego(lata 1945-1947) i Uniwersytetu Warszawskiego(lata 1947-1963).Mąż Marii Ossowskiej.
Biografia
Studiował filozofię na Uniwersytecie Warszawskim.Jego nauczycielami byli m.in.Tadeusz Kotarbiński,Jan Łukasiewicz i Władysław Tatarkiewicz.Studiował też w Paryżu(Collège de France),w Rzymie i w Londynie(m.in.u Bronisława Malinowskiego).Brał udział w wojnie 1920 roku.Doktorat(Analiza pojęcia znaku,1925 r.)napisał u Tadeusza Kotarbińskiego na UW.Brał udział w kampanii wrześniowej.Okupację spędził we Lwowie i w Warszawie.Uczył socjologii na podziemnym uniwersytecie.Po wojnie najpierw związany z Uniwersytetem Łódzkim,od 1948 roku z UW.W 1951 roku usunięty z uniwersytetu z przyczyn politycznych.Przywrócony na fali odwilży popaździernikowej.W 1957 roku współtworzył Polskie Towarzystwo Socjologiczne,w latach 1959-1962 był wiceprzewodniczącym Międzynarodowego Towarzystwa Socjologicznego.Ossowski był jednym z największych autorytetów intelektualno-moralnych w powojennej Polsce,przyczynił się w znacznym stopniu do odbudowy znaczenia socjologii polskiej.Był przedstawicielem orientacji humanistycznej,dostrzegał zasadnicze różnice pomiędzy naukami przyrodniczymi a społecznymi.Sądził, że wszystkie zjawiska życia społecznego mają aspekt świadomościowy.Na przykład więź społeczna,szczególnie etniczna czy narodowa,jest efektem wyobrażeń i przekonań.Ich formy patologiczne takie jak rasizm czy szowinizm Ossowski zdecydowanie piętnował,chwaląc jednocześnie przejawy pozytywne takie jak patriotyzm(„ojczyzna prywatna”lub„ojczyzna ideologiczna”).Przez całe życie pisał dziennik,którego fragmenty ukazały się w kwartalniku Kultura i Społeczeństwo(1983/84).W 2013 r.otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Lipna.
Najważniejsze dzieła

  • U podstaw estetyki(1933 r.)
  • Nauka o nauce(1935 r.)
  • Więź społeczna i dziedzictwo krwi(1939 r.)
  • Struktura klasowa w społecznej świadomości(1957 r.)
  • O osobliwościach nauk społecznych(1962 r.)
  • O ojczyźnie i narodzie(1984 r.)

poniedziałek, 1 lutego 2016

Karol Świerczewski

Ps.„Walter”(ur.10 lutego 1897 w Warszawie,zm.28 marca 1947 pod Jabłonkami)generał pułkownik Armii Czerwonej i generał broni Wojska Polskiego,kandydat nauk wojskowych,działacz komunistyczny sowiecki,hiszpański oraz polski,członek Centralnego Biura Komunistów Polskich i Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej,wiceminister obrony narodowej,poseł do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Ustawodawczy 1947–1952(okręg nr 34 Gniezno).
Życiorys
Urodził się w Warszawie przy ulicy Kaczej na Woli w rodzinie robotniczej. Ojciec Karol,był giserem w fabryce Gwiździńskiego w Warszawie,matka Antonina z domu Jędrzejewska była robotnicą w Fabryce Braci Henneberg w Warszawie.Uczęszczał do szkoły powszechnej,w której skończył dwie klasy.W 1915 r.pracował w warszawskich zakładach Gerlacha jako pomocnik tokarza.Po wybuchu I wojny światowej w sierpniu 1915 r.ewakuowany w głąb Rosji,początkowo do Kazania,następnie do Moskwy.Według przyjętego w PRL życiorysu był członkiem SDKPiL.Od stycznia 1916 r.pracował w moskiewskiej fabryce„Prowodnik”jako tokarz i metalowiec.W 1916 r.został powołany do armii rosyjskiej i wysłany na front.W 1917 r.wrócił z frontu do Moskwy i po wybuchu rewolucji październikowej wziął udział w walkach po stronie bolszewików,wstępując do 1 Moskiewskiego Oddziału Gwardii Czerwonej.Później wstąpił do Armii Czerwonej i walczył przeciwko oddziałom antybolszewickim w rejonie Moskwy.
Rosja Radziecka
W 1918 r.walczył przeciw oddziałom„białych”,m.in.oddziałom atamana Aleksieja Kaledina na Froncie Południowym.W pierwszą rocznicę rewolucji październikowej wstąpił do RKP,zostając komisarzem politycznym Armii Czerwonej.W listopadzie 1917 r.brał udział w tłumieniu antybolszewickiego powstania na Ukrainie,dowodzonego przez gen.Pawło Skoropadskiego.W 1919 r.został dowódcą kompanii w 123 pułku strzelców Armii Czerwonej,którą dowodził podczas walk nad rzeką Doniec.Walczył przeciwko wojskom Piotra Krasnowa i Antona Denikina.Za zasługi w tych walkach został mianowany dowódcą batalionu,a w 1920 r.odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru.Podczas wojny polsko-bolszewickiej został na własną prośbę skierowany na Front Zachodni i walczył(wraz z armią Michaiła Tuchaczewskiego),jako dowódca 5 batalionu w 510 pułku strzelców(57 Dywizja Strzelców),przeciw oddziałom Wojska Polskiego.W czasie tych walk,w czerwcu 1920 r.został dwukrotnie ranny w bitwie pod Chobnoje.Od lipca do października 1920 r.przebywał na leczeniu szpitalnym.W październiku został dowódcą batalionu w 49 zapasowym pułku strzelców w Archangielsku,a w lutym 1921 r.dowódcą batalionu w Szkole Czerwonych Komunardów w Moskwie.W 1921 r.skierowano go na kurs do Wyższej Szkoły Piechoty,następnie został mianowany z ramienia WKP komisarzem politycznym,na Kursie Czerwonych Komunardów.W guberni tambowskiej tłumił powstanie chłopskie pod dowództwem Aleksandra Antonowa,potem został skierowany do Wyższej Szkoły Piechoty Dowódców Pułków,którą ukończył w 1924 r.Po jej ukończeniu skierowano go na studia do Akademii Wojskowej im.Frunzego,którą ukończył w 1927 r.W 1928 r.został oficerem sowieckiego wywiadu wojskowego Razwiedupru,w którym pozostał do śmierci.Po ukończeniu Akademii Frunzego objął funkcję szefa sztabu pułku kawalerii,a w 1929 r.mianowano go szefem IV Zarządu Sztabu Generalnego Armii Czerwonej.Funkcję tę pełnił do 1931 r.następnie był w dyspozycji Sztabu Generalnego do czasu wyjazdu do Hiszpanii w 1936 r.W tym okresie był komendantem szkoły Wojskowo-Politycznej i członkiem Sekcji Polskiej Międzynarodówki Komunistycznej,w której szkolono polskich komunistów(szkolił m.in.z elementów wojskowości Władysława Gomułkę).
Hiszpania
W latach 1936–1938 brał udział w wojnie domowej w Hiszpanii po stronie republikańskiej przeciwko rebelii gen.Francisco Franco,pod pseudonimem generał Walter.Dowodził tam kolejno:XIV Brygadą Międzynarodową im.Marsylianki,Dywizją A i 35 Dywizją Międzynarodową.Nie objął jednak bezpośredniego dowództwa nad oddziałem,w którego skład wchodzili ochotnicy z Polski,tzw.Dąbrowszczaków.W czasie walk w Hiszpanii brał udział w bitwach na Froncie Południowym,m.in.pod Montoro,Lopero i Percuną nieopodal Kordowy.W 1937 r.objął dowództwo nad tzw.Dywizją A(w jej składzie znajdowały się Brygada V i XIX),która walczyła w rejonie Madrytu.Następnie objął dowództwo 35 Dywizji Międzynarodowej w V Korpusie komunistycznej Hiszpańskiej Armii Ludowej.Wyróżnił się w ofensywie saragoskiej i podczas odwrotu na froncie aragońskim.Oprócz walk z oddziałami frankistowskimi,przeprowadzał czystki w szeregach ochotników międzynarodowych oraz pośród jeńców wojennych.Przyjaźnił się z pisarzem Ernestem Hemingwayem,który w swojej książce"Komu bije dzwon"uwiecznił go w postaci generała Golza.Sam Świerczewski został później autorem prac zebranych w książce"W bojach o wolność Hiszpanii".W czerwcu 1938 r.otrzymał rozkaz powrotu do ZSRR,gdzie został oddany do dyspozycji Głównego Zarządu Kadr Ludowego Komisariatu Obrony.Następnie został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru oraz Orderem Lenina.W tym okresie napisał pracę o działaniach Brygad Międzynarodowych na froncie saragoskim,za co otrzymał tzw.nagrodę stalinowską.Początkowo pozostawał w dyspozycji Zarządu Kadr Armii Czerwonej i w ramach fali„wielkiej czystki”został aresztowany wraz z bratem Maksymem.Uwolniony w 1940 r.powrócił do służby na stanowisko starszego wykładowcy katedry służby sztabów w Akademii Wojskowej im.Frunzego,które zajmował do 1941 r.W międzyczasie w 1940 r.został mianowany generałem majorem Armii Czerwonej.W okresie od stycznia do czerwca 1941 r.był komendantem kursu Grup Specjalnych w Akademii im.Frunzego.
Wojna z Niemcami
Po rozpoczęciu wojny niemiecko-sowieckiej w czerwcu 1941 r.został dowódcą 248 Dywizji Strzelców na Froncie Zachodnim.W listopadzie 1941 r.nad Wiaźmą,na skutek popełnionych błędów,dowodzona przez niego dywizja została rozbita podczas odwrotu w bitwie pod Moskwą.Z 10 tysięcy żołnierzy podlegających Świerczewskiemu przy życiu pozostało zaledwie pięciu.Dowództwo,widząc rażącą niekompetencję i pogłębiający się alkoholizm Świerczewskiego,na dwa lata przesunęło go do szkolenia rezerw.Decyzję tę podjął marszałek Gieorgij Żukow nie chcąc drażnić Józefa Stalina,który wcześniej zalecał przydzielenie Świerczewskiego do służby na froncie w Armii Czerwonej.Fakt,iż Świerczewski większość rozkazów wydawał w stanie upojenia alkoholowego,co miało tragiczne konsekwencje dla żołnierzy,opisywał także Zygmunt Berling w swojej książce Wspomnienia wydanej w 1990 r.Błędy dowódcze spowodowały,iż w 1942 r.Świerczewski został skierowany na tyły frontu,gdzie został dowódcą 43 Zapasowej Brygady Strzeleckiej w Syberyjskim Okręgu Wojskowym.Następnie,w okresie od lutego 1942 do czerwca 1943 r.był komendantem Kijowskiej Szkoły Oficerskiej.
Generał Wojska Polskiego
W sierpniu 1943 r.Stalin skierował„Waltera”do organizowanych pod swym patronatem Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR.18 sierpnia 1943 przybył do obozu w Sielcach nad Oką jako zastępca dowódcy 1 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR.W styczniu 1944 r.został członkiem Centralnego Biura Komunistów Polskich w ZSRR.W marcu 1944 r.awansował do stopnia generała dywizji WP i został mianowany zastępcą dowódcy 1 Armii Polskiej w ZSRR do spraw liniowych.Jego alkoholizm oraz lekceważenie życia i zdrowia podległych mu żołnierzy wywoływało liczne konflikty z gen.Zygmuntem Berlingiem,dowódcą 1 Armii WP.Częściowo z tego też względu odsunięty od dowodzenia,w okresie od sierpnia do września 1944 r.organizował 2 Armię WP,a następnie 3 Armię WP.Wiele kontrowersji budzi jego rola w sądach wojskowych przy 2 Armii WP w Lublinie,w Kąkolewnicy,w Uroczysku Baran wydających wyroki na byłych żołnierzy Armii Krajowej.W grudniu 1944 r.został dowódcą 2 Armii WP podczas operacji łużyckiej.Na jej czele brał udział w działaniach bojowych w forsowaniu Nysy Łużyckiej,na terenie Łużyc i Czech w kwietniu i maju 1945 r.gdzie ponownie wykazał niekompetencję w dowodzeniu.Operacja łużycka 2 Armii WP spowodowała olbrzymie straty wśród żołnierzy.Przyczyną niepowodzenia były błędy Świerczewskiego w dowodzeniu,spowodowane były częściowo problemem alkoholowym generała.Polscy historycy wojskowości,C.Grzelak,H.Stańczyk i S.Zwoliński,w swojej monografii z 1993 r.(Bez możliwości wyboru:Wojsko Polskie na Froncie Wschodnim 1943–1945),wypowiadają się o stylu dowodzenia Świerczewskiego i jego sztabu bardzo krytycznie:Winę za niepowodzenia i doznane straty ponosi dowództwo armii,a po części także dowództwa związków taktycznych i samodzielnych oddziałów.Nie potrafiły bowiem w trudnych momentach walki zachować prężności dowodzenia,a często podejmowały decyzje sprzeczne z podstawowymi zasadami walki.(...)Największa odpowiedzialność spada jednak bezpośrednio na dowódcę armii,który(...)dopuścił do samorzutnego rozerwania jej sił,a w obliczu rysującego się niebezpieczeństwa nie potrafił ich w porę skoncentrować w najważniejszym miejscu.Mimo iż dopuścił się błędów dowódczych i przyczynił się do klęski podległych mu oddziałów,11 maja 1945 Świerczewski został mianowany generałem broni.3 czerwca 1945 został powołany na stanowisko generalnego inspektora osadnictwa wojskowego.We wrześniu 1945 r.został mianowany przez marszałka Michała Żymierskiego dowódcą„Armii Polskiej na Zachodzie”z zadaniem wyjazdu do Londynu,objęcia dowództwa nad Polskimi Siłami Zbrojnymi na Zachodzie i zorganizowania ich powrotu do Polski.Wobec sprzeciwu rządu brytyjskiego,a przede wszystkim ówczesnego ministra spraw zagranicznych Ernesta Bevina,„Dowództwo Armii Polskiej na Zachodzie”zostało zlikwidowane,a 15 października 1945 do Londynu została skierowana Polska Misja Wojskowa na czele z generałem brygady Izydorem Modelskim.27 września 1945 został dowódcą Okręgu Wojskowego Nr III w Poznaniu,a 14 lutego 1946 został mianowany II wiceministrem Obrony Narodowej.Od 1944 r.był członkiem KC PPR.W latach 1944–1947 był posłem do Krajowej Rady Narodowej.19 stycznia 1947,w wyniku sfałszowanych przez komunistów wyborów parlamentarnych,został posłem na Sejm Ustawodawczy.W czasie pełnienia tych funkcji realizował ściśle stalinowskie wytyczne polityczne,m.in.odmawiając prawa łaski żołnierzom AK skazanym na śmierć.
Śmierć
23 marca 1947 przybył do Krakowa i od tego czasu odbywał inspekcję garnizonów wojskowych w województwach krakowskim i rzeszowskim.27 marca był w Krośnie,a następnie udał się w stronę Bieszczadów,gdzie trwały walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii.Po południu 27 marca przyjechał do Sanoka,gdzie przywitali go ówczesny burmistrz Michał Hipner,wiceburmistrz Józef Bubella,działacz PPS Roman Baczyński,dyrektor Muzeum Ziemi Sanockiej Stefan Stefański,Filip Schneider dyrektor Sanockiej Fabryki Wagonów„Sanowag”,którą generał zamierzał odwiedzić następnego dnia po zakończeniu inspekcji.Później Świerczewski odbył naradę w sztabie 8 Dywizji Piechoty,mieszczącym się w obecnej kamienicy przy ul.Kazimierza Wielkiego 8;uczestniczyli w niej dowódca Okręgu Wojskowego V Kraków,gen.Mikołaj Prus-Więckowski,dowódca 8 Dywizji Piechoty płk Józef Bielecki i szef sztabu 8 Dywizji Piechoty płk Kazimierz Ilnicki.Ostatnią noc 27/28 marca 1947 generał spędził w ww.budynku w Sanoku.Nazajutrz 28 marca 1947 Świerczewski wczesnym rankiem przybył do Leska,gdzie w towarzystwie gen.Prus-Więckowskiego i płk.Bieleckiego odbył inspekcję 34 Pułku Piechoty,którego dowódcą był ppłk Jan Gerhard.Stamtąd wyruszyli do Baligrodu,gdzie stacjonował jeden z batalionów pułku(towarzyszył im ppłk Gerhard i kpt.Aleksander Cesarski).Na miejscu Świerczewski odwiedził cmentarz wojenny,odebrał raport dowódcy batalionu kpt.Henryka Karczewskiego,rozmawiał z żołnierzami oraz mieszkańcami i wójtem Trześniowskim.Po zakończeniu całej inspekcji i w czasie zaplanowego powrotu do Leska ok.godz.9 generał miał nieoczekiwanie zdecydować się jeszcze na kontrolę posterunku 37 Komendy i 4 Konnej Grupy Manewrowej Wojsk Ochrony Pogranicza w Cisnej.Pomimo odradzania mu tego wyjazdu przez kpt.Karczewskiego,kolumna wojskowa wyruszyła zgodnie z zarządzeniem generała.Po przebyciu 6 km,ok.godz.10 kolumna wpadła w zasadzkę członków sotni„Chrina” i „Stacha”UPA(na krótko wcześniej schodzącej ze szczytu Chryszczatej),która miała mieć ok.6 razy większą przewagę liczebną nad grupą inspekcyjną.Podczas potyczki pod Jabłonkami gen.Świerczewski został trzykrotnie trafiony,w wyniku czego poniósł śmierć ok.godz.11.Prócz niego zginęli jego adiutant ppor.Józef Krysiński(ur.1919 r.pochowany w Siedlcach)oraz kierowca generała,kpr Stefan Strzelczyk(ur.1923 r.jego grób znajduje się w kwaterze wojskowej żołnierzy polskich na Cmentarzu Centralnym w Sanoku).Zwłoki Świerczewskiego zostały przewiezione przez Baligród(tam dokonano oględzin lekarskich jego ciała),Lesko,Sanok do Rzeszowa na lotnisko Jasionka,skąd przetransportowano je samolotem transportowym typu DC-3 Dakota do Warszawy.Zorganizowano mu katolicki pogrzeb.Przy trumnie wystawionej w Centralnym Domu Żołnierza odprawiał egzekwie Dziekan Generalny Wojska Polskiego ks.płk.Stanisław Warchałowski.Został pochowany 1 kwietnia 1947 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach z udziałem władz partyjnych,państwowych i kościelnych.W dniach od 31 marca do 2 kwietnia 1947 obowiązywała trzydniowa żałoba w Wojsku Polskim.
Śledztwo
Władze państwowe powołały dwie komisje celem wyjaśnienia sprawy.Pierwszą w Sztabie Generalnym reprezentował pułkownik Kossowski.Druga komisja prowadziła dochodzenie z ramienia Urzędu Bezpieczeństwa pod nadzorem Anatola Fejgina,Józefa Różańskiego i Głównego Zarządu Informacji.Sztabowa komisja wojskowa wytknęła w raporcie niewystarczającą i nieprzeszkoloną ochronę,nieprzygotowanie na wypadek zasadzki,prowadzenie komunikacji telefonicznej w niewłaściwy sposób umożliwiający ujawnienie tajemnicy wojskowej oraz ustaliła dokonanie napadu przez oddział UPA.Raport sporządzony przez śledczych z UB oceniła ochronę transportu za wystarczającą,natomiast wskazała brak rozeznania generała odnośnie stanu bezpieczeństwa w rejonie inspekcji.Jednocześnie wskazano,że Karol Świerczewski poległ w zasadzce zorganizowanej przez oddział UPA,sotnię„Bira”(wywnioskowano to z faktu,że 1 kwietnia 1947 ta jednostka napadła na polskich WOP-istów z Cisnej i na tej podstawie uznano,że jest odpowiedzialna także za zamach na generała cztery dni wcześniej).W późniejszym czasie twierdzono,że dokonała tego sotnia„Chrina”,która oczekując na dostawę zaopatrzenia natrafiła na inspekcję wojskową dowodzoną przez samego generała.Sprawa wyjaśnienia śmierci generała została wznowiona na przełomie 1970/1971.Miała być wówczas powołana kolejna komisja pod przewodnictwem Mariana Naszkowskiego(jednym z członków był Jan Gerhard).Wynik jej prac nie doczekał się publikacji w związku z kradzieżą raportu oraz niewyjaśnioną śmiercią Jana Gerharda.
Kwestie sporne
Okoliczności śmierci Świerczewskiego wzbudzały i nadal wzbudzają sporo emocji i są powodem licznych dywagacji.Sprzeczne były zeznania naocznych wojskowych świadków opisujące zdarzenie(m.in.kwestie dotyczące chwili śmierci Świerczewskiego oraz długości trwania potyczki).Inna sprzeczność dotyczy tożsamości oddziału UPA,który miał dokonać napadu,jako,że według zeznań świadków schwytanych przez wojsko okazało się jednak,że były to czoty z sotni„Chrina” i „Stacha”.Potwierdził to historyk Grzegorz Motyka w swojej publikacji pt.Tak było w Bieszczadach(1999 r.)29 września 1952 został aresztowany przez GZI MON pod fałszywym zarzutem udziału,z inspiracji wywiadu francuskiego,w spisku na życie gen.Świerczewskiego,Jan Gerhard.Inicjatorami spisku mieli być rzekomo Marian Spychalski oraz marszałek Michał Żymierski.Gerhard został zwolniony w 1954 r.Według historyka Grzegorza Motyka hipoteza o tym zamachu jest nieuprawniona.Komisja dochodzeniowa oficjalnie podała,iż Karol Świerczewski zginął od dwóch kul tymczasem na mundurze generała zachowanym w Muzeum Wojska Polskiego znajdują się ślady trzech kul oraz dodatkowo ślad w tylnej części munduru będący efektem przebicia materiału prawdopodobnie przez bagnet wojskowy(lub inne ostre narzędzie).Zastanawiającą okolicznością są małe straty po stronie WP w tym starciu 3 osoby(dla porównania:w zasadzce zorganizowanej 1 kwietnia 1947 na tej samej drodze przez tę samą sotnię zginęło 30 z 32 wopistów).Część współczesnych historyków,prowadzących badania twierdzi,że Świerczewski mógł zostać celowo poświęcony przez kierownictwo partyjne,aby jego śmierć mogła stać się pretekstem do rozpoczęcia Akcji„Wisła”,co nie zostało potwierdzone.
Legenda,upamiętnienia i kontrowersje
Władze PRL wykreowały Świerczewskiego na bohatera narodowego,czyniąc ikoną komunistycznej propagandy.Jako„generał Walter”został bohaterem wielu legend i mitów,niewiele mających wspólnego z rzeczywistością.Już na drugi dzień po zgonie Biuro Polityczne Polskiej Partii Robotniczej odznaczyło go Krzyżem Wielkim Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz postanowiono o budowie pomnika,przemianowaniu ulicy i nazwy fabryki na jego imienia i utworzeniu stypendium jego imienia na Akademii Wojennej.Szczyt w pobliżu miejsca śmierci generała,noszący pierwotnie nazwę Woronikówka,w 1967 r.przemianowano na Walter.W 30 rocznicę śmierci generała w 1977 r.pobliskie wsie:leżące nieopodal Jabłonek Rabe i Hłomcza w gminie Sanok zostały przemianowane w hołdzie K.Świerczewskiemu(Rabe na Karolów,Hłomcza na Świerczewo);zmienione nazwy istniały do 1983 r.Został także patronem licznych szkół(m.in.w 1963 r.Technikum Mechaniczne w Sanoku),zwłaszcza podstawowych.Jego imieniem nazwano wiele instytucji,zakładów przemysłowych i ulic,m.in.jako„aleję Świerczewskiego”warszawską trasę W-Z(współczesną aleję„Solidarności”),ulicę i osiedle w Bełchatowie,Akademię Sztabu Generalnego w Rembertowie,Akademię Wychowania Fizycznego w Warszawie,Pomorską Akademię Medyczną w Szczecinie,Fabrykę Wyrobów Precyzyjnych VIS w Warszawie,Zakłady Mechaniczne ZAMECH w Elblągu,hutę Andrzeja w Zawadzkiem.W Warszawie istniały równocześnie dwie ulice nazwane jego imieniem.Oprócz wspomnianej wyżej alei w Śródmieściu jego imię nosiła ul.Generała Waltera w Falenicy(zmieniona w grudniu 2013 r.na Zatrzebie),a do dziś istnieje ul.Generała Waltera w Staszowie.Imię gen.Świerczewskiego noszą także m.in.główne ulice w Siemianowicach Śląskich(Ulica Karola Świerczewskiego w Siemianowicach Śląskich)czy w Starym Targu.Imieniem Waltera ochrzczono także jeden z zakładów cukierniczych.Za swego patrona obrali sobie Świerczewskiego„walterowcy”,do których należeli m.in.Jacek Kuroń i Adam Michnik.Podobizna Świerczewskiego widniała na monecie 10-złotowej z 1967 roku,a także w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych na banknocie 50-złotowym.Poczta Polska wielokrotnie upamiętniała go na znaczkach pocztowych.W latach 80 był organizowany cykliczny Międzynarodowy Maraton Walterowski w łyżwiarstwie szybkim oraz bieg sztafetowy do Jabłonek.W 1948 r.Janina Broniewska wydała hagiograficzną biografię generała O człowieku,który się kulom nie kłaniał.W 1953 r.powstał o nim film biograficzny pod tytułem Żołnierz zwycięstwa.W miejscu śmierci generała 18 kwietnia 1948 odsłonięto pierwszy pomnik(już nieistniejący).Drugi,obecny pomnik Karola Świerczewskiego Waltera w Jabłonkach odsłonięto w 1962 r.Naprzeciw pomnika,w 40 rocznicę śmierci generała w 1987 r.został otwarty„Dom Pamięci gen.Karola Świerczewskiego”,którego ekspozycję przygotowali pracownicy Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie,Ireneusz Wojciechowski i Henryk Bielecki.Obiekt działał jako filia Muzeum Historycznego w Sanoku pod kierownictwem Edwarda Zająca i był finansowany z budżetu miasta Sanoka.Próby zniszczenia monumentu w latach dziewięćdziesiątych XX wieku skończyły się niepowodzeniem,na skutek ostrego protestu mieszkańców Bieszczadów,gdzie Świerczewski wciąż cieszy się sympatią części mieszkańców.Inny,blisko 16-metrowy pomnik,który stał w Poznaniu przez 30 lat przy ul.Grochowskiej,został zburzony 8 czerwca 2009(decyzje podjęły władze miasta,a przeciw zburzeniu protestowali członkowie Obywatelskiego Ruchu Obrony Pomników i Pamiątek Lewicowych w Wielkopolsce„Walter”oraz m.in.dwaj wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego:Marek Siwiec i hiszpański deputowany Miguel Angel Martínez).Instytut Pamięci Narodowej prowadzi akcję w celu usunięcia nazw ulic i pomników ku czci ideologii m.in.komunistycznej,domagając się m.in.usunięcia nazw ulic imienia Świerczewskiego.Pomnik Świerczewskiego w Zabrzu został usunięty w 2010 r.Muzeum,które przez wiele lat prezentowało wystawę poświęconą generałowi,jest obecnie domem prywatnym.W 65 rocznicę śmierci Świerczewskiego 31 marca 2012 miały miejsce uroczystości upamiętniające pod pomnikiem w Jabłonkach.Zostały zorganizowane przez stowarzyszenie„Lepsze Dziś”z Rzeszowa pod hasłem„pojednania polsko-ukraińskiego”,a inicjatywę dofinansował urząd marszałkowski województwa podkarpackiego.Szef Instytutu Pamięci Narodowej Łukasz Kamiński skierował na ręce marszałka województwa podkarpackiego Mirosława Karapyty list,w którym zwrócił uwagę na niestosowność takich uroczystości.Przekazał ponadto na ręce marszałka województwa biogram Świerczewskiego,w którym opisane są jego zbrodnie.Po licznych protestach dofinansowanie zostało cofnięte.Cała sprawa została nagłośniona przez ogólnokrajowe media jako debata nt.gloryfikacji komunizmu.
Rodzina
Brat Karola,Maksym,zginął na froncie w 1943 r.Córki:Zora,Antonina,Marta;syn Karol Walter(jest mężem córki Karola Małcużyńskiego).
Ordery i odznaczenia

  • Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari 31 marca 1947 pośmiertnie
  • Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari
  • Order Budowniczych Polski Ludowej 22 lipca 1949 pośmiertnie
  • Order Krzyża Grunwaldu I klasy
  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Medal za Warszawę 1939-1945
  • Medal za Odrę,Nysę,Bałtyk
  • Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 r.
  • Order Lenina dwukrotnie(ZSRR)
  • Order Czerwonego Sztandaru trzykrotnie(ZSRR)
  • Order Suworowa I klasy(ZSRR)
  • Medal za Wyzwolenie Warszawy(ZSRR)
  • Medal za Zdobycie Berlina(ZSRR)
  • Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945(ZSRR)
  • Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej(ZSRR)
  • Order Wyzwolenia Republiki pośmiertnie(Hiszpania)
  • Orderem Laurów Madrytu I klasy(Placa Laureada de Madrid,Hiszpania)
  • Order Czerwonej Gwiazdy(Jugosławia)
  • Order Wyzwolenia Czechosłowacji(Czechosłowacja)

Jerzy Leporowski

Ur.21 lutego 1897,zm.20 lipca 1928 w Tatrach poznański kupiec,taternik.W czasie I wojny światowej służył w niemieckim lotnictwie.Był jednym z najwybitniejszych polskich wspinaczy okresu międzywojennego.Przeszedł do historii taternictwa ze względu na to,że pokonał kilka najtrudniejszych ścian samotnie i bez jakiejkolwiek asekuracji.Zdobył w ten sposób dwukrotnie południową ścianę Zamarłej Turni oraz północno-zachodnią ścianę Galerii Gankowej,południową ścianę Żabiego Konia,południową ścianę Ostrego Szczytu i północną ścianę Giewontu.Leporowski wspinał się także z partnerami takimi jak Mieczysław Świerz,Alfred Szczepański,Jan Alfred Szczepański.Do jego większych osiągnięć należą przejścia południowej ściany Lodowej Kopy i Małego Lodowego Szczytu,północnej ściany Małego Kieżmarskiego Szczytu,Kapałkową Granią czy prawym filarem południowej ściany Kieżmarskiego Szczytu.Zginął podczas próby samotnego wejścia nową drogą północnym filarem Koziego Wierchu(dziś Filar Leporowskiego),na skutek ukruszenia chwytu.Jest pochowany w Zakopanem na nowym cmentarzu przy ulicy Nowotarskiej.

Wanda Pieniężna

Z domu Dembińska(ur.20 lutego 1897 w Żninie,zm.25 stycznia 1967 w Olsztynie)polska dziennikarka i działaczka narodowa na Warmii i Mazurach,posłanka na Sejm PRL II kadencj (1957–1961)z ramienia Znaku.
Życiorys
Urodziła się na terenie Prowincji Poznańskiej.Wykształcenie zdobyła w w szkole niemieckiej,po czym pracowała w kancelarii prawniczej.W 1919 r.uczestniczyła w Powstaniu Wielkopolskim.Rok później wzięła udział w organizacji plebiscytu na Warmii i Mazurach jako pracownik Ministerstwa dla byłej dzielnicy pruskiej.Od tego czasu związała swe losy z Prusami Wschodnimi.Wyszła za mąż za Seweryna,wydawcę i redaktora naczelnego Gazety Olsztyńskiej.Była przewodniczącą Komitetu Organizacyjnego Towarzystw Kobiecych i sekretarzem Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego w Olsztynie.Była zatrudniona w konsulacie RP w Olsztynie.Po wybuchu II wojny światowej aresztowana,uwięziona,a następnie wywieziona do Ravensbrück.Po 1945 r.była sekretarzem i doradcą pierwszego wojewody olsztyńskiego.Próbowała powrócić do wydawania Gazety Olsztyńskiej,jednak władze PRL nie wydały na to zgody.Po odwilży październikowej weszła w skład Sejmu II kadencji,gdzie należała do Klubu Poselskiego"Znak".Działała w Towarzystwa Łączności Polonii z Zagranicą.Otrzymała Order Odrodzenia Polski i Złoty Krzyż Zasługi.Od 1971 r.jest patronką jednej z olsztyńskich ulic.Jej nazwisko nosi również ulica w Żninie.

Michał(Jan Franciszek)Czartoryski

OP,właściwie Jan Franciszek książę Czartoryski(ur.19 lutego 1897 w Pełkiniach,zm.6 września 1944 w Warszawie)błogosławiony i męczennik Kościoła katolickiego,był polskim księciem,duchownym katolickim,dominikaninem,wychowawcą studentów,inżynierem architektury.W czasie powstania warszawskiego,będąc kapelanem Armii Krajowej,został rozstrzelany przez Niemców w szpitalu wraz z ciężko rannymi.
Biografia
Pochodzenie i młodość
Był synem księcia Witolda Czartoryskiego i Jadwigi z hrabiów Dzieduszyckich w rodzinie wielodzietnej.Na chrzcie nadano mu imiona:Jan Franciszek.Pierwsze nauki pobierał w domu,a następne w prywatnej szkole w Starej Wsi pod Warszawą.Po zdaniu matury studiował na Politechnice Lwowskiej,uzyskując tytuł inżyniera architekta.Brał udział w obronie Lwowa,odznaczony za męstwo Krzyżem Walecznych.Oddelegowany przez władze wojskowe brał udział w plebiscycie na Górnym Śląsku.
Kapłaństwo
W 1927 r.wstąpił w Krakowie do zakonu dominikanów,gdzie przyjął imię Michał.Śluby zakonne złożył 25 września 1928 roku,a święcenia kapłańskie przyjął 20 grudnia 1931 roku w Jarosławiu.Jako architekt współdziałał w budowie klasztoru dominikańskiego w Warszawie na Służewie w latach 1937–1939.W zakonie pełnił różne funkcje,między innymi magistra nowicjatu,pomagając w formacji młodym zakonnikom.
Udział w powstaniu warszawskim i męczeńska śmierć
1 sierpnia 1944,wczesnym popołudniem,wybrał się do okulisty na Powiślu,gdzie zastał go wybuch powstania warszawskiego.Następnego dnia zgłosił się jako kapelan do walczącego na Powiślu III Zgrupowania„Konrad”AK.6 września 1944,po upadku tej dzielnicy,nie wycofał się z powstańczymi oddziałami,nie skorzystał z możliwości ukrycia się przed Niemcami w stroju sanitariusza,jak mu zaproponowano,lecz pozostał do końca,jako jedyny z personelu szpitalnego,z grupą ciężko rannych powstańców i cywilów w piwnicach firmy Alfa-Laval.O.Michał Czartoryski uważał,że pozostawionych chorych nie może opuścić i tylko przy nich jest jego miejsce.Pół godziny po ewakuacji obsługi powstańczego szpitala Niemcy rozstrzelali w piwnicach lazaretu pozostałych tam chorych i razem z nimi o.Michała,który do końca wspierał duchowo rannych.Wywleczone z piwnicy ciała spalono na pobliskiej barykadzie.Rok później przeprowadzono ekshumację, w celu przeniesienia ich do wspólnego grobu dla powstańców.Ciała o.Michała Czartoryskiego jednak nie zidentyfikowano.
Proces beatyfikacyjny
Proces informacyjny został zakończony przed Metropolitalnym Trybunałem Rogatoryjnym w Warszawie dnia 29 stycznia 1993 roku.Beatyfikowany 13 czerwca 1999 w gronie 108 męczenników w Warszawie przez Jana Pawła II.

Józef Konrad Gorski

Ur.12 lutego 1897,zm.w kwietniu 1940 r.oficer zawodowy artylerii,kawaler Virtuti Militari.Józef Konrad Gorski był synem Konrada i Franciszki z domu Skarbek-Ważyńska.W 1923 roku służył w Departamencie III Artylerji i Uzbrojenia Ministerstwa Spraw Wojskowych.Został oddelegowany jako oficer nadetatowy z Dywizjonu Artylerii Zenitowej.Został zweryfikowany do stopnia porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku.W 1928 roku został awansowany na stopień kapitana artylerii ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku.W 1931-1933 roku był słuchaczem Normalnego Kursu Wyższej Szkoły Wojennej Kurs I.Józef Konrad Gorski w 1940 roku został zamordowany przez NKWD w Charkowie i pochowany w Piatichatkach na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie.5 października 2007 Minister Obrony Narodowej awansował go pośmiertnie do stopnia podpułkownika.Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie,w trakcie uroczystości„Katyń Pamiętamy Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Ordery i odznaczenia

  • Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
  • Krzyż Walecznych
  • Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921"Polska Swemu Obrońcy"
  • Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości