piątek, 23 stycznia 2015

Stanisław Szembek

Stanisław II Szembek łac.Stanislaus in Słupów Szembek,(„von Slupow-Szembek“)herbu Szembek(ur.1650 r.w Morawicy k./Krakowa zm.3 sierpnia 1721 r.w Skierniewicach)arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1706 r.biskup kujawski od 1700 r.kaznodzieja.
Biografia
Był synem Franciszka Szembeka i Zofii Pieniążek.W latach 1690-1700 biskup pomocniczy diecezji krakowskiej.W czasie bezkrólewia po śmierci Jana III Sobieskiego(1696 r.)wraz z innymi członkami swej rodziny poparł kandydaturę elektora saskiego,Augusta II,który obdarzył go w zamian wieloma beneficjami kościelnymi.Od roku 1700 był biskupem kujawskim,a od 1706 r.prymasem.Po abdykacji Sasa w 1706 r.faktycznie przejął ster rządów w Rzeczypospolitej.W 1707 r.zwołał walne rady do Lwowa i Lublina,gdzie pod naciskiem cara Piotra I ogłosił bezkrólewie.W 1709 r.witał powracającego na tron Augusta II.Później przeszedł do opozycji wobec dworu Wettynów.Jako senator,wraz z innymi biskupami wystąpił w 1718 r.przeciwko udziałowi chłopów z dóbr kościelnych w obronie ojczyzny w ramach pospolitego ruszenia.Pozbawiony talentu politycznego,miał charakter miękki i niezdecydowany,odznaczył się wydatniej gorliwością duszpasterską i uczynkami pobożności oraz miłosierdzia,a także działalnością fundacyjną.

Józef Tadeusz Kierski

Z Kiekrza herbu Jastrzębiec(ur.kwiecień 1706 r.w Brisconisten zm.16 stycznia 1783 r.w Brzozowie) biskup przemyski w latach(1768-1783),kanonik poznański i łęczycki,sekretarz wielki koronny 1759-1763,sufragan poznański 1736-1768,konfederat barski.W 1760 r.odznaczony Orderem Orła Białego.Siostrzeniec biskupa Stanisława Józefa Hozjusza.19 VII 1778 r.poświęcił klasztor i kościół Franciszkanów w Przemyślu.Został pochowany podziemiach katedry przemyskiej.

Wacław Piotr Rzewuski

Herbu Krzywda,allonimy i krypt.J.R.S.D.G.L.W.K.Józef Rzewuski starosta drohobycki,generał lejtnant wojsk koronnych;Pewien kompacjent;S.R.S.C.R.P.W.K.JKMci;Stanisław Rzewuski;W.R.W.K.H.P.K.(ur.29 października 1706 r.w Rozdole,zm.27 października 1779 r.w Sielcu)kasztelan krakowski w latach 1778-1779,hetman wielki koronny w latach 1773-1774,wojewoda krakowski w latach 1762-1778,hetman polny koronny w 1752 roku,wojewoda podolski w 1736 roku,pisarz polny koronny,starosta kowelski,bohusławski,romanowski w 1724 roku,drohobycki w 1728 roku,kruszwicki w 1730 roku,marszałek sejmu nadzwyczajnego pacyfikacyjnego w Warszawie w 1736 r.poeta,dramatopisarz,pisarz polityczny,teoretyk poezji i wymowy,mecenas sztuki,bibliofil i kolekcjoner.
Życiorys
Syn Stanisława Mateusza,hetmana polnego koronnego(później wielkiego) i Ludwiki Kunickiej,podczaszanki czernihowskiej.Pierwsze nauki pobierał u pijarów(najprawdopodobniej w Warężu województwo bełskie).Następnie wyruszył w dłuższą podróż po Europie odwiedzając kolejno:Austrię,Niemiec,Anglię,Holandię i przez 3 lata poznawał różne zakątki Francji.Żoną Rzewuskiego była Anna Lubomirska,z którą doczekał się 3 synów:Stanisława Ferdynanda,Józefa i Seweryna.
Działalność polityczna
W wieku 18 lat(1724 r.)został starostą romanowskim.Kolejne starostwa obejmował w latach następnych:drohobyckie(1728 r.)kruszwickie(1730 r.)Był posłem ziemi chełmskiej na sejm 1730 roku.Rok później(1731)został marszałkiem Trybunału Skarbowego Koronnego w Radomiu.W 1732 roku został pisarzem polnym koronnym.Marszałek sejmików konfederackich chełmskich w 1734 roku.Był stronnikiem Stanisława Leszczyńskiego w 1733 roku.Po śmierci Augusta II bronił dla Stanisława Leszczyńskiego twierdzy kamienieckiej.Po wygranej Augusta III zmuszony był uchodzić za granicę.Już w 1735 roku dostał jednak z rąk Sasa Order Orła Białego.Za panowania Augusta III Sasa był członkiem frakcji dworskiej stronnictwa starorepublikańskiego.W 1737 r.był marszałkiem Trybunału Głównego Koronnego w Lublinie.W latach 1736-1750 i 1756-1762 był wojewodą podolskim.W 1750 roku po okazaniu rezygnacji z województwa podolskiego,wybrany został posłem chełmskim na sejm.W 1752 r.dostał buławę polną koronną.W 1762 r.został wojewodą krakowskim.Był jednym z przywódców obozu konserwatystów magnackich,zwalczał w swojej publicystyce poglądy Stanisława Konarskiego.7 maja 1764 roku podpisał manifest,uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm konwokacyjny za nielegalny.W 1767 r.przystąpił do konfederacji radomskiej.W czasie Sejmu Repninowskiego jako jeden z przywódców opozycji antyrosyjskiej wraz z biskupem krakowskim Kajetanem Sołtykiem,biskupem kijowskim Józefem Andrzejem Załuskim i swoim synem Sewerynem Rzewuskim został porwany przez posła rosyjskiego Nikołaja Repnina i zesłany na 5 lat do Kaługi.Na zesłaniu w Kałudze przekładał psalmy pokutne.W okresie od kwietnia do listopada 1773 roku był hetmanem wielkim koronnym.W 1778 r.został kasztelanem krakowskim.
Odznaczenia
W 1735 r.został odznaczony Orderem Orła Białego.
Twórczość
Jako pisarz walnie przyczynił się do recepcji kultury francuskiej w Rzeczypospolitej.W swojej rezydencji w Podhorcach urządził jedną z najświetniejszych scen prywatnych w Europie.Wystawiał tam autorów klasycznych.Zwalczał zły smak w poezji i wymowie.Był autorem wielu utworów dramatycznych.
Ważniejsze dzieła i mowy
  1. Żal publiczny po nieopłakanej wiekami śmierci po smutnych od nas w nieśmiertelność przenosinach sławnej pamięci...Augusta II wierszem polskim ogłoszony,Warszawa 1733 r.
  2. Mowa...przy odebraniu komendy fortec pogranicznych podolskich,miana w Kamieńcu R.P.1734 r.
  3. Mowa...przy odebraniu laski od ziemstwa lubelskiego r.1737(1738 r.)
  4. Na Sądu boskiego tragedią,Warszawa 1754 r.
  5. Myśli o teraźniejszych okolicznościach Rzeczypospolitej,przez S.R.S.C.R.P.W.K.JKMci,Poczajów 1756 r.
  6. Monumentum doloris divae memoriae serenissimae Mariae Josephae Poloniarum Reginae cum lacrymis dedicatum plangente Stanislao Rzewuski,Poczajów 1757 r.
  7. Dziwak.Komedia(w 5 aktach)przez J.R.S.D.G.L.W.K.Lwów 1760 r.
  8. Żółkiewski.Tragedia(w 5 aktach)przez Józefa Rzewuskiego...Warszawa 1758 r.
  9. Natręt.Komedia(w 5 aktach)przez J.R.S.D.G.L.W.K.Poczajów 1759 r.
  10. Władysław pod Warną.Tragedia(w 5 aktach)przez Józefa Rzewuskiego...,Lwów 1760 r.
  11. Zabawki wierszem polskim.Przez Józefa Rzewuskiego...Warszawa 1760 r.
  12. Mowa...miana na radzie senatorskiej warszawskiej R.P.1761 r.
  13. Mowy i listy...zebrane przez S.R.S.C.R.P.W.K.JKMci,Poczajów 1761 r.
  14. Objaśnienie nieszczęśliwych skutków z tylu zerwanych sejmów wynikających,(Poczajów 1762 r.)
  15. Zabawki wierszopiskie i krasomówskie.Przez Józefa Rzewuskiego...Przedrukowanie wtóre,poprawne i przyczynione,Poczajów 1762 r.
  16. Mowa...dziękująca za województwo krakowskie,miana na radzie senatorskiej w Warszawie R.P.1762 r.dnia 25 października
  17. List ojczyzny do synów koronnych o konfederacji,(1763 r.)
  18. Idea cuiusdam Poloni,powst.1763 r.
  19. Mowa...miana na radzie warszawskiej R.P.1763 r.dnia 7 marca
  20. Mowa...miana na radzie senatorskiej u JO.Xcia Prymasa R.P.1763 r.dnia 7 listopada w Warszawie
  21. Myśli o niezawodnym utrzymaniu sejmów i liberi veto,z projektami na konwokacją Roku Pańskiego 1764 r.
  22. Myśli o mądrych uwagach naganiających niezawodny sposób utrzymania sejmów i liberi veto.R.P.1764 r.
  23. Zabawki dziejopiskie,albo zebranie dziejów znakomitszych od stworzenia świata do początków wieku naszego,to jest do Roku Pańskiego 1701 r.Przez Józefa Rzewuskiego...Lwów 1766 r.
  24. (nota franc.dołączona do)Expositio iurium eorum qui dissidentium nomine veniunt,summarumque potestatum quarum partes illorum tueri interest,Petersburg 1766 r.
  25. Mowa...o przywrócenie władzy hetmańskiej miana na sejmie warszawskim d.26 Novembris 1766 r.
  26. Mowa...miana na sejmie ekstraordynaryjnym warszawskim R.P.1767 r.dnia 5 października
  27. Ode ad Illustrissimum comitem Załuski,episcopum Kioviae,in diem sancto Josepho tutelari suo sacram
  28. Ode in jacturam Societatis Jesu,(1773 r.)
  29. Odpis...na wiersz poprzedzający,dany 1775 r.
  30. List...do przeświętnych województw,ziem i powiatów,na sejmiki przedsejmowe poselskie pisany R.P.1776 r.
  31. Dziennik podróży po Polsce(niewydany)
  32. Diariusz drogi z Lublina do Drezna(niewydany)
  33. Siedem mów o religii(niewydany)
  34. Matys i drwale(niewydany)
Niektóre z pism Rzewuskiego rozproszone były po zbiorach współczesnych,np.J.Daneykowicz Ostrowski:Swada polska t.1,Lublin 1745 r.Mowy wyborne,Lublin 1759 r.Wydawał także liczne pisma urzędowe.Rękopisy różnych pism Rzewuskiego zachowane zostały m.in.w:Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Krakowie(Archiwum Podhoreckie);Biblioteka Czartoryskich,sygn.828;Biblioteka PAN Kraków,sygn.2348(mowy z Sejmu 1762 r.)Ossolineum,sygn.423/II,436/II,562/II,565/II,780/II,1071-1072/II,1074/II,1078/II,1311/II,1403/II,1408/II;Biblioteka Instytutu Badań Literackich PAN w Warszawie,sygn.11.
Przekłady
  1. Wiersz na siedm psalmów pokutnych,przez...w Kałudze pisany,powst.w latach 1768-1772,Wilno 1773 r.wyd.następne:Lwów 1773 r.Lublin 1773 r.Warszawa 1773 r.Warszawa 1806 r.Berlin-Poznań 1860 r.Kraków 1864 r.
  2. Pieśni po większej części Dawidowe z Księgi Świętej wyjęte,a polskim wierszem opisane przez...R.P.1769 r.rękopis:Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Krakowie(Archiwum Podhoreckie Sanguszków,teka XVI/3);przekł.68 kolejnych psalmów,fragm.w rękopisie:Biblioteka Narodowa
  3. Q.Horatius Flaccus:Ody,przekł.1769-1773,(niewydane),inform.Estreicher XXVI,571(za L.A.Caracciolim).
Wydania zbiorowe
  1. Tragedie i komedie,oprac. i wstępem poprzedziła J.Majerowa,(Warszawa 1962 r.)"Teatr Polskiego Oświecenia",zawartość:Ważniejsze dzieła i mowy poz.7-8,10 oraz część poz.15.
Listy i materiały
  1. Korespondencja z lat 1728-1739,m.in.z:T.Potockim,J.Szembekiem,J.J.Przebendowskim,F.M.Ossolińskim,J.Scypionem,S.Rzewuskim,M.Rzewuskim,Klemensem XII,J.A.Sanguszką;wyd.fragmenty przedr.w Przekładach poz.1(wyd.Berlin 1860 r.)
  2. Korespondencja z lat 1734-1778,m.in.z:synem Sewerynem,S.Leszczyńskim,S.Humieckim,J.K.Branickim,F.Rzewuskim,S.Lubomirskim,K.Sołtykiem,królewiczem Fryderykiem,Klemensem XII,Klemensem XIV,K.S.Radziwiłłem;fragmenty ogł.L.Rzewuski w:Kronika podhorecka,1706-1779,Kraków 1860 r.
  3. Korespondencja z H.Brühlem z lat:1744-1749,1752 r.rękopis:Landeshauptarchiv w Dreźnie,loc.3588-3589,3591
  4. Korespondencja z J.A.Załuskim z lat:1745,1748,1750-1752,1755,1758-1763,1773;rękopisy:Biblioteka Narodowa,sygn.3245,3248,3250-3252,3255,3258-3263,3268
  5. Do A.Małachowskiego 4 listy z lat 1750-1761,rękopis:Ossolineum,sygn.11835/II
  6. Korespondencja z:J.A.Sanguszką z roku 1754,A.S.Załuskim z roku 1754,baszą Mehmetem z roku 1753,Augustem III z roku 1754;rękopis:Ossolineum,sygn.1311/I,
  7. Do J.Mniszcha z lat 1759-1762,z rękopisów Biblioteki Czartoryskich fragmenty ogł.A.Podraza,E.Rostworowski,"Przegląd Historyczny"rocznik 47(1956 r.)zeszyt 1
  8. Do S.Konarskiego z roku 1760,w:S.Konarski:O skutecznym rad sposobie t.1,Warszawa 1760 r.s.190
  9. Korespondencja z M.A.Sapiehą,rękopis:Ossolineum,sygn.249/II
  10. Do J.A.Jabłonowskiego z roku 1762,rękopis:Biblioteka Czartoryskich,sygn.1136
  11. Do Augusta III z roku 1762,od Katarzyny II z roku 1763;rękopis:Ossolineum,sygn.1072/II
  12. Do P.Małachowskiego z roku 1764,rękopis:Ossolineum,sygn.11860/II
  13. Do Stanisława Augusta z roku 1764,rękopis:Ossolineum,sygn.1404/II
  14. Do S.Lubomirskiego z roku 1767,rękopis:Ossolineum,sygn.565/II
  15. Od S.Konarskiego 4 listy z lat 1745,1765;ogł.J.Nowak-Dłużewski:Listy Stanisława Konarskiego,1733-1771,Warszawa 1962 r.
  16. Od J.A.Jabłonowskiego z lat 1754-1773,rękopisy:Biblioteka Czartoryskich,sygn.1153,1160
  17. Od K.S.Radziwiłła z roku 1764,do H.K.Kayserlinga i innych;rękopis:Ossolineum,sygn.718/I;list Radziwiłła ogł.Cz.Jankowski w:Korespondencja ks.Karola Stanisława Radziwiłła...1744-1790,Kraków 1898 r.
  18. Od I.Krasickiego z 10 czerwca 1767 r.wyd.Z.Goliński,M.Klimowicz,R.Wołoszyński w:Korespondencja Ignacego Krasickiego t.1,Wrocław 1958 r.
  19. Od Stanisława Augusta z 3 lipca 1767 r.rękopis:Ossolineum,sygn.1073/II
  20. Akces...do konfederacji generalnej koronnej w Radomiu,Busko 24 lipca 1766 r.rękopis:Ossolineum,sygn.562/II,1071/II.
Ponadto korespondencja Rzewuskiego z różnych lat znajduje się w rękopisach:Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Krakowie(Archiwum Podhoreckie).
Śmierć
Zmarł w wieku 73 lat(27 października 1779 r.)Pochowany został na cmentarzu w Kumowie

Walenty Wężyk

Walenty Franciszek Salezy Wężyk z Osin herbu Wąż(ur.1705 r.w Opatowie zm.25 października 1766 r.w Przemyślu)biskup chełmski w latach(1753-1765),biskup przemyski w latach(1765-1766).Był synem Wawrzyńca wojskiego ostrzeszowskiego i Marianny Olszowskiej 1761 r.bratem Józefa.Odznaczony Orderem Orła Białego.Pochowany w podziemiach katedry przemyskiej

Niepołomice

Niem.Niepolomitz,Heidenau an der Weichsel;krak.Ńypołomicy miasto w województwie małopolskim,w powiecie wielickim,siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Niepołomice.Według danych GUS z 31 marca 2014 r.miasto miało 10904 mieszkańców.Powierzchnia miasta liczy 27,4 km².
Położenie
Miasto leży w środkowej części województwa małopolskiego,w północnej części powiatu wielickiego.Pod względem historycznym znajduje się w zachodniej Małopolsce,na ziemi krakowskiej.Były to także tereny zachodniej Galicji.Niepołomice leżą na wschód od Krakowa.Rynek w Niepołomicach oddalony jest od krakowskiego Rynku Głównego o 21 km(w linii prostej).Miasto leży na na pograniczu Niziny Nadwiślańskiej,Pogórza Wielickiego i Podgórza Bocheńskiego.Większość powierzchni miasta znajduje się na wysokości ok.200 m.n.p.m.Jedynie osiedle Zakościele i południowa część osiedla Zagrody leżą na niewybitnym grzbiecie,zakończonym najwyższym naturalnym wzniesieniem miasta Wężową Górą(212 m.n.p.m.)Na jej szczycie wzniesiono Kopiec Grunwaldzki,którego wierzchołek,położony na wysokości 226 m.n.p.m.stanowi najwyżej położony punkt miasta.W południowo-wschodniej części Niepołomic,na obszarze Puszczy Niepołomickiej,znajdują się niewielkie pagórki Kozie Górki.Rozciągłość południkowa miasta wynosi ok.5,4 km;zaś rozciągłość równoleżnikowa ok.9,7 km.Niepołomice leżą w obrębie aglomeracji krakowskiej oraz Krakowsko-Katowickiego Obszaru Metropolitalnego.Graniczą z miastem Kraków,gminami:Wieliczka i Kłaj oraz wsiami obszaru wiejskiego gminy Niepołomice.W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa krakowskiego.
Podział administracyjny
Niepołomice podzielone są na 7 osiedli.Są to:Boryczów,Jazy,Podgrabie,Piaski,Środmieście,Zagrody i Zakościele.W obrębie administracyjnych osiedli znajdują się zwyczajowe jednostki urbanistyczne,nie stanowiące jednak jednostek administracyjnych niższego rzędu.Są to zazwyczaj osiedla mieszkaniowe jak np.Osiedle Robotnicze,czy Osiedle Na Wzgórzu lub dawne osady jak np.Chwalców.
Demografia
Liczba ludności miasta aktualnie(31 marca 2014 r.)wynosi 10904 osoby,natomiast gęstość zaludnienia ok.398 osób/km².W ostatnich latach zauważalny jest stały wzrost liczby mieszkańców.

Klimat
Miasto znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego.Posiada ono korzystne warunki klimatyczne dla sadownictwa i leśnictwa z uwagi na wysoką sumę opadów i wysoką średnią roczną temperaturę powietrza.Średnia temperatura roczna wynosi 8,1°C,średnia temperatura w lipcu 17,3°C,natomiast średnia temperatura w styczniu -2,5°C.Średnia liczba dni bezprzymrozkowych wynosi 169,zaś dni z przymrozkami 196.Wilgotność powietrzna waha się od 70% w maju do 90% w listopadzie i grudniu.Najbardziej deszczowym miesiącem jest lipiec,w którym pada przez średnio 12 dni,a średnia suma opadów wynosi 123,3 mm,zaś najsuchszym luty,w którym występuje około 10 dni deszczowych,zaś średnia suma opadów jest równa 23,7 mm.Średnia roczna ilość opadów to 700–750 mm.
Zarys historyczny
O historycznej przeszłości miasta mówią stare kroniki(Długosz,Bielski,Paprocki),zapiski archiwalne,rachunki dworu królewskiego,dowody wizytacji krakowskich biskupów oraz historyczne zabytki:zamek królewski i kościół.Początki Niepołomic sięgają czasów organizowania się Państwa Polskiego.Za pierwszych Piastów,gdy Kraków został siedzibą panujących książąt,sąsiadująca z nim Puszcza Niepołomicka,stała się ulubionym miejscem polowań.W XIV w.ostatni z Piastów,król Kazimierz Wielki wybudował w Niepołomicach zamek myśliwski nad Wisłą i wystawił gotycki kościół.W okresie Jagiellonów przebudowany zamek niepołomicki,stał się drugą po Wawelu siedzibą królewską i stąd Niepołomice w tym okresie swej historii nazywane są(przez Jana Długosza)drugą po Krakowie stolicą Polski.Bliskość Krakowa i wielkie tradycje narodowe sprawiły,że po przeniesieniu stolicy z Krakowa do Warszawy,Niepołomice bardziej niż wiele innych miast w Polsce odbiły w życiu swych mieszkańców wszystkie odmiany losów całej Rzeczypospolitej:zabory,powstania,pierwszą wojnę światową,powstanie Polski i okres w Polsce odrodzonej między dwoma wojnami a także walkę z okupantem hitlerowskim.Od lat 20.XX w.do wybuchu II wojny światowej stacjonował w Niepołomicach 2.Dywizjon Pociągów Pancernych(jedna z dwóch jednostek tego typu w Polsce).
Zabytki i atrakcje Niepołomic
Zamek Królewski w Niepołomicach
Główną atrakcją turystyczną Niepołomic jest XIV w.zamek królewski zbudowany przez Kazimierza Wielkiego.Przypuszcza się,że zamek stał już w 1349 r.ponieważ Kazimierz Wielki wydał wówczas datowany z Niepołomic i podpisany przez kilku świadków dokument państwowy.Pierwotna rezydencja królewska różniła się dość znacznie od tej,którą możemy oglądać obecnie.Przez pewien czas w gmachu mieściły się koszary.Po krótkim użytkowaniu zamku przez wojsko,od początku XIX w.zamek służył jako siedziba rozmaitym instytucjom.Z upływem lat popadał w ruinę.Po wojnie brakowało funduszy na renowację.Prace remontowe rozpoczęły się dopiero po przemianach ustrojowych.Trwająca kilkanaście lat restauracja zamku zakończyła się ostatecznie w 2007 r.Dzisiaj zamek jest wizytówką miasta.Znajdują się tu gotyckie i renesansowe piwnice,sale parteru znajdujące się na poziomie zamkowego dziedzińca oraz zajmowane przez Muzeum Niepołomickie sale na pierwszym piętrze.Na zamkowym poddaszu znajdują się pokoje hotelowe oraz Centrum Konferencyjne im.Lecha Wałęsy.Na parterze działa restauracja. 
Muzeum Niepołomickie
W zamkowej kaplicy obejrzeć można ekspozycję stanowiącą depozyt kościoła parafialnego w Niepołomicach.Są tam najstarsze dokumenty królewskie i papieskie w tym akt utworzenia parafii z 1350 r.oraz akt erekcyjny i donacyjny kościoła,wystawiony przez Kazimierza Wielkiego.Godna uwagi jest wystawa trofeów myśliwskich prezentująca ptaki i zwierzęta które można spotkać w Puszczy Niepołomickiej.W latach 2007-2010 muzeum gościło ekspozycję pochodzącą z krakowskich Sukiennic.Od kwietnia 2010 r.w Muzeum prezentowany jest zbiór ponad 100 obrazów i rzeźb z Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. 
Ogrody Królowej Bony
Kilkanaście lat temu na miejscu dawnego targowiska,po południowej stronie zamku odtworzono renesansowy Ogród Bony.Składa się z sześciu identycznych,prostokątnych kwater poprzedzielanych żwirowymi alejkami.We wnętrzu każdej z nich znajduje się identyczny utworzony z żywopłotu wzór geometryczny.Jego centralnym elementem jest okrąg o średnicy około ośmiu metrów.Przy wejściu do ogrodu od strony ul.Zamkowej znajduje się odlany z brązu pomnik Kazimierza Wielkiego w towarzystwie małego chłopca.
Kościół Parafialny pw.Dziesięciu Tysięcy Męczenników
Kościół parafialny ufundowany przez Kazimierza Wielkiego w 1349 r.konsekrowany w 1358 r.Jest to budowla gotycka z dwoma zakrystiami i kaplicami.Kaplica południowa,utrzymana w stylu renesansowym ufundowana została w 1596 r.przez Jana Branickiego.Znajduje się tam pomnik z ciemnoczerwonego marmuru,a nad nim herby:Gryf i Kotwicz.Po przeciwnej stronie znajduje się kaplica Lubomirskich w stylu barokowym.W gotyckim prezbiterium na ścianie północnej znajduje się polichromia J.Makarewicza z 1916 r.Podobna znajduje się również na ścianie chóru muzycznego.Ściany kaplicy Lubomirskich zdobią obrazy z życia Karola Boromeusza.Znajduje się tam również obraz,przywieziony z Bolonii,przed którym 400 lat temu została uzdrowiona Anna Branicka.W skarbcu kościelnym znajduje się gotycka monstrancja z XV w.Cały kościół zdobiony jest stiukami.Na zewnątrz umiejscowione są liczne tablice,w apsydzie kapliczka z ogrójcem,obok dzwonnica.Bramka w murze kościelnym wykonana w stylu renesansowym przez Santi Gucciego.Archiwum kościelne zawiera wiele starych dokumentów kościelnych i dworu królewskiego.
Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne
Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne w Niepołomicach jest unikatową placówką tego rodzaju w Polsce,a jedyną w jej południowo-wschodnim rejonie.Głównym jego celem jest popularyzacja i dydaktyka astronomii.Od 2004 r.Obserwatorium nosi imię Kazimierza Kordylewskiego krakowskiego astronoma,odkrywcy pyłowych księżyców ziemi. 
Małopolskie Centrum Dźwięku i Słowa
Małopolskie Centrum Dźwięku i Słowa to obiekt kulturalny,edukacyjny,rozrywkowy i szkoleniowy.Zaadaptowany został w budynku byłej restauracji„Zamkowa”.W obiekcie mieści się jedyne w Polsce Muzeum Fonografii.W siedmiu salach ekspozycyjnych prezentowana jest historia fonografii.Muzeum zawiera około 150 eksponatów,z których najstarsze mają nawet 130 lat.Integralną częścią ekspozycji jest sala odsłuchowa,w której zgromadzonych jest ok.2000 płyt winylowych.Budynek mieści również salę kina.Centrum dysponuje również czterema salami warsztatowymi oraz salą widowiskową z miejscami dla 220 widzów,wyposażoną w profesjonalne nagłośnienie i oświetlenie oraz sprzęt rejestrujący audio video z pełnym zapleczem technicznym dla artystów i wykonawców. 
Kopiec Grunwaldzki
Znajduje się na zachód od rynku,nieco ponad kilometr od centrum miasta.Znajduje się na tzw.Wężowej Górze(212 m.n.p.m.)Najpierw w 1902 r.usypano tam niewielki dwumetrowy kopczyk,który w 1910 r.z okazji 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem,postanowiono powiększyć.Kopiec osiągnął wysokość 14 m.a średnica postawy ma 30 m.Na szczycie znajduje się kamienny krzyż z pamiątkową tablicą. 
Izba Regionalna
Znajduje się w sąsiedztwie parku i zamku.Gromadzi i przechowuje eksponaty sztuki ludowej i rękodzieła artystyczne z terenu gminy.Można tam obejrzeć stare meble,piec chlebowy,żarna,stare wydawnictwa i inne eksponaty z dziejów Niepołomic.Mieści się w budynku dawnej stodoły.
Orkiestra dęta z Niepołomic
Niepołomicka Orkiestra Dęta powstała w 1923 r.z inicjatywy mieszkańców Niepołomic.Siedzibę,umundurowanie oraz opiekę nad członkami orkiestry od samego początku sprawowała Ochotnicza Straż Pożarna Niepołomice.W latach 70.opiekę nad orkiestrą przejmuje Dom Kultury i przekształca na Orkiestrę Miejską Lira gwarantując jej utrzymanie oraz nowe umundurowanie.Od 2000 r.Orkiestra ponownie przeszła pod patronat Ochotniczej Straży Pożarnej Niepołomice,jednak utrzymanie,umundurowanie,zakup instrumentów pozostaje w gestii Centrum Kultury,w tym też roku orkiestra zmienia nazwę na Reprezentacyjną Orkiestrę Dętą Miasta i Gminy Niepołomice"Lira".Kapelmistrzem orkiestry Antoni Majerski.Nad sprawnym działaniem orkiestry od wielu lat czuwa prezes orkiestry Stanisław Dąbroś,jak i zarząd w skład którego wchodzi Jacek Czaplak kierownik artystyczny,oraz Agnieszka Karcz zastępca kapelmistrza.Orkiestra aktywnie uczestniczy w życiu środowiska lokalnego stanowiąc oprawę muzyczną uroczystości państwowych,gminnych i kościelnych,uczestniczy w życiu społecznym i kulturalnym miasta,bierze udział w różnego rodzaju konkursach i festiwalach na terenie powiatu i województwa.Ma w repertuarze muzykę poważną,marszową,rozrywkową i dixilendową,pieśni kościelne,chorały i kolędy.Orkiestra przez cały czas swojego istnienia wzbogaca repertuar i doskonali kunszt artystyczny.
Komunikacja
Niepołomice posiadają dobrze rozwiniętą komunikację busową(dogodne połączenia z pobliskimi miastami:Krakowem i Wieliczką).Niepołomice posiadają od niedawna połączenie PKS rozkład jazdy jednak ciągle ulega zmianom.Od 28 grudnia 2010 r.mają także dogodne połączenie dzięki MPK Kraków,które uruchomiło tam nowe linie autobusowe nr 211 do Chobot Leśniczówka,221 do pętli Mały Płaszów oraz przyśpieszoną linię nr 301 również do Dworca PKP Kraków Płaszów(obsługuje ją firma Mobilis).Od 16 września 1858 r.do Niepołomic kursował pociąg z Krakowa,jednak w 2005 r.linia kolejowa została całkowicie zlikwidowana.W mieście istniała stacja Niepołomice i przystanek Niepołomice Pasternik.Na terenie miasta znajduje się także nieczynny przystanek Podgrabie Wisła.
Sport w Niepołomicach
  • Miejski Klub Sportowy Puszcza Niepołomice
  • Basen 10 sierpnia 2006 r.w Niepołomicach otwarto krytą pływalnię,na którą składa się:duży basen(25x12 m),mały basen(8x13 m),zjeżdżalnia,grzybek,jacuzzi,bicze wodne.
  • Klub jazdy konnej.W pobliżu zamku w Niepołomicach ma swą siedzibę klub jazdy konnej"Pod Żubrem".
  • P.T.G Sokół.Na terenie Niepołomic znajduje się filia PTG(Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego)Sokół Kraków.
  • Tenis 4 września 2006 r.do użytku oddano korty tenisowe w pobliżu stadionu MKS Puszczy Niepołomice.W skład obiektu wchodzą 2 korty.
Wspólnoty religijne
  • Kościół rzymskokatolicki
  • Parafia Dziesięciu Tysięcy Męczenników w Niepołomicach
  • Parafia Matki Boskiej Różańcowej w Niepołomicach-Jazach
  • Świadkowie Jehowy z Salą Królestwa
Współpraca międzynarodowa
Miasta partnerskie:
  • Enköping(Szwecja)
  • Jawor(Polska)
  • Monselice(Włochy)
  • Palestrina(Włochy)
  • Saint-Jean-de-la-Ruelle(Francja)
  • Sławuta(Ukraina)
  • Sykies(Grecja)
  • Szécsény(Węgry)
  • Weingarten(Niemcy)

Marcin Józef Żebrowski

(ur.1702 r.w Magnuszewie,zm.29 czerwca 1770 r.w Wieluniu)polski skrzypek i kompozytor.W latach 1748-1765 był członkiem Kapeli Jasnogórskiej w klasztorze Paulinów w Częstochowie,jako kompozytor,skrzypek,śpiewak i pedagog.Tworzył kompozycje instrumentalne(sonaty"pro processione") i wokalno-instrumentalne(msze,m.in.Pastoritia,Pastoralis,Magnificat,arie,duet,Rorate coeli,Mittit ad Virginem,nieszpory).Jego twórczość zalicza się do nurtu wczesnego klasycyzmu z elementami baroku.Częste są w niej nawiązania do polskiego folkloru muzycznego.Jego utwory zachowały się w Częstochowie,w Staniątkach i w krakowskiej bibliotece dominikanów.W zbiorach Biblioteki Jasnogórskiej przechowywanych jest 31 jego utworów.

Dynów

Dawniej Denow miasto i gmina miejska w województwie podkarpackim,w powiecie rzeszowskim,nad Sanem,Pogórze Dynowskie.Przed 1945 rokiem Dynów należał do województwa lwowskiego,po zakończeniu II wojny światowej miasto weszło w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego.W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego.Według danych z 30 czerwca 2004 r.miasto miało 6030 mieszkańców.
Struktura powierzchni
Według danych z roku 2002 Dynów ma obszar 24,51 km²,w tym:
  • użytki rolne:77%
  • użytki leśne:12%
Miasto stanowi 2,01% powierzchni powiatu.
Demografia
Dane z 30 czerwca 2004r.:
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 6030 100 3080 51,1 2950 48,9
Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 246 125,7 120,4
Historia
  • w okresie panowania króla Kazimierza Wielkiego dobra Rzeszowskie wraz z Dynowem nadane zostały rycerzowi Janowi Pakosław de Strożyszcz.W posagu Dynów i Rzeszów i inne dobra otrzymał Kmita Sobieński poślubiając córkę Augustyna z Rzeszowa;
  • główna posiadłość Piotra Kmity wojewody sandomierskiego,a później krakowskiego.
  • 1409 r.Po śmierci Piotra Kmity,kasztelana lubelskiego,dobra dynowskie wraz z Hyżnem odziedziczył jego syn Piotr Lunak Kmita,mąż dziedziczki części Rzeszowa Ofki(Zofii)Rzeszowskiej;
  • 1410 r.pobyt króla Władysława Jagiełły po bitwie pod Grunwaldem,w której sławili się mieszkańcy Dynowa;
  • 1424 r.własność Andrzeja Wernera de Denow;
  • 1429 r.uzyskanie praw miejskich;
  • 1436 r.dobra dynowskie zagarnął bezprawnie stryj małoletniej wówczas Małgorzaty z Kmitów(ur.1430 r.)Mikołaj Kmita kasztelan przemyski,zapoczątkowując długoletni spór,zakończony w 1441 r.nowym podziałem dóbr,które odzyskała Małgorzata Mościcowa,znana z fundacji kościoła w Dynowie;
  • 4 kwietnia 1448 r.Małgorzata z Kmitów Mościcowa z Dynowa córka Piotra Lunaka Kmity i Zofii Rzeszowską-Ofki(wg spisu;właścicielka Jawornika Polskiego i wsi koło Dynowa),poślubiła w 1432 r.hr.Piotra Kunatha(podczaszego sandomierskiego) i w 1468 r.Jana Jaksę de Zalaśna z Wielkich Mościsk,Koźmina ze Strzałkowic h.Ostoja i s.Andrzeja kasztelana,z nią dziedziczył Rzeszów i Dynów;
  • 1462 r.fundacja kościoła przez Małgorzatę i ustanowienie urzędu parafialnego przez biskupa Mikołaja Odrowąża Błażejowskiego;
  • Po śmierci Małgorzaty Kmity Dynów dziedziczą jej synowie:Stanisław Dynowski,a po nim Jan Dynowski(który zmarł bezpotomnie w roku 1539).Kolejnymi spadkobiercami zostali bracia stryjeczni Mikołaj i Piotr Rzeszowscy herbu Doliwa.W roku 1496 sprzedali oni dobra dynowskie Janowi Amorowi Tarnowskiemu kasztelanowi krakowskiemu.W roku 1532 dobra dynowskie przejęli od Tarnowskich Wapowscy;
  • 1540 r.Dynów własnością rodu Wapowskich:Piotra Wapowskiego stolnik sanocki i potem Katarzyny Wapowskiej,a po niej,syn Jana Stanisława Wapowskiego,a po jego śmierci w 1632 r.(gdy nagrobek w kościele wystawiła mu wdowa Magdalena Wapowska z Jordanów);przejął Dynów syn Karol Wapowski,który w 1644 r.sprzedał okoliczne dobra Marcinowi Konstantemu Krasickiemu;
  • 1604 r.dotacja na wyposażenie kościoła przez Katarzynę Wapowską de Maciejowice Maciejowska;
  • 1617 r.konsekracja kościoła pw.św.Wawrzyńca przez arcybiskupa lwowskiego Andrzeja Pruchnickiego;
  • 1632 r.Szymon Starowolski pisze,iż„Rymanów,Dynów i Lesko swoje zamki mają”;
  • 1644 r.własność Marcin Konstanty Krasicki z rodu Krasickich;
  • 1657 r.w czerwcu zniszczenie miasta,zamku na skarpie w północno-wschodniej części grodu,oraz spalenie kościoła parafialnego św.Wawrzyńca,przez wojska Rakoczego;
  • 1663 r.odbudowa kościoła ze zniszczeń wojennych i poświęcenie jego przez biskupa Stanisława Sarnowskiego.W latach istniał jeszcze kościół przytułek pw.Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i przy wyjeździe na Dubiecko kościół św.Krzyża;
  • 1672 r.najazd Tatarów pod dow.nureddina sołtana Safę Gereja;
  • 1686 r.Jerzy Krasicki Stolnik Przemyski,umierając zapisał dobra koło Dynowa żonie ks.Teofili Czartoryskiej,która następnie wyszła za Ks.Grzegorza Antoniego Ogińskiego Wielkiego Hetmana Litewskiego;
  • 1691 r.ks.Grzegorz A.Ogiński wydał zarządzenie porządkowe i przywileje dla Dynowa,gdzie podkreślano,że:chcąc podnosić miasto,które od węgierskiej wojny jest spustoszone nadaje mu się przywilej;
  • 19 listopada 1702 r.gen.szwedzki Magnus Stenbock wysłał z Rzeszowa na Dynów 300-osobowy oddział jazdy w celu schwytania Grzegorza Ogińskiego,stronnika króla Augusta II.Nie mogąc dostać starosty wołkowyskiego,Szwedzi spalili Dynów i złupili okoliczne dobra.G.Ogiński rządził Dynowem aż do śmierci w 1709 r. i Dynów odziedziczyła córka Pacowa z Ogińskich,a po niej jej córka Piotrowa Ożarowska z Paców;
  • 1781 r.Adam Poniński sprzedał Dynów w imieniu dziedziczki Felicji z Paców Ożarowskiej Stanisławowi Trzecieskiemu i dziedziczyli go:Józef,Zbigniew i Stefan Trzeciescy.Trzesiescy herbu Strzemię pozostawali właścicielami do 1944 r.
  • 1809 r.Gdy w ziemi sanockiej wybuchła wojna polsko-austriacka,na jej czele stanął gen.Ksawery Krasicki,były oficer kościuszkowski,a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa,oddziałom dowodził dziedzic Nozdrzca,Tadeusz Prek.Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys.
  • Jakub Trzecieski(1766-1830)utworzył wśród mieszczan Dynowską Gwardię Narodową;
  • ok.1814 r.Jakub Trzecieski wzniósł w odziedziczonym Dynowie dwór o klasycyzujących formach,który zachował się do czasów II wojny światowej.Kilka lat przed wybudowaniem posiadłości,ożenił się z Franciszką Głogowską i miał z nią sześcioro dzieci o imionach:Józef,Hieronim,Henryk,Stanisław,Katarzyna i Antonina; 
  • Zbigniew Trzecieski(1837-1906)wnuk Jakuba,syn Józefa dziedzic Dynowa był członkiem towarzystw galicyjskich,m.in.Towarzystwa Rolniczego w Krakowie,Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie,Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie i Galicyjskiego Towarzystwa Łowieckiego.
  • 1900-1904 wybudowanie i otwarcie wąskotorowej Przeworskiej Kolei Dojazdowej(Przeworsk Dynów);
  • 1919 r.pozbawienie praw miejskich;
  • 13 września 1939 r.walki obronne 11 Pułku Piechoty kroczącego z Birczy w kierunku Przemyśla i wkroczenie wojsk niemieckich;
  • połowa września 1939 r.Niemcy urządzają pogrom ludności żydowskiej,mordując co najmniej 200 osób.Drugiego dnia pogromu zostaje spalona miejscowa synagoga wraz z co najmniej 50 spędzonymi do środka Żydami.28 września ocaleni z pogromu Żydzi zostają wypędzeni przez Niemców na prawy brzeg Sanu,zajęty przez sowietów;
  • W czasie okupacji działała tu Placówka AK Błażowa z Dynowem,na czele której stanął krypt.„Buk”Stanisław Jakubczyk ps.„Chrobry”Podobwód Rzeszów-Południe AK;
  • 28 lipca 1944 r.wkroczenie wojsk sowieckich;
  • 5 marca 1945 r.Dragan Sotirovič został przypadkowo aresztowany przez NKWD pod Dynowem,gdzie dowodząc kompanią ze Zgrupowania Warta bronił Polaków przed UPA
  • 1946 r.przywrócenie praw miejskich.
Synagogi
  • Wielka Synagoga w Dynowie
Osoby związane z miastem
  • Paweł Bielec fotograf
  • Zbigniew Dunajewski rzeźbiarz urodzony w Dynowie
  • Cwi Elimelech z Dynowa przywódca chasydów w I Rzeczypospolitej
  • Leon Cag„Nieznański”„Wilk”,1912-1986 od V 1944 r.dowódca plutonu AK Dynów od IX 1944 r.dowódca Placówki AK Dynów,więzień polityczny PRL w 1947 r.skazany na karę śmierci
  • Leonard Chudzikiewicz,„Pająk”,„Urbański”,„Wier”(1914-1971)dowódca łączności Placówki ZWZ AK Dynów,działacz WiN.Po wyjeździe L.Caga z Dynowa od maja 1946 r.był kierownikiem Koła WiN Dynów w składzie Rady WiN Brzozów. 15 marca 1948 r.skazany na karę śmierci,złagodzoną przez NSW w Warszawie 21 V 1948 r.do lat 10
  • Jarosław Hałan urodzony w Dynowie
  • Ks.Grzegorz Antoni Ogiński Wielki Hetman Litewski
  • Marek Stebnicki urodzony w Dynowie
  • Katarzyna Wapowska fundatorka kościołów,kasztelanowa przemyska,właścicielka Dynowa.
Zabytki
  • kościół parafialny św.Wawrzyńca
  • pozostałości murów miejskich z drugiej połowy XVII wieku
  • dworki z okresu XVIII-XIX wieku
    • Dwór Trzecieskich
    Dwór wzniesiono w 1750 r.lub w 1760 r.a w 1784 r.Stanisław Trzecieski kupił dobra dynowskie od Piotra Ożarowskiego.Po nim właścicielami dworu byli kolejno:Józef,Zbigniew i Stefan Trzeciescy.W tej rodzinie majątek pozostawał do zakończenia II wojny światowej.Na tym terenie zabytkowy dąb.
  • Stary cmentarz żydowski w Dynowie
  • Nowy cmentarz żydowski w Dynowie
Atrakcje turystyczne
  • Przeworska Kolej Dojazdowa
Religia
W Dynowie mieści się Parafia św.Wawrzyńca wraz z kościołem św.Wawrzyńca oraz Sala Królestwa miejscowego Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy.
Sąsiednie gminy
Dynów,Nozdrzec