Władysław Siemaszko

Pseudonim Wir(ur.8 czerwca 1919 w Kurytybie)polski prawnik,działacz kresowy,badacz tragedii polskiej ludności na Wołyniu w okresie II wojny światowej.

Życiorys
Syn polskiego dyplomaty.Mieszkał na Wołyniu w latach 1924–1944.W 1940 r.skazany przez sąd sowiecki na karę śmierci(zamienioną później na 10 lat łagru).Osadzony w więzieniu w Łucku do czerwca 1941 r.uniknął masowej egzekucji przeprowadzonej przez NKWD.W latach 1942–1944 walczył w AK jako oficer 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty.W 1945 r.aresztowany ponownie przez władze radzieckie,a następnie przekazany polskim władzom komunistycznym.W więzieniu przebywał do 1948 r.Po wojnie ukończył Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.Do chwili przejścia na emeryturę pracował jako radca prawny.W 1984 r.po opublikowaniu w czasopiśmie"Nurt"artykułu Jerzego Tomaszewskiego,w którym autor oskarżył Armię Krajową o mordowanie ukraińskich cywilów środowisko kombatanckie żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji AK przystąpiło do zbierania relacji świadków na temat wydarzeń z okresu 1943–1944.Efektem zainicjowanych wtedy prac dokumentacyjnych były publikacje Władysława Siemaszko oraz jego córki Ewy Siemaszko dotyczące zbrodni popełnionych przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach na Wołyniu.Jego opracowanie wydane w 1990 r.Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 napisane wraz z J.Turowskim zostało krytycznie ocenione przez Andrzeja Leona Sowę,krytyczne uwagi do książki"Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945"miał również ukraiński historyk Ihor Iljuszyn.Z kolei opracowanie to pozytywnie oceniają polscy historycy Grzegorz Hryciuk i Grzegorz Motyka.Entuzjastyczną ocenę wystawił mu także Ryszard Szawłowski.Niejednokrotnie osobiście świadczył pomoc na rzecz Polaków zamieszkujących Wołyń,poprzez dostarczanie im niezbędnych pomocy materialnych.
Odznaczenia i nagrody

• Medal Polonia Mater Nostra Est(2002 r.)
• Nagroda Literacka im.Józefa Mackiewicza wraz z córką Ewą za monografię Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945(2002 r.)
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej(2007 r.)
• Medal Pro Memoria wraz z córką Ewą(2010 r.)
• Nagroda Kustosza Pamięci Narodowej wraz z córką Ewą(2011 r.)

Adolf Ciborowski

Ur.25 maja 1919 w Warszawie,zm.26 stycznia 1987 w Warszawie polski architekt,urbanista i polityk.

Biografia
W 1937 r.zdał maturę w gimnazjum im.Stanisława Staszica w Warszawie.Absolwent Politechniki Warszawskiej(1946 r.)od 1980 r.z tytułem prof.nadzwyczajnego nauk technicznych.W latach 1945–1946 pracował w Biurze Odbudowy Stolicy,w latach 1947–1948 kierownik Biura Planowania Miasta w Szczecinie,w latach 1949–1953 kierownik Działu Urbanistyki Zakładu Osiedli Robotniczych w Warszawie,w latach 1954–1956 główny urbanista w Komitecie ds.Urbanistyki i Architektury.W latach 1956–1964 naczelny architekt Warszawy a w latach 1964–1967 naczelny dyrektor programu ONZ odbudowy Skopje(Macedonia).W latach 1967–1973 doradca ds.planowania przestrzennego Sekretariatu ONZ,a w latach 1974–1977 dyrektor Instytutu Kształtowania Środowiska w Warszawie.Od 1975 r.profesor Politechniki Warszawskiej.Od 1978 r.dyrektor Instytutu Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Politechniki Warszawskiej.Był członkiem PZPR.Przewodniczył Radzie Warszawskiej PRON.Był członkiem Prezydium Tymczasowej Rady Krajowej PRON w 1982 r.oraz członkiem RK PRON w 1983 r.Był też wiceprzewodniczącym Stołecznej Rady Narodowej.W 1985 r.wybrany na posła na Sejm PRL IX kadencji i członka Rady Państwa.
Odznaczenia

• Order Sztandaru Pracy II klasy(1984 r.)
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski(1960 r.)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej
• Medal 10-lecia Polski Ludowej
• Medal 30-lecia Polski Ludowej
• Medal 40-lecia Polski Ludowej
• Order Sztandaru Jugosławii ze Złotym Wieńcem
• Złoty Medal Marszałka Tito
• Krzyż Oficerski Korony Belgijskiej

Gustaw Herling-Grudziński

Ur.20 maja 1919 w Kielcach,zm.4 lipca 2000 w Neapolu polski pisarz,eseista,krytyk literacki,dziennikarz,żołnierz,więzień obozów koncentracyjnych Gułagu.Aresztowany przez NKWD po agresji ZSRR na Polskę,podczas próby przejścia niemiecko-sowieckiej linii demarkacyjnej.Jako przedwojenny sympatyk Polskiej Partii Socjalistycznej po wojnie dał się poznać jako krytyk dyktatury komunistycznej w Polsce i całej Europie Środkowo-Wschodniej.Przez cały okres komunizmu w Polsce pozostał na wygnaniu jako polski emigrant polityczny;odznaczony Orderem Orła Białego(1998 r.)

Biografia
Pisarz urodził się w spolonizowanej,ale wyznającej judaizm rodzinie żydowskiej jako Gecel(vel Gustaw)Herling(vel Grudziński),syn Doroty(Dobrysi)z Bryczkowskich i Jakuba(Joska)Herlinga vel Grudzińskiego.W 1919 r.rodzice pisarza mieszkali w Kielcach,jednakże sporo czasu spędzali też w pobliskich Skrzelczycach w gm.Pierzchnica,gdzie mieścił się duży folwark,którego byli właścicielami.Narodziny syna,czwartego dziecka po Eugenii,Maurycym zwanym Morkiem i Łucji zwanej Sarą,ojciec zgłosił dopiero 17 lipca 1919 w Daleszycach.W 1921 r.folwark w Skrzelczycach został sprzedany i od tej pory,do wojny,rodzina mieszkała w Kielcach matka z dziećmi i w Suchedniowie Jakub Herling-Grudziński,który nabył tam duży młyn i dom.W późniejszych latach pisarz wspominał z sentymentem Suchedniów,niewielkie miasto w województwie świętokrzyskim,m.in.w dziele"Inny świat".W Kielcach też Gustaw Herling-Grudziński uczęszczał do Gimnazjum im.M.Reja(obecnie I LO im.S.Żeromskiego w Kielcach).Wbrew woli ojca,(który namawiał go na Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego)studiował 2 lata filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim,pisał dla czasopism„Ateneum”,„Pion”,„Nowy Wyraz”oraz redagował tygodnik„Orka na Ugorze”.15 października 1939,założył wraz z kolegami jedną z pierwszych polskich organizacji konspiracyjnych Polską Ludową Akcję Niepodległościową(PLAN).Był jej szefem przez 2 miesiące.Wyjechał do Lwowa,gdzie czasowo korzystał z protekcji Marii Dąbrowskiej i Juliusza Kleinera,następnie udał się do Grodna i tam znalazł pracę w teatrzyku kukiełkowym.W marcu 1940 r.próbował przedostać się na Litwę.Wynajęci przez niego przemytnicy okazali się jednak być na usługach NKWD i Grudziński został aresztowany zaraz po opuszczeniu miasta.Umieszczono go w tamtejszym więzieniu,gdzie został szybko skazany na 5 lat pobytu w obozach.Następnie,poprzez więzienia w Witebsku,Leningradzie i Wołogdzie trafił do łagru w Jercewie.20 stycznia 1942 po dramatycznej głodówce protestacyjnej został stamtąd zwolniony na mocy obowiązującego już od niemal pół roku układu Sikorski-Majski.Wstrząsający opis rzeczywistości obozowej zawarł później w książce"Inny świat".12 marca w miejscowości Ługowoje udało mu się przyłączyć do armii gen.Andersa.Walczył m.in.pod Monte Cassino,za co otrzymał order Virtuti Militari.Matka Herlinga-Grudzińskiego zmarła na tyfus w 1932 r. i pochowana jest na cmentarzu żydowskim w Bodzentynie,ojciec zmarł w 1943 r.brat Maurycy i siostry przeżyli II wojnę światową i zostali w Polsce.Maurycy Herling-Grudziński(po wojnie sędzia Sądu Najwyższego)działał podczas wojny w Żegocie(swą rolę ujawnił w 1976 r.) i uratował ok.500 Żydów.Po wojnie,w 1945 r.został emigrantem politycznym.Wraz z żoną Krystyną(z domu Stojanowską)przeniósł się z Włoch do Londynu,gdzie był publicystą londyńskiego tygodnika„Wiadomości”.Współtworzył i redagował miesięcznik„Kultura”.Był także członkiem Instytutu Literackiego.W połowie 1946 r.we Włoszech przystąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej.Publikował w czasopismach partyjnych„Robotniku Polskim” i „Świetle”.W 1948 r.wybrany zastępcą członka Komitetu Głównego PPS w Wielkiej Brytanii,zaś na II zjeździe emigracyjnej PPS w Lens w 1952 r.został wybrany w skład Centralnego Sądu Partyjnego.Wystąpił z PPS w 1960 r.gdy wskutek sporów wśród emigracyjnych socjalistów usunięto z PPS Adama Ciołkosza.W 1952 r.jego żona Krystyna popełniła samobójstwo.W późniejszym okresie współpracował z Komitetem Obrony Robotników i Polskim Porozumieniem Niepodległościowym w kraju.W III RP działał w Ruchu Stu.W latach 1952–1955 pracował dla Radia Wolna Europa w Monachium.W 1955 r.osiadł na stałe w Neapolu,gdzie poślubił Lidię,córkę Benedetto Crocego.Zmarł 4 lipca 2000 na skutek wylewu krwi do mózgu.Został pochowany na neapolitańskim cmentarzu Poggio Reale.Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.W 1990 r.został laureatem literackiej Nagrody Polskiego PEN Clubu im.J.Parandowskiego,w 2000 r.odebrał w Krakowie doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.W 1998 r.odznaczony Orderem Orła Białego.We wrześniu 2009 r.w Jercewie odsłonięto pomnik pisarza.
Dorobek literacki

• 1945 r."Żywi i umarli"(Rzym)debiut książkowy
• 1951 r."Inny świat"(Londyn,wyd.polskie 1953 r.)
• 1960 r."Skrzydła ołtarza"(Paryż)
• 1963 r."Drugie przyjście"(Paryż)
• 1969 r."Upiory rewolucji"(Paryż)
• 1973 r."Dziennik pisany nocą 1971-1972"(Paryż)
• 1980 r."Dziennik pisany nocą 1973-1979"(Paryż)
• 1983 r."Podróż do Burmy"(Londyn)
• 1984 r."Dziennik pisany nocą 1980-1983"(Paryż)
• 1986 r."Pierścień"(Neapol)
• 1988 r."Wieża i inne opowiadania"(Poznań)
• 1989 r."Dziennik pisany nocą 1984-1988"(Warszawa)
• 1993 r."Dziennik pisany nocą 1989-1992"(Warszawa)
• 1995 r."Portret wenecki.Trzy opowiadania"(Lublin)
• 1997 r."Don Ildebrando:opowiadania(Warszawa)
• 1997 r."Gorący oddech pustyni"(Warszawa)finał Nagrody Literackiej Nike 1998 r.
• 1999 r."Biała noc miłości"(Warszawa)
• 2005 r."Wędrowiec cmentarny"(Warszawa)
• 2007 r."Wiek biblijny i śmierć"(Warszawa)

Wiele książek pisarza,tłumaczone przez Thérèse Douchy,ukazało się we Francji,n.p.

• Nuits blanches d'amour,Seuil,2001 r.(ISBN 9782020430494)
• Journal écrit la nuit,1971-1983,Gallimard,1989 r.(ISBN 2070780090)ze wstępem Krzysztofa Pomiana

Zbigniew Kurtycz

Ur.16 maja 1919 we Lwowie,zm.30 stycznia 2015 polski piosenkarz,gitarzysta i kompozytor.

Życiorys
Był synem Mieczysława Kurtycza dyrygenta lwowskiej orkiestry mandolinistów Hejnał.Początkowo ojciec udzielał mu lekcji gry na skrzypcach,jednak jego głównym instrumentem stała się gitara.Występował w wielu zespołach muzycznych.Był też piłkarzem Pogoni Lwów(jako junior),wicemistrzem Polski juniorów w 1937 r.W czasie okupacji radzieckiej Kresów Wschodnich występował w teatrzyku rewiowym Feliksa Konarskiego(Ref-Rena).Z zespołem artystycznym 3 Dywizji Strzelców Karpackich przeszedł szlak bojowy jako żołnierz 2 Korpusu Polskiego Władysława Andersa.W 1946 r.wrócił do Polski i śpiewał m.in.jazz,rock and roll,ballady.Jego największym przebojem jest piosenka"Cicha woda",którą zaśpiewał jako pierwszy.Skomponował m.in."Jadę do Ciebie tramwajem"(słowa Janusz Odrowąż)oraz"Wołam Cię"(słowa M.Walewski).Od 1966 r.występował w duecie z żoną Barbarą Dunin.Współpracował z Polskim Radiem,występował w programie"Podwieczorek przy mikrofonie",nagrał kilka płyt,występował za granicą.Po śmierci piosenkarza Juliana Sztatlera prowadził w Warszawie kawiarnię muzyczną Pod Gwiazdami.
Miejsce spoczynku
5 lutego 2015 po mszy świętej w kościele pw.św.Karola Boromeusza jego prochy zostały złożone w kolumbarium na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Odznaczenia,nagrody i wyróżnienia

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski(1999 r.)
• Złoty Krzyż Zasługi(1979 r.)
• Brązowy Krzyż Zasługi(1971 r.)
• Złoty Medal"Zasłużony Kulturze Gloria Artis"(2007 r.)
• Odznaka Honorowa"Zasłużony Działacz Kultury"(1977 r.)
• Nagroda Artystyczna Polskiej Estrady"Prometeusz"(1995 r.)
• Wyróżnienie ministra kultury i dziedzictwa narodowego(2006 r.)
• Wyróżnienie"Złote Liście Retro"(wspólnie z małżonką,2006 r.)

Marian Słowiński

Ur.8 maja 1919 w Inowrocławiu żołnierz Wojska Polskiego,uczestnik kampanii wrześniowej 1939 r.

Życiorys
Urodził się 8 maja 1919 w Inowrocławiu.W tym mieście skończył szkołę powszechną i wydziałową.W latach 1934-37 uczęszczał do Szkoły Wojskowej nr 1 w Koninie.Do początku września 1939 r.służył w 8 kompanii szkolnej w 67 Pułku Piechoty w Brodnicy. W połowie września 1939 r.skierowano go do Rzeszowa,na stanowisko instruktora w 167 Zapasowym Pułku Piechoty.Stamtąd ewakuował się na Węgry.Do 4 kwietnia 1940 przebywał w węgierskim obozie dla internowanych w Érsekújvár,skąd uciekł do Francji.Dostał tam przydział do polskiego wojska.Przeszedł szkolenie przeciwpancerne i pod francuskim dowództwem brał udział w walkach pod Verdun.Następnie przedostał się do Wielkiej Brytanii na pokładzie polskiego okrętu wojennego.Do 1944 r.stacjonował w Liverpoolu,Crawford i Dundee,służąc w 65 Batalionie Czołgowym,który został wcielony do 1 Pułku Pancernego 1 Dywizji Pancernej generała Stanisława Maczka.Wziął udział w lądowaniu w Normandii i w walkach na linii Chambois-Falaise,wyzwalaniu Belgii i Holandii(w tym Bredy).Szlak bojowy zakończył pod Wilhelmshaven w Niemczech.Następnie do 1947 r.przebywał w Hanowerze i w tym roku wrócił do Polski.Od 1959 r.pracował w Ambasadzie Kanadyjskiej w Warszawie najpierw jako kierowca,potem jako kierownik działu administracyjnego.W 1984 r.przeszedł na emeryturę.Działa w wielu stowarzyszeniach kombatantów,w tym w warszawskim Kole byłych żołnierzy 1 Dywizji Pancernej gen.Stanisława Maczka.13 listopada 2012 odznaczony został Medalem„Pro Patria”.6 czerwca 2013 odznaczony Kombatanckim Krzyżem Pamiątkowym„Zwycięzcom”.

Bolesław Gleichgewicht

Ur.30 kwietnia 1919 w Warszawie doktor nauk matematycznych,zainteresowany różnymi aspektami algebry oraz dydaktyki matematyki.Od 1942 do 1945 r.był w Armii Czerwonej,potem studiował matematykę na Uniwersytecie w Odessie(ukończył w 1950 r.)W latach 1946–1956 był członkiem Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego.W 1956 r.wrócił do Polski.W 1961 r.uzyskał doktorat na Uniwersytecie Wrocławskim.Po wydarzeniach marcowych w 1968 r.zwolniony z pracy w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu.Pracownik naukowo-dydaktyczny i docent Uniwersytetu Wrocławskiego.Związany z ruchem opozycyjnym w czasach PRL,członek Towarzystwa Kursów Naukowych.W III RP należał do Ruchu Obywatelskiego Akcji Demokratycznej,Unii Demokratycznej(przewodniczył komisji rewizyjnej tej partii) i Unii Wolności.Autor wspomnień Zapiski szpiona-pijanicy(w druku jako Widziane z oddali).Profesor Gleichgewicht pasjonował się szachami i uczestniczył w turniejach szachowych.Laureat nagrody im.Samuela Dicksteina w 1989 r.W 1999 r.odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski("w uznaniu wybitnych zasług w pracy naukowej i dydaktycznej"),w 1993 r.otrzymał Krzyż Kawalerski tego orderu.Jest ojcem Aleksandra Gleichgewichta.
Dorobek
Autor podręczników akademickich,w tym:

• Algebra.Podręcznik dla kierunków nauczycielskich studiów matematycznych,Państwowe Wydawnictwo Naukowe,Warszawa 1983 r.Wydanie III.Strony 35-37.ISBN 83-01-03903-5
• Arytmetyczne zadania tekstowe dla nauczycieli klas 1–4.Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne,Warszawa 1988 r.ISBN 83-02-03483-5
• Algebra,"Matematyka dla Studentów Uniwersytetów",Wydawnictwo"GiS",Wrocław 2004 r.Wydanie 2.ISBN 83-89020-35-1

Jest również popularyzatorem matematyki napisał m.in.

• Elementy algebry abstrakcyjnej("Biblioteczka Matematyczna WSiP",Tom 24.Wydanie 3.Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne,Warszawa 1974 r.)

oraz autorem wspomnień

• Widziane z oddali(Wydawnictwo Dolnośląskie,Wrocław 1993 r.ISBN 83-7023-264-7)

Jakub Sądej

Jakub Sondej(ur.24 kwietnia 1919 r.w Korczowiskach,zm.28 kwietnia 1987 r.w Nowym Gierałtowie mieszkaniec Kletna,leśnik,pierwszy opiekun i przewodnik po Jaskini Niedźwiedziej,uczestniczący w jej odkrywaniu i pracach zabezpieczających.
Biografia

Urodził się we wsi Korczowiska w powiecie kolbuszowskim w rodzinie Walentego i Katarzyny Sondej.W roku 1940 w wieku 21 lat został wywieziony przez Niemców na roboty przymusowe w czeski Kraj Sudecki,gdzie pracował jako robotnik rolny.Z wojennej tułaczki powrócił w 1945 r. i rok później osiedlił się na Ziemiach Odzyskanych w Kletnie koło Stronia Śląskiego.Podjął tu pracę jako robotnik leśny i rolnik.W 1947 r.ożenił się z poznaną podczas pracy przymusowej Lidią Caryniczenko.Został ojcem dwojga dzieci.W latach 50 dorabiał również jako palacz w kotłowni i dozorca w tajnej kopalni uranu,którą Związek Radziecki uruchomił na kilka lat w okolicy Kletna.Po odkryciu w 1966 r.Jaskini Niedźwiedziej podjął się społecznie opieki nad świeżym znaleziskiem.Brał udział w pierwszych pracach zabezpieczających jaskinię przed zniszczeniem i dewastacją.Był członkiem wielu eksploracyjnych i naukowych wypraw speleologicznych w tej i innych jaskiniach krasowych w Masywie Śnieżnika.Dom Jakuba Sądeja przez długie lata był bazą wypraw badawczych i kultowym miejscem,w którym zbierali się pasjonaci speleologii,przewodnicy turystyczni i naukowcy.Został odznaczony Złotą Odznaką Strażnika Ochrony Przyrody,Srebrną i Złotą Odznaką Honorową Ligi Ochrony Przyrody,Złotą Odznaką"Zasłużony działacz turystyki"oraz Odznaką"Zasłużony dla województwa wałbrzyskiego".
Memoria
Jakuba Sądeja upamiętnia tablica wmurowana przy wejściu do Jaskini Niedźwiedziej oraz schronisko turystyczne"Sądejówka"w Kletnie.Jego imieniem nazwano także jeden z potoków w dolinie rzeki Kleśnicy oraz jaskinię krasową Sądejowa Szczelina.