Czarna Białostocka

Do 1962 r.Czarna Wieś,biał.Чорная-Беластоцкая,Czornaja-Biełastockaja miasto w woj.podlaskim,w powiecie białostockim,siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarna Białostocka.Położone na Wysoczyźnie Białostockiej,otoczone lasami Puszczy Knyszyńskiej.Zaliczane do aglomeracji białostockiej.Do 1962 roku Czarna Białostocka rozwijała się razem z sąsiednią miejscowością o nazwie Czarna Wieś Kościelna jako jedna struktura organizacyjna o nazwie Czarna Wieś.W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj.białostockiego.Według danych z 31 grudnia 2013 roku miasto zamieszkiwało 9671 osób.W Czarnej Białostockiej swoją siedzibę ma Nadleśnictwo Czarna Białostocka.
Historia

• XIII wiek Powstanie grodziska pod Niemczynem(osadnictwo mazowieckie)
• 1388 r.Ustalenie granicy mazowiecko-litewskiej na rzece Czarnej,którą nazywano Małą Suchołdką(Maleysucholdi),a następnie Sokołdką i Sokołdką Lacką
• XV wiek Nad rzeką Czarną przed 1509 r.wybudowano stajnie królewskie z obejściami gospodarskimi,gdzie koszono i gromadzono siano,a także wyruszano na łowy
• XVI wiek Pojawienie się nazwy rzeka Czarna
• 1509 r.Zygmunt I Stary nadał Puszczę Knyszyńską do rzeki Czarnej wojewodzie trockiemu Mikołajowi Radziwiłłowi,który nad rzeką Czarną wybudował dwór i zagarnął po drugiej stronie rzeki część Puszczy Bielskiej urządzając tam łowiska.Wybudował także w 1510 roku trakt z Knyszyna do Sokółki przez most na rzece Czarnej zwany później Wielką Drogą Królewską
• 1536 r.Królowa Bona odebrała Radziwiłłom ziemie do rzeki Czarnej,przeszły one w ręce królewskie i w 1571 roku zostały przekazane Zygmuntowi II Augustowi.Puszczę Bielską po stronie litewskiej podzielono na mniejsze jednostki,też zwane puszczami.Przy rzece Czarnej zbiegały się granice puszcz:Malawickiej,Kryńskiej,Odelskiej i Kuźnickiej.Utworzono z nich leśnictwo sokólskie i na mocy konstytucji sejmu z 1589 roku weszły one w skład Ekonomii Grodzieńskiej jako królewskie dobra stołowe.Tereny te przeznaczono do wyłącznej dyspozycji królewskiej podlegającej ochronie jako terytoria łowieckie
• XVII wiek Intensywna eksploatacja puszcz wyrób klepek i popiołu
• 1639 r.Ordynacja Królewskich Puszcz wymienia ostępy:Perekał(obecnie Pierekał-Zawały Dzielnica Czarnej Białostockiej),Mochnacz(wieś Machnacz)oraz Niemczyna(wieś Niemczyn) i Oleszkowa
• XVII wiek Wybudowanie w ostępie Złotoria młyna i folwarku Ratowiec,później także dworu
• XVIII wiek Osadzenie wsi Czarna na prawie łowieckim
• 1702 r.Powstanie rudni do wytopu żelaza o nazwie Rzeczka(wieś Ruda Rzeczka)
• 1782 r.Wybudowanie przez Golfryda Rybeka stacji pocztowej Buksztel,25 kwietnia 1793 zatrzymuje się tutaj król Stanisław August Poniatowski
• 1795 r.Wcielenie wsi Czarnej do Prus Nowo wschodnich,administracja pruska zmienia nazwę na Czarną Wieś
• 1798 r.Wybudowanie tartaku wodnego w Rudni koło Czarnej Wsi
• XIX wiek Powstanie w Czarnej Wsi dużego ośrodka ludowego przemysłu domowego produkcji dachówki ceramicznej
• 1862-1864 Budowa kompleksu stacyjnego Czarna Wieś(dworzec,stacja pomp,wieża ciśnień i budynki mieszkalne),15 grudnia 1862 uruchomienie Magistrali Petersbursko-Warszawskiej
• 1 marca 1863 Zwycięska potyczka oddziału powstańczego Walerego Parczewskiego z kozakami pod Czarną Wsią,16 maja-1 czerwca 1863 powstańcy pod dowództwem Onufrego Duchińskiego i Walerego Wróblewskiego obozowali w ostępie Budzisk
• 1864 r.Ulokowanie w Czarnej Wsi urzędu gminnego,a następnie rosyjskiej szkoły ludowej
• 1869 r.Przeprowadzenie uwłaszczenia Czarnej Wsi
• 1908 r.Utworzenie przy stacji wsi Zapieczki,żydowski kupiec Dawid Pokrzywa wybudował w Wodokaczce pierwszy mechaniczny tartak parowy przy którym powstało małe osiedle robotnicze
• 1912 r.Czarna Wieś liczyła 440 mieszkańców,Wodokaczka 200,Zapieczki 70,Buksztel 200 osób,lasy wokół w XIX wieku nazywano Puszczą Buksztelską
• 1910 r.Wybudowanie w Czarnej Wsi kaplicy rzymskokatolickiej
• 1 kwietnia 1913 Ksiądz Edward Szapel z mieszkańcami rozpoczyna budowę kościoła w Czarnej Wsi
• 15 sierpnia 1915 Wycofujący się Rosjanie podpalają Wodokaczkę,kompleks stacyjny i tartak,Czarną Wieś zajmują wojska niemieckie
• 1916-1918 Wybudowanie przy stacji tartaków,kolejek wąskotorowych,warsztatów mechanicznych i elektrowni przez Niemców,intensywna trzebież puszczy
• 19 grudnia 1919 Wojsko Polskie zajmuje Wodokaczkę,Zapieczki i Buksztel,Czarna Wieś odzyskuje niepodległość
• 27 lipca 1920 W czasie walk odwrotowych,został pochowany legionista Stanisław Szczęsny,zmarł w wyniku odniesionych ran podczas walki w okolicy Rozedranki
• 1921 r.Czarna Wieś Kościelna liczyła 458 mieszkańców,Czarna Wieś Stacja 614,Buksztel 161 osób
• 1923-1928 Tartakami Państwowymi w Czarnej Wsi kierował dyrektor Jan Czajkowski,przedsiębiorstwo składało się z 2 tartaków:dużego 4-trakowego od 1930 r.5-trakowego i małego l-trakowego po przeciwnej stronie torów(w latach trzydziestych zamieniono go na skrzynkamię),kolejek leśnych,warsztatów mechanicznych i elektrowni
• 1924-1926 Pierwsza parcelacja kolonii Zapieczki i Perekał-Zawały,ta i późniejsze parcelacje stworzyły osiedla domków jednorodzinnych
• 1927-1936 Komasacja Czarnej Wsi Kościelnej
• 1932 r.Wybudowanie świetlicy międzyorganizacyjnej,boiska i toru ślizgawkowego w Czarnej Wsi Stacja oraz Domu Katolickiego w Czarnej Wsi Kościelnej
• 1933 r.Wybudowanie nowej szkoły im.Marszałka Józefa Piłsudskiego w Czarnej Wsi Stacja
• 1934 r.Wybudowanie murowanego budynku Spółdzielni„Samopomoc”,pomnika Żwirki i Wigury oraz wieży strażackiej w Czarnej Wsi Stacja,powstał kompleks rekreacyjno-sportowy zawierający także park z alejkami,„patelnię”z miejscem dla orkiestry oraz boiska i inne urządzenia sportowe.Mecenasami kultury byli Witold i Janina Wigurowie kierownik tartaków z żoną.Działało także szereg organizacji społecznych Ochotnicza Straż Ogniowa,a także Związek Strzelecki,Związek Rezerwistów i Związek Przysposobienia Wojskowego Kobiet(słynne„pewukaczki”)
• 1935 r.Czarna Wieś Stacja liczyła już 2200 mieszkańców,Czarna Wieś Kościelna 730,a Buksztel 450 osób
• 1937-1939 Wybudowanie Osiedla Tartacznego w Czarnej Wsi Stacji.Miejscowość nazywana była miasteczkiem,liczyła 200 domów mieszkalnych i 2650 mieszkańców.Posiadała 22 ulice,12 sklepów,2 piekarnie i restaurację
• 27 czerwca 1941 Czarna Wieś Kościelna zostaje zbombardowana przez lotnictwo niemieckie
• 29 lipca 1944 Wycofujący się Niemcy niszczą tartak i kompleks stacyjny
• 8 lipca 1945 Bitwa I Pułku Praskiego Wojska Polskiego ze zgrupowaniem Armii Krajowej pod Ogółami
• 1946 r.Wybudowanie kaplicy rzymskokatolickiej w Czarnej Wsi Stacja
• 20 października 1952 Utworzenie Fabryki Maszyn Rolniczych„Biafamar”Wytwórni Chemicznej nr 14 w Czarnej Wsi do produkcji o charakterze specjalnym.Budowę rozpoczęto już w 1952 roku i intensywnie kontrolowano w 1953-1954.Równolegle w Czarnej Wsi rozpoczęto budowę Zakładowego Osiedla Robotniczego(ZOR) i wkrótce powstały pierwsze bloki,nowe ulice,instalacja wodna i kanalizacyjna,kina,świetlice zakładowe,hala sportowa i stadion oraz targowica
• 1 stycznia 1956 Czarna Wieś Stacja otrzymuje prawa osiedlowe i nazwę Czarna Wieś Osiedle
• 1956 r.Fabryka zmienia nazwę na Wytwórnię Wyrobów Precyzyjnych i rozpoczyna produkcję jednoosiowych rozrzutników obornika RT I oraz innych produktów drewnianych i metalowych jak stolarka budowlana czy puszki narzędziowe do motocykli.W 1958 roku rozpoczęto produkcję domowej pralki elektrycznej,która po rozrzutniku staje się drugim podstawowym wyrobem.Na początku lat sześćdziesiątych po zaprzestaniu produkcji pralki zakład podejmuje wytwarzanie chłodziarki domowej„Szron”,a następnie poszukiwanej lodówki„Szron Lux 125”
• 1957 r.Osiedlowa Rada Narodowa podjęła uchwałę o przemianowaniu się na miejską i zmiany nazwy osiedla na miasto Czarnolesie,ze względów historycznych nazwa ta została uchylona
• 7 lipca 1962 Czarna Wieś Osada otrzymuje prawa miejskie i nazwę Czarna Białostocka,miejscowość liczyła 5521 mieszkańców.W mieście znajdowały się:szkoła podstawowa,Przyzakładowa Szkoła Zawodowa,dwa przedszkola,dwa stałe kina,dwie biblioteki,pięć świetlic zakładowych,ośrodek zdrowia,izba porodowa,apteka,laboratorium i żłobek
• 1967-1976 Dalsza rozbudowa fabryki,a wraz z nią miasta.26 marca 1973 nazwę przedsiębiorstwa zmieniono na„Agromet”Fabryka Maszyn Rolniczych w Czarnej Białostockiej,która specjalizowała się w produkcji dla rolnictwa:całych rodzin rozrzutników własnej konstrukcji,przyczep-wywrotek i kooperacji część do ciągników i innych maszyn rolniczych.”Agromet”FMR stał się miejskim mecenasem kultury i sportu wspierał Robotniczy Klub Sportowy„SKRA”odnoszący duże sukcesy w piłce nożnej i boksie,inicjował czyny społeczne np.budowę zalewu wodnego w latach 1971-1981,czy współorganizował imprezy kulturalne(największą z nich były Dni Czarnej Białostockiej)
• 1976 r.Budowa kościoła parafialnego pod wezwaniem Św.Rodziny w Czarnej Białostockiej
• 1984 r.Budowa prawosławnej cerkwi parafialnej pod wezwaniem Świętych Niewiast Niosących Wonności w Czarnej Białostockiej
• 1996 r.Czarna Białostocka osiąga liczbę 10000 mieszkańców
• 2003 r.Budowa kościoła parafialnego pod wezwaniem Jezusa Miłosiernego w Czarnej Białostockiej według projektu Tomasza M.Perkowskiego

Atrakcje turystyczne

• skansen
• Obóz Partyzancki
• rezerwaty leśne:
• Rezerwat przyrody Budzisk
• Rezerwat przyrody Jesionowe Góry
• Rezerwat przyrody Międzyrzecze
• leśna kolej wąskotorowa o całkowitej długości 20 km łącząca Czarną Białostocką z Kopną Górą,gdzie zlokalizowana jest jedna z ważniejszych atrakcji Podlasia Arboretum w Kopnej Górze.Linią opiekuje się Fundacja na Rzecz Leśnych Kolei Wąskotorowych.Obecnie czynny jest odcinek z Czarnej Białostockiej do Czeremchowej Tryby i trwają intensywne prace nad przywróceniem przejezdności całego szlaku
• Zalew wodny Czapielówka położony w środku lasu.Znajduje się tam pomost łączący dwa brzegi zalewu,łączna powierzchnia pomostu wynosi 2170,84 m²,wzdłuż wykonana jest drewniana balustrada oraz podjazd dla osób niepełnosprawnych

Miasto i Gmina Czarna Białostocka w znacznej części położone są wśród lasów Puszczy Knyszyńskiej.Zabudowania miejskie rozciągają się na polanie leśnej,a w pobliżu nich znajduje się malowniczo położony zalew Czapielówka.Pobliskie lasy obfitują w bogactwo flory i fauny jakiej trudno szukać w innych miejscach kraju.Takie warunki stwarzają podstawę do rozwoju turystyki.Malownicze położenie Czarnej Białostockiej powoduje,że dysponuje ona znakomitymi warunkami do różnego rodzaju wypoczynku przez cały rok.Zalew położony jest wśród leśnej polany.Dla amatorów wędkowania umożliwia wyzwanie do złowienia szczupaka,sandacza,okonia,amura,lina,karpia,leszcza czy też karasia.Z walorów tych korzystają nie tylko mieszkańcy Czarnej Białostockiej,ale także mieszkańcy Białegostoku i okolic.Historia budowy zalewu Czapielówka sięga czasów II wojny światowej.W czasie działań wojennych położona nieopodal Czarnej Białostockiej Czarna Wieś Kościelna została dotkliwie zniszczona.Podczas odbudowy zniszczeń,jak również w czasie budowy Wytwórni Wyrobów Precyzyjnych usytuowanej w lasach Puszczy Knyszyńskiej,zaczęto odczuwać brak wody.Wówczas to zrodził się pomysł budowy dużego stawu.Jego realizacji podjęli się inż.Jerzy Terlecki i mgr inż.Kazimierz Błahuszewski.Według wstępnych projektów staw usytuowany miał być u wylotu ulic Młynowej i Marszałkowskiej.Jednakże po konsultacjach uznano,że woda w tym miejscu nie utrzyma się i dlatego też podjęto decyzję o jego zlokalizowaniu,gdzie znajduje się w obecnym miejscu.Tamę zlokalizowano na rzece Czapielówka w miejscu gdzie znajdowała się kładka łącząca dwie miejscowości Czarną Białostocką i Czarną Wsią Kościelną.W dniu 20 maja 1971 roku Urząd Miasta i Gminy uchwałą nr 73/145/71 ogłosił powołanie Społecznego Komitetu Budowy Zbiornika Wodnego pod przewodnictwem Jerzego Terleckiego.Budowa zbiornika trwała niemalże 10 lat pochłaniając przy tym dużo środków finansowych.Sama budowa wymagała znacznego zaangażowania mieszkańców,nadleśnictwa,a także wojska.Protokół zdawczo–odbiorczy zalewu został sporządzony w dniu 3 czerwca 1981 roku w Urzędzie Miasta i Gminy w Czarnej Białostockiej.W trakcie trwania budowy 10 listopada 1978 roku zatwierdzono projekt techniczny na wykonanie drewnianego pomostu łączącego dwa brzegi zalewu.Szerokość pomostu wynosiła 3,50 m i miał on łączną powierzchnię 1142,50 m² konstrukcje pomostu wykonano z drewnianych pali o średnicy 28 cm i długości 8,50 m.Poszycie wykonano zostało z desek o grubości 50 mm.Pomost wybudowany został przez jednostkę wojskową.W takiej postaci pomost eksploatowany był przez 22 lata,kiedy to ze względu na zły jego stan techniczny stwarzający zagrożenie dla osób podjęto decyzję o jego remoncie.16 czerwca 2004 roku uzyskano pozwolenie na remont i budowę pomostu.Pierwsze prace rozpoczęły się w lipcu 2004 roku,ich wykonawcą było Gospodarstwa Pomocnicze Eksploatacja Urządzeń Melioracyjnych w Białymstoku.Prace przy pomoście zakończono w dniu 30 września 2004 roku.Obecna powierzchnia pomostu wynosi 2170,84 m²,wykorzystywany jest on do celów rekreacyjnych,wędkarskich,organizacji imprez kulturalnych i zawodów sportowych.
Podział administracyjny
Miasto Czarna Białostocka
Osiedla w Czarnej Białostockiej:

• Osiedle Centrum
• Osiedle ZOR
• Osiedle Zielone
• Osiedle Starówka
• Osiedle Buksztel
• Osiedle Pierekały
• Osiedle Wiosenne
• Osiedle Wschód
• Osiedle Miasteczko
• Osiedle Tartaczne

Transport
Przez Czarną Białostocką biegnie droga krajowa *19 Kuźnica Białostocka Sokółka Czarna Białostocka Białystok Bielsk Podlaski Siemiatycze Radzyń Podlaski Lubartów Lublin Kraśnik Janów Lubelski Nisko Rzeszów.Znajdująca się w mieście stacja kolejowa Czarna Białostocka jest stacją węzłową linii kolejowej nr 6,dawnej kolei Warszawsko-Petersburskiej.
Edukacja
Przedszkola

• Przedszkole w Czarnej Białostockiej„Kraina marzeń”

Szkoły Podstawowe

• Szkoła Podstawowa nr 2 im.Romualda Traugutta

Gimnazja

• Gimnazjum im.Jana Pawła II

Szkoły Średnie

• Zespół Szkół w Czarnej Białostockiej

Kluby i stowarzyszenia sportowe

• Gimnazjalny Klub Sportowy„Zeus”
• Klub Sportowy Kyokushin w Czarnej Białostockiej
• Ludowy Uczniowski Klub Sportowy„CZARNI”
• Uczniowski Klub Sportowy„ISKRA”
• Klub Fotograficzny"PRYZMAT"(www.pryzmat.org)

Religia
Kościół Rzymskokatolicki

• Parafia Jezusa Miłosiernego
• Parafia Świętej Rodziny

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

• Parafia Świętych Niewiast Niosących Wonności

Małogoszcz

Miasto w woj.świętokrzyskim,w powiecie jędrzejowskim,siedziba gminy miejsko-wiejskiej Małogoszcz.W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj.kieleckiego.Nazwa miasta pochodzi od staropolskiego imienia męskiego Małogost.Na koniec 2010 r.miasto zajmowało powierzchnię 9,68 km² i liczyło 3849 mieszkańców.W Małogoszczu znajduje się Szkoła Podstawowa im.24 lutego 1863 roku,Publiczne Gimnazjum oraz Liceum Ogólnokształcące im.Bohaterów Powstania Styczniowego.Funkcjonują one w jednym budynku przy ul.11 Listopada.W pobliżu miasta znajduje się cementownia,której właścicielem obecnie jest koncern Lafarge.Życie kulturalne miasta organizuje Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury.W architekturze urbanistycznej zwraca uwagę osiedle wybudowane w latach 70.XX wieku podczas wznoszenia Cementowni Małogoszcz.Centrum architektonicznym miasta jest zabytkowy rynek.Na terenie miasta działa rozbudowana sieć internetowa zapewniająca mieszkańcom nielimitowany dostęp do internetu.Rozpoczęła ona działalność w 2003 roku.W mieście swoją siedzibę ma klub piłkarski Wierna Małogoszcz,grający w latach 2004-2011 w III lidze.Przez miasto przechodzi szlak turystyczny niebieski szlak turystyczny z Jedlnicy do Żarczyc a na placu Kościuszki zaczyna się czarny szlak do rezerwatu Milechowy.
Historia
Małogoszcz został założony w czasach wczesnopiastowskich jako osada na skrzyżowaniu szlaków handlowych.Najstarsze zapiski o grodzie kasztelańskim pochodzą z bulli arcybiskupa gnieźnieńskiego z 1136 r.Gród miał arcybiskupowi oddawać dziesięcinę ze zboża,miodu oraz skór.W XII w.Małogoszcz stanowił ważny lokalny ośrodek gospodarczy.Osada była znana jako gród kasztelański Malogost oraz często odwiedzana przez książąt i królów polskich.W 1140 roku przebywała w Małogoszczu wdowa po Bolesławie Krzywoustym księżna Salomea.W 1259 roku gród został zniszczony przez najazd tatarski.W XIV wieku król Kazimierz Wielki wzniósł fortyfikacje obronne.W 1273 roku w Małogoszczu spędzała dzień Bożego Narodzenia Święta Kinga,ks.krakowska i sandomierska.W 1408 r.Małogoszcz uzyskał od króla Władysława Jagiełły prawa miejskie.W 1572 roku przez Małogoszcz wieziono do Krakowa ciało Zygmunta Augusta.1 czerwca 1582 roku w Małogoszczu nocował Stefan Batory udający się do Warszawy na swoją koronację.W latach 1591-1595 w Małogoszczu wybudowano kościół w stylu barokowym.Pomyślny rozwój miasta był związany z rozwojem wyrobu płótna(XVI-XVII w.)W I połowie XVII wieku,zwłaszcza w czasie kiedy starostami małogoskimi byli Samuel i Stanisław Lanckorońscy,trwał nieprzerwanie do potopu szwedzkiego rozwój miasta,co znalazło potwierdzenie w liczbie ludności i stanie zabudowy.Szacuje się,iż przed„Potopem”w mieście było 180 budynków mieszkalnych i 1200 osób.Po odejściu wojsk szwedzkich,w 1661 r.przybyli do miasta lustratorzy królewscy naliczyli ogółem 130 budynków,z czego 114 w części królewskiej i 16 w części kościelnej.Liczbę ludności oszacowano na ok.700-800 osób.Wynika z tego,że straty w ludziach zamknęły się w granicach 380-400 osób.Był to obraz pełnej pauperyzacji miasta i mieszczan,jednak nie tak katastrofalny,jak zniszczonych niemal doszczętnie Chęcin.W 1795 roku miasto znalazło się w zaborze austriackim.Małogoszcz zapisał się następnie w polskich walkach narodowowyzwoleńczych.W czerwcu 1794 r.zatrzymał się w nim z armią naczelnik Tadeusz Kościuszko po bitwie pod Szczekocinami.Kwaterował na plebanii,która pełniła też funkcję lazaretu(wśród rannych był Bartosz Głowacki).Tu też zmarli od ran odniesionych w bitwie pod Szczekocinami generałowie Insurekcji Kościuszkowskiej Jan Grochowski i Józef Wodzicki.W nieistniejącym kościele św.Krzyża(Betanii)przy ulicy Warszawskiej,w 1794 roku mieścił się powstańczy lazaret(obecnie znajduje się tam szkoła).24 lutego 1863 rozegrała się jedna z najkrwawszych bitew powstania styczniowego I bitwa pod Małogoszczem.W małogoskiej plebanii mieścił się sztab generała Mariana Langiewicza.W bitwie tej brał także udział twórca Oddziałów Langiewicza z rejonu powiatu krotoszyńskiego(Baszków,Konarzew,Krotoszyn)Franciszek Nawrocki(Jakub Nawrot).Był on bliskim współpracownikiem dyktatora powstania.Rzeka Łosośna uzyskała odtąd nazwę Wierna Rzeka,stając się tytułową bohaterką powieści Stefana Żeromskiego.Za pomoc powstańcom,a także z powodu spadku liczby ludności,w 1869 r.rząd rosyjski odebrał Małogoszczowi prawa miejskie.W 1904 roku wielki pożar zniszczył znaczną część osady.Podczas I wojny światowej,na przełomie 1914 i 1915 roku linia frontu przebiegała w pobliżu Małogoszcza,który został doszczętnie zniszczony przez ogień artyleryjski.W 1915 roku wieś została zajęta przez wojska niemieckie i austriackie.Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w granicach woj.kieleckiego.W styczniu 1945 r.do Małogoszcza wkroczyły wojska radzieckie.W 1996 roku Małogoszcz odzyskał prawa miejskie.
Żydzi w Małogoszczu
W 1775 roku miasto uzyskało przywilej zabraniający żydowskiego osadnictwa.Jednakże prawdopodobnie ok.1789 roku żyli już tutaj Żydzi.W 1882 roku powstała samodzielna gmina żydowska.W okresie międzywojennym liczba małogoskich Żydów stale wzrastała z 415 osób w 1921 r.(19% ogółu mieszkańców)do 1050 w 1938 r.Bożnica znajdowała się przy ulicy Jędrzejowskiej 16,zaś cmentarz przy szosie prowadzącej do Jędrzejowa.Podczas II wojny światowej,28 sierpnia 1942 roku Niemcy zebrali wszystkich tutejszych Żydów i wywieźli ich do Jędrzejowa.Stamtąd deportowano ich do obozu zagłady w Treblince.
Zabytki

• kościół pw.Wniebowzięcia NMP wybudowany w latach 1591-1595,dzięki staraniom dziekana małogoskiego Jakuba Biedy Chrostkowica.W roku 1642 dobudowano wieżę.Do niej w roku 1894 dostawiono jeszcze kruchtę
• chrzcielnica z 1610 roku
• renesansowa plebania(XVI/XVII w.)
• Kościół pw.św.Stanisława Biskupa z 1595 roku na wzgórzu Babinek.Zbudowany z inicjatywy Jakuba Biedy Chrostkowica.Obecnie pełni funkcję kaplicy cmentarnej.Okrągłą wieżę wieńczy fryz z ornamentowanych kafli późnorenesansowych z końca XVI stulecia.Kamienny,późnorenesansowy portal.W ołtarzu znajduje się obraz z końca XVIII wieku przedstawiający patrona kościoła,otoczonego duchowieństwem i szlachtą,ukazujący go w chwili wskrzeszania Piotrowina
• pomnik Tadeusza Kościuszki,wzniesiony przez małogoszczan w 1917 r.
• cmentarz z mogiłami powstańców z 1863 roku

Nieistniejące:

• Kościół św.Krzyża z 1617 r.ze szpitalem"Betania".Zniszczony po 1794 roku

Wspólnoty wyznaniowe

• Kościół rzymskokatolicki
• Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Małogoszczu
• Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy(Sala Królestwa)

Ciekawostki

• Na jednym z okien małogoskiej plebanii na nadprożu późno-renesansowego kamiennego obramienia znajduje się łacińska maksyma VIRTUTE DECET NON SANQUINE NITI(pol.Oceniaj ludzi według cnót,a nie pochodzenia)

Krzywosądz

Wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim,w powiecie radziejowskim,w gminie Dobre.Po wojnie siedziba gminy Sędzin.W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.
Historia wsi
Wieś najprawdopodobniej istniała już w XIII wieku,a jej nazwa pochodzi od nazwiska rodziny Krzywosądów herbu Niesobia.W XVI wieku majątek ziemski w Krzywosądzy należał do rodziny Zakrzewskich,a później Niemojewskich.W roku 1720 majątek kupił Joachim Modliński.Krzywosądz znajdował się w rękach tej rodziny do początku XX wieku.W roku 1827 było tu 17 domów i 160 mieszkańców.W roku 1881 właścicielem Krzywosądza był Józef Modliński.Majątek miał powierzchnię 2193 mórg,w tym 419 mórg lasu i 224 morgi nieużytków.19 lutego 1863 w czasie powstania styczniowego doszło do bitwy pod Krzywosądzem między oddziałami rosyjskimi a powstańcami styczniowymi pod dowództwem Ludwika Mierosławskiego.Po bitwie miejscowości Krzywosądz i Dobre odwiedziła Maria Konopnicka.Poetka poszukiwała mogiły brata.W 1883 r.we wsi były następujące domy:murowany dwór Modlińskich(obecnie plebania),dom służby dworskiej,7 domów włościańskich,dom wójta gminy Sędzin,plebania,dom służby kościelnej,karczma i budynek szkoły.Wieś liczyła wówczas 290 mieszkańców.
Parafia
Parafia Wniebowzięcia NMP w Krzywosądzy należy do dekanatu radziejowskiego.Nie jest znana data powstania parafii.W połowie XVI wieku Grzegorz Zakrzewski z przydomkiem Zboży wypędził proboszcza katolickiego,a na jego miejsce obsadził pastora kalwińskiego.Przy tej zamianie Zakrzewski zagarnął także majątek kościelny,także kościelne srebra.Żona Zakrzewskiego utrzymywała dla siebie katolickiego kapelana.W tym czasie katolicy z terenu parafii korzystali z katolickich kościołów w Byczynie i Sędzinie.W roku 1643 na miejsce starego kościoła drewnianego,nowy kościół także drewniany,wystawiony został przez właściciela wsi Stanisława Zakrzewskiego.Nowy kościół z drewna dębowego wystawiony został w roku 1863 przez Józefa Modlińskiego i jego żonę Ludwikę z Biesiekierskich.W 1883 r.do parafii należały następujące wsie:Krzywosądz,Smarglin,Czołpin,Dobre i Przysiek.Parafia w tym czasie liczyła 1200 osób.W tej chwili proboszczem jest ks.Piotr Rogoziński.
Ciekawostki
Na terenie kościoła znajduje się grób wnuczki Adama Mickiewicza Heleny z Góreckich Modlińskiej.

Apolinary Kurowski

Herbu Nałęcz III(ur.1818 r.zm.11 maja 1878 w Baden)pułkownik powstania styczniowego.Urodził się w Wielkopolsce.Przed rokiem 1863 był właścicielem wsi Tyniec koło Jędrzejowa(dzisiaj województwo świętokrzyskie).W 1846 r.przystał do spisku organizującego wybuch powstania.Aresztowany przez Prusaków w roku 1847 załamał się w śledztwie.Skazany na śmierć poprzez ścięcie,uwolniony w 1848 r.Brał następnie udział w powstaniu wielkopolskim.Ludwik Mierosławski przeznaczył mu zadanie uderzenia na Kalisz dla sprowokowania wojny z Rosją.Uszedł z Prus do Kongresówki.Od 1862 r.przygotowywał wystąpienie zbrojne.Po wybuchu powstania styczniowego, mianowany naczelnikiem województwa krakowskiego.Przeprowadził koncentrację oddziałów powstańczych w okolicach Ojcowa,gdzie zgromadził 2500 ludzi.Dokonał licznych wypadów na pograniczne rosyjskie komory celne i garnizony,zdobywając m.in.80000 rubli.Posądzany o nieudolne dowodzenie w czasie bitwy pod Miechowem(17 lutego 1863 roku) i walk o utrzymanie trójkąta granicznego między zaborami,został usunięty ze stanowiska wojewody.Uszedł do Galicji.Dopiero w lutym 1864 roku pojawił się w Kongresówce,jako dowódca dywizji krakowskiej w II korpusie Józefa Hauke-Bosaka,a następnie szef sztabu w tym korpusie.21 lutego 1864 bezskutecznie szturmował Opatów.Wyemigrował do Szwajcarii.

Słupcza

Wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim,w powiecie sandomierskim,w gminie Dwikozy.W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Agaton Giller

Ur. 9 stycznia 1831 w Opatówku,zm.17 sierpnia 1887 w Stanisławowie polski dziennikarz i pisarz,konspirator i działacz niepodległościowy,członek Rządu Narodowego;brat Stefana Gillera.Był synem burmistrza Opatówka Jana Kantego Gillera i Franciszki ze Szpadkowskich.Kształcił się m.in.w Kaliszu,Warszawie i Łomży.Był autodydaktą.Studiował historię i literaturę polską.W czasie Wiosny Ludów próbował się przedostać na Węgry,jednak został aresztowany przez Prusaków w Raciborzu.Zwolniony z więzienia w lutym 1850 r.podjął pracę nauczyciela domowego w wielkopolskich dworach ziemiańskich.W 1852 r.wyjechał do Krakowa i jako wolny słuchacz uczęszczał na wykłady na Uniwersytecie Jagiellońskim.Wyśledzony przez policję austriacką jako poddany rosyjski,został wydany 10 kwietnia 1853 żandarmerii rosyjskiej.Więziony w Cytadeli Warszawskiej pod zarzutem działalności antyrosyjskiej.Skazany na katorgę w batalionach karnych we wschodniej Syberii.W kajdanach,przykuty do żelaznego drąga w 16 miesięcy odbył tę drogę na piechotę.W 1858 r.zwolniony z katorgi,został przymuszony do osiedlenia się w Irkucku.Tam założył polską szkołę,w której sam nauczał.W październiku 1860 r.powrócił do kraju.Związał się ze środowiskiem Delegacji Miejskiej.Po masakrze manifestantów 8 kwietnia 1861 roku wydał odezwę Posłanie do wszystkich rodaków na ziemi polskiej,w której wzywał do zbratania stanów i wspólnego wystąpienia zbrojnego przeciwko Rosji.16 października został ranny w czasie masakry w archikatedrze warszawskiej.Od 1862 r.był korespondentem krakowskiego„Czasu”w Królestwie Kongresowym.Wszedł w skład Komitetu Centralnego Narodowego,starając się odwieść czerwonych od próby rychłego wybuchu powstania,jednocześnie namawiał białych do porzucenia iluzji pokojowego zakończenia tych niepokojów.Był zwolennikiem dobrze przygotowanej i rokującej szanse powodzenia akcji militarnej.24 lipca zredagował instrukcję dla organizacji narodowej do powszechnego,na dobry skutek obrachowanego powstania.Był autorem koncepcji utworzenia tajnego państwa polskiego.We wrześniu wyjechał do Londynu,gdzie zawarł porozumienie z redaktorami rosyjskiego„Kołokoła”.Po wybuchu powstania styczniowego podał się do dymisji z KCN,uważając,że jest to działanie przedwczesne i sprowokowane przez Rosjan.Wkrótce jednak wszedł w skład Komisji Wykonawczej rządu powstańczego.Przeszedł jawnie na stronę białych,24 lutego powrócił do KCN i forsował oddanie dyktatury Marianowi Langiewiczowi.Po tragicznej śmierci Stefana Bobrowskiego został najbardziej wpływowym członkiem Rządu Narodowego.Redagował wówczas liczne pisma powstańcze:„Strażnica”,„Ruch” i „Wiadomości pola bitwy”.Spod jego ręki wyszła Odezwa do obywateli zaborów pruskiego i austriackiego oraz Instrukcja dla agentów Rządu Narodowego za granicą.Po otrzymaniu anonimowego wyroku śmierci odsunął się od pracy rządowej.Po upadku powstania przebywał m.in.w Saksonii i w Szwajcarii.W 1864 r.został skazany zaocznie w Lipsku na 4 lata więzienia za wydawanie tam nielegalnego pisma„Ojczyzna”.W 1867 r.osiadł w Paryżu.Współorganizował Legion Polski w Turcji.Współtworzył Muzeum Narodowe Polskie w Raperswilu.W 1880 r.był jednym z inicjatorów powołania Związku Narodowego Polskiego w USA.Zmarł na zapalenie płuc w 1887 r.został pochowany w Stanisławowie na cmentarzu Sapieżyńskim.W wyniku zniszczenia cmentarza w okresie Ukraińskiej SRR jego prochy zostały w 1981 r.sprowadzone do Warszawy i złożone na cmentarzu Powązkowskim.
Dzieła

• Groby polskie w Irkucku,Kraków 1864 r.
• Podróż więźnia etapami do Syberii
• Opisanie zabajkalskiej krainy
• Z wygnania,Lwów 1870 r.
• Historia powstania narodu polskiego,Paryż 1867–1871
• Aleksander hrabia Wielopolski margrabia Gonzaga Myszkowski,Lwów 1878 r.

Siemiatycze

Biał.Сямятычы miasto i gmina w województwie podlaskim,w powiecie siemiatyckim,położone na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej,nad rzeką Kamionką(prawy dopływ Bugu).Według danych z 30 czerwca 2013 miasto miało 14819 mieszkańców.
Położenie
Siemiatycze są położone we wschodniej Polsce,w południowej części województwa podlaskiego i 64 km od Siedlec.
Według danych z 2002 r.Siemiatycze mają obszar 36,25 km²,w tym:

• użytki rolne:61%
• użytki leśne:23%

Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 36,25 km².Miasto stanowi 2,48% powierzchni powiatu.W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.
Historia
Historia do 1795 roku
Historia miasta sięga połowy XV wieku,kiedy wyodrębniają się pierwsze dobra siemiatyckie.Pierwotna osada dworska istniejąca w latach 1443-1542,wraz z cerkwią p.w.Świętej Trójcy,Św.Piotra i Pawła i Św.Paraskewii usytuowana była na wzgórzu nad rzeką Muchawiec(obecnie na dawnym miejscu stoi wzniesiona w 1866 r.murowana cerkiew pw.Świętych Apostołów Piotra i Pawła).Na przeciwległym brzegu Muchawca ok.połowy XV w.zaczęła powstawać nowa osada o innym niż przy cerkiewna charakterze narodowościowo-religijnym,dla której Michał Kmita Sudymontowicz ufundował w 1456 roku kościół.Już w początkach miasta można zatem obserwować dość typowe dla Podlasia zjawisko powstawania dwóch skupisk osadniczych,stanowiących jednakże jedno miasto,o odrębnym składzie religijnym,prawnym i etnicznym społeczeństwa.W 1527 r.dobra siemiatyckie obejmują 7 wsi.W styczniu 1542 r.Zygmunt August wydaje dokument zezwalający Siemiatyczom na korzystanie z prawa magdeburskiego(prawa miejskie).Korzysta z tego prawa Stanisław Tęczyński,który 2 kwietnia 1542 wprowadza władze miejskie i zleca pracę nad organizacją miasta i jego kolonizacją.W 1580 r.w Siemiatyczach było 26 domów rynkowych,186 domów ulicznych,32 chałupy oraz 40 domów z zagrodami.Ogółem 282 domów zamieszkiwało 1900 osób.Siemiatycze zaliczały się wtedy do miast średniej wielkości w województwie podlaskim.Na 1582 r.datuje się początki osadnictwa żydowskiego na terenie Siemiatycz.W latach 1655-1660 rozwój miasta zostaje zahamowany przez"Potop".Blisko 30% społeczności traci życie.Zniszczenie przez Szwedów Mielnika i Drohiczyna sprawia,że wzrasta znaczenie Siemiatycz.W latach 1710-1711"wielki pomór"lub inaczej"morowe powietrze"(epidemia cholery)dziesiątkuje ludność,a pozostali przy życiu chronią się w pobliskiej cerkwi na Grabarce,która od tej pory zyskuje sławę cudownego miejsca.W 1722 r.zgromadzenie misjonarzy przejęło prowadzenie parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP.Misjonarze założyli i sprawowali opiekę nad szkołą i przytułkiem dla starców i kalek,prowadzili także działalność charytatywną.Przed kościołem zostaje wzniesiona brama z figurą św.Michała Archanioła.Od 1758 r.Siemiatycze przechodzą w posiadanie księżnej Anny z Sapiehów Jabłonowskiej.Następuje rozbudowa miasta.W tym samym roku wielki pożar niszczy większość zabudowań,w tym kościół.W 1772 r.na polecenie księżnej dokonano rozbiórki starego drewnianego ratusza,a w jego miejsce postawiono nowy murowany budynek.Ratusz miał cztery skrzydła i wewnętrzny prostokątny dziedziniec z niewielkim budynkiem wagi w środkowej części.W obrębie budynku uwzględniono miejsce na stragany(tzw.kramy).W 1775 r.liczba domostw w Siemiatyczach wynosiła 285;Siemiatycze były pod tym względem piątym miastem na całym Podlasiu po Międzyrzecu,Węgrowie,Tykocinie i Ciechanowcu.
Lata 1775-1918
W 1777 r.w Siemiatyczach rozpoczęto budowę siedziby księżnej Anny Jabłonowskiej.Pałac mieścił w swych murach okazałe zbiory zoologiczne i botaniczne,dzieła sztuki medalierskiej,miedzioryty i inne.W pałacu gościł m.in.król Stanisław August,dostojnicy oraz ludzie nauki:Staszic,Kołłątaj.Jest to także prawdopodobny rok umieszczenia posągów Sfinksów na sarkofagowych cokołach bramy pałacowej,które po rekonstrukcji można oglądać obecnie.W 1795 r.Siemiatycze zostają objęte zaborem pruskim.Okres 1797-1801 to lata budowy Bożnicy Żydowskiej,która w czasie II wojny światowej zostanie spalona.7 lipca 1807 na mocy traktatu tylżyckiego Siemiatycze przyłączono do Cesarstwa Rosyjskiego.W 1825 r.Siemiatycze zamieszkiwało 1945 osób.W mieście stało 20 budynków murowanych,330 drewnianych,2 manufaktury,10 sklepów,40 szynków,łaźnia i dwa parki miejskie.W 1861 r.gmina siemiatycka obejmowała 25 wiosek i przysiółków.6-7 lutego 1863 to data bitwy pod Siemiatyczami,stoczonej pomiędzy oddziałami powstańczymi dowodzonymi przez Lewandowskiego,Cichorskiego i Rogińskiego a wojskiem rosyjskim pod przywództwem gen.Maniukina.Bitwa rozegrała się na miejscowym cmentarzu i w jego okolicach(obecnie między ulicami Ciechanowiecką i Powstania Styczniowego).W wyniku dużej przewagi ogniowej Rosjan i nieudolnego dowodzenia oddziałami powstańczymi bitwa zakończyła się klęską.Po odniesionym zwycięstwie Rosjanie w odwecie ograbili i spalili miasto.Całkowitemu zniszczeniu uległ pałac Jabłonowskich,którego nigdy potem nie odbudowywano.29 kwietnia 1865 poświęcono kamień węgielny pod budowę murowanej cerkwi prawosławnej na wzgórzu obok nadwyrężonego budynku drewnianego.Budowę ukończono w 1866 r.2 listopada nowa cerkiew została wyświęcona pod wezwaniem Świętych Piotra i Paraskiewy.W 1897 r.społeczeństwo Siemiatycz stanowili:75% żydzi,15% katolicy,blisko 10% prawosławnych oraz nieliczni ewangelicy.W 1900 r.nieopodal synagogi powstaje neobarokowy Przy szkółek(Dom Talmudyczny).Po wojnie w budynku tym mieściło się m.in.państwowe przedszkole,później przez dłuższy czas był siedzibą Miejskiej Biblioteki Publicznej im.Anny Jabłonowskiej,aktualnie znajduje się tam Zasadnicza Szkoła Zawodowa.W budynku po koszarach zorganizowano jednoklasową szkołę cerkiewno-parafialną,przekształconą później w dwuklasową.
II Rzeczpospolita
W 1921 r.Siemiatycze liczyły 5694 mieszkańców(6816 os.w 1931 r.)Orientacyjny skład społeczeństwa był następujący:65% żydzi,25,7% katolicy,9% prawosławni.Za Polaków uważało się 33%,do narodowości żydowskiej przynależność deklarowało ok.61% i białoruskiej ok.5%.Orientacyjnie w mieście mieszkało ok.26% Polaków,65% Żydów,8% Białorusinów.Gminę siemiatycką zamieszkiwało 10676 osób,54% prawosławnych,45% katolików,Polacy stanowili połowę ludności,druga połowa to Białorusini.
II wojna światowa
11 września 1939 oddziały niemieckie wkraczają do Siemiatycz i zajmują miasto.W dniach 17-20 września 1939 miasto i jego okolice są opuszczane przez Niemców ustępujących przed wkraczającymi oddziałami radzieckimi.Podczas okupacji i wycofywania się Niemcy dokonują aktów przemocy i terroryzują okoliczną ludność.W 1940 r.Rosjanie wystawiają w Siemiatyczach pomnik Lenina,by uczcić przyłączenie miasta do terytorium Białoruskiej Republiki Radzieckiej.Pomnik zniszczyli Niemcy w 1941 r.W trakcie potyczek z oddziałami radzieckimi i okupacji,w 1941 r.dochodzi do licznych morderstw ludności cywilnej,przeprowadzono pacyfikacje i palenia okolicznych wsi.Niemcy często"karzą"ludność polską za straty jakie ponoszą w wyniku prowadzonych walk,nie oszczędzając osób w podeszłym wieku i dzieci.Następuje ostateczne zniszczenie siemiatyckiego ratusza,jednego z bardziej okazałych budynków tego typu w rejonie.Ratusz nie został odbudowany,a jego ruiny po zasypaniu ziemią zmieniły się w park w centrum miasta.W sierpniu okupanci tworzą w Siemiatyczach getto(w kwadracie ulic:Górnej,Wysokiej,Koszarowej i Słowiczyńskiej)głównie dla ludności żydowskiej z Siemiatycz i okolic.W getcie zgromadzono 4,2 tys.osób,byli to mieszkańcy Siemiatycz i okolicznych wsi.W 1942 r.następuje likwidacja siemiatyckiego getta(pierwsza deportacja 2–9 września 1942),jego mieszkańcy trafiają głównie do obozu zagłady Treblinka II(ok 90 km od Siemiatycz),gdzie zostają zamordowani wraz z 750 tys.innych więźniów.W okresie wojny miasto utraciło 60% zabudowy mieszkalnej i ok.50% budynków użyteczności publicznej,zniszczeniu(także celowemu)uległy zakłady przemysłowe i elektrownia.Tuż po wyzwoleniu szacowano ludność miasta na 3000 osób(40% stanu z 1939 r.7850 os.)Po powrocie części mieszkańców,w 1946 r.ludność Siemiatycz liczyła 4106 osób,52% stanu z 1939 r.Niemal całkowitej zagładzie uległa ludność żydowska,stanowiąca przed wojną 60% mieszkańców Siemiatycz.
Polska Rzeczpospolita Ludowa
W 1952 r.z południowej części powiatu bielskiego wyodrębniono nowy powiat ze stolicą w Siemiatyczach.Siemiatycze pozostają miastem powiatowym do roku 1975.1 maja 1973 w siemiatyckiej cerkwi wybucha pożar.Budynek nie zostaje doszczętnie zniszczony,ogień powoduje jednak znaczne straty,ucierpiało wyposażenie cerkwi i ikony.12 lipca wyremontowaną cerkiew wyświęcił metropolita warszawski Bazyli.W 1975 r.oddano do użytku pierwszy siemiatycki zalew.Aktualnie są 3 zbiorniki.
Po roku 1989
W 1990 r.ukazuje się pierwszy numer"Głosu Siemiatycz",czasopisma regionalnego,pierwotnie czarno-białego,od kwietnia 2000 r.wydawanego co tydzień w kolorowej szacie graficznej.14 października 1998 miasto odwiedził prawosławny patriarcha Konstantynopola Bartłomiej I,który w asyście metropolity Sawy dokonał uroczystego aktu wmurowania kamienia węgielnego w przygotowany już fundament nowej cerkwi pw.Zmartwychwstania Pańskiego.18 sierpnia 2010 Patriarcha Ekumeniczny ponownie gościł w Siemiatyczach i dokonał pełnego poświęcenia nowo wybudowanej cerkwi.Nie był to jedyny wysoki prawosławny dostojnik,jaki odwiedził Siemiatycze.18 sierpnia 2001 do miasta przybył Patriarcha Aleksandrii i całej Afryki Piotr VII.W wyniku reformy administracyjnej w 1999 r.powiat siemiatycki zostaje reaktywowany,obejmując gminy:Drohiczyn,Dziadkowice,Grodzisk,Mielnik,Milejczyce,Nurzec-Stacja,Perlejewo,Siemiatycze.Powiat jest częścią województwa podlaskiego,ze stolicą w Białymstoku.
Zabytki
zachowane:

• Zespół pomisjonarski
• Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP fundowany w 1456 r.pw.św.Michała,budowany w obecnym późnobarokowym kształcie od 1719-1727 według projektu Karola Antoniego Baya.Fasadę przekomponowano w 1729 i 1732.Zachowane są w nim także starsze elementy renesansowe
• Klasztor misjonarzy zbudowany w obecnym późnobarokowym kształcie od 1719-1727 według projektu Karola Antoniego Baya.Po 1914 r.rozebrano spalony pawilon pn-wsch.
• Ogrodzenie i dzwonnica późnobarokowa z lat 1725-27
• Figura św.Jana Nepomucena z XVIII wieku
• Szpital z 1726 r.wzniesiony przez Wincentego Rachettiego.Oszpecony przebudową w 1850 r.
• Dawna bożnica z 1797 r.zbudowana według projektu z 1777 r.autorstwa Szymona Bogumiła Zuga.W stylu klasycystycznym.Odbudowana w 1964 r.z zatarciem cech stylowych
• Przyszkółek z 1900 r.przy ul.Pałacowej 10 w stylu neobarokowym i modernistycznym
• Cerkiew prawosławna pw.Świętych Apostołów Piotra i Pawła z 1866 r.(parafialna)
• Kaplica cmentarna ewangelicko-augsburska z poł.XIX wieku
• Kaplica cmentarna św.Anny z 1826-27
• Oranżeria z 1860 r.
• Domy klasycystyczne przy ul.Pałacowej(nr 14,19,25,28)
• Posągi sfinksów przy dawnej bramie wjazdowej do pałacu księżnej Anny Jabłonowskiej
• Cmentarz(wielowyznaniowy)założony w 1805 r.
• Kapliczka przydrożna słupowa na wschód od miasta z poł.XIX w.
• Cmentarz wojenny z I wojny światowej
• Ruiny zespołu zakładu kaflarskiego z końca XIX w.

niezachowane:

• Ratusz na Rynku zbudowany po 1772 r.według projektu Szymona Bogumiła Zuga i zniszczony w 1941 r.przez Niemców
• Południowa dzwonnica z XVIII w.przy zespole misjonarskim,zburzona przez Niemców w czasie II wojny światowej
• Pałac księżnej Anny Jabłonowskiej zbudowany po 1777 r.według projektu Szymona Bogumiła Zuga.Został spalony w czasie powstania styczniowego w 1863 r.

Sport
Od 27 czerwca 1991 na terenie miasta działa Towarzystwo Sportowe.Stowarzyszenie założone przez nauczycieli wychowania fizycznego organizuje imprezy rekreacyjno-sportowe.Na początku lat 90.stowarzyszenie przejęło majątek i zadania Rejonowego Ośrodka Sportu i Rekreacji.W tym czasie zorganizowano siłownie,triathlon,Biegi Niepodległości,zajęcia aerobiku i kick-boxingu,sekcje piłki ręcznej.W 1993 r.miasto rozwiązało umowę z Towarzystwem Sportowym,od tego czasu dotacje od burmistrza miasta systematycznie malały co skutkowało pogorszeniem się oferty rekreacyjno-sportowej.Organizacja skupiła się na promowaniu piłki ręcznej,w której osiąga liczne sukcesy.
Gospodarka
Ośrodek przemysłowo-usługowy;przemysł spożywczy,materiałów budowlanych i meblowy.Rzemiosło ludowo-artystyczne.Do największych zakładów produkcyjnych należą mleczarnia"Polser"należąca do koncernu"Lactalis"oraz fabryki soków i mrożonek"Oerlemans" i "OK"stworzone na bazie dawnego ZPOW"Hortex".
Przeciętna stopa bezrobocia w latach 1997-2006
Na podstawie obwieszczeń Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.Stan na dzień 30 czerwca danego roku.

Rok PUP Siemiatycze Polska

1997 6,0                         11,6
1998 4,0                         9,6
1999 5,3                         11,6
2000 6,1                         13,6
2001 7,3                          15,9
2002 7,2                         17,4
2003 7,4                         17,7
2004 9,0                         19,4
2005 8,8                         18,0
2006 9,7                         15,4
Transport
Komunikację autobusową zapewnia firma PKS w Siemiatyczach Sp.z o.o.Posiada dalekobieżne linie do Białegostoku,Warszawy,Łomży,Gdańska,Siedlec,Olsztyna oraz linie międzynarodowe na połączeniach Siemiatycze Bruksela,Białystok Bruksela.Najważniejsze z połączeń lokalnych to Ciechanowiec,Hajnówka,Brańsk,Bielsk Podlaski,Drohiczyn,Mielnik,Klukowicze i inne.
Drogi
W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

• droga krajowa nr 19 Kuźnica Białostocka Białystok Siemiatycze Lublin Rzeszów
• droga krajowa nr 62 Strzelno Włocławek Płock Wyszków Węgrów Siemiatycze
• droga wojewódzka nr 690 Czyżew Ciechanowiec Siemiatycze
• droga wojewódzka nr 693 Siemiatycze Kleszczele

Kolej
6 km od miasta przebiega niezelektryfikowana linia kolejowa nr 31 Siedlce Siemianówka.Znajduje się przy niej osada Siemiatycze-Stacja.Ze stacji Siemiatycze można dojechać pociągami osobowymi bezpośrednio do Siedlec,Czeremchy i Hajnówki,oraz pociągiem pośpiesznym do Warszawy,który na odcinku Siedlce Hajnówka kursuje jako osobowy.Z powodu nierentowności połączeń ich liczba stopniowo maleje lub są one zastępowane Kolejową Komunikacją Autobusową realizowaną przez PPKS Siemiatycze na zlecenie Kolei Mazowieckich.Obecnie ze stacji odjeżdżają 4 pociągi dziennie w obu kierunkach.W celu zmniejszenia kosztów,połączenia regionalne na tej linii obsługiwane są przez autobusy szynowe SA108-007 i SA105-103 zakupione ze środków samorząd województwa podlaskiego oraz Unii Europejskiego w ramach programu ZPORR.
Komunikacja miejska
Obsługą komunikacji na terenie miasta jest PKS Siemiatycze. W Siemiatyczach funkcjonują 3 linie autobusowe:

• 1 ulicami Armii Krajowej Kościuszki Grodzieńską pl.Jana Pawła II Ciechanowiecką(powrót do pl.Jana Pawła II ulicami:Głowackiego 3 Maja)
• 2 ulicami Armii Krajowej Kościuszki Żwirki i Wigury 11 Listopada Legionów Piłsudskiego Ogrodową Drohiczyńską pl.Jana Pawła II Grodzieńską Wysoką Andersa Górną Kasztanową Słowiczyńską
• 3 ulicami 11 Listopada Legionów Piłsudskiego Ogrodowa Drohiczyńską pl.Jana Pawła II Grodzieńską Wysoką Andersa Górną Kasztanową Słowiczyńską

Demografia
Według spisu ludności z 30 września 1921 roku w Siemiatyczach mieszkało 5694 osób w 766 domach,1889 posiadało narodowość polską,281 białoruską,3489 żydowską,26 rosyjską,9 litewską narodowość.1459 osób było wyznania rzymsko-katolickiego,509 osób było wyznania prawosławnego,6 ewangelickiego,8 zadeklarowało przynależność do wyznania greckokatolickiego,3718 do wyznania mojżeszowego.
Dane z 30 czerwca 2013:
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 14819 100 7757 52,3 7062 47,7
powierzchnia 36,25 km²
gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 408,8 214 194,8
Edukacja
Szkoły podstawowe i gimnazja

• Szkoła Podstawowa nr 1 im.Księżnej Anny z Sapiehów Jabłonowskiej,ul.Ogrodowa 2
• Gimnazjum Publiczne nr 1 im.Ignacego Gilewskiego,ul.Świętojańska 25
• Gminne Gimnazjum w Siemiatyczach,ul.Tadeusza Kościuszki 88
• Zespół Szkół z Oddziałami Integracyjnymi im.Jana Pawła II,ul.Generała Władysława Andersa 4
• Szkoła Podstawowa nr 3
• Publiczne Gimnazjum nr 2

Szkoły ponadgimnazjalne

• Zespół Szkół w Siemiatyczach,ul.Tadeusza Kościuszki 43
• Liceum Ogólnokształcące im.Komisji Edukacji Narodowej
• Technikum
• Policealna Szkoła Ochrony"VIP"w Siemiatyczach,ul.Tadeusza Kościuszki 43
• Liceum Ogólnokształcące w Siemiatyczach ZDZ w Białymstoku,ul.Pałacowa 24
• Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Siemiatyczach ZDZ w Białymstoku,ul.Pałacowa 24
• Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Siemiatyczach ZDZ w Białymstoku,ul.Pałacowa 24
• Szkoła Policealna dla Dorosłych w Siemiatyczach,ZDZ w Białymstoku,ul.Pałacowa 24

Szkoły wyższe

• Nadbużańska Szkoła Wyższa,ul.Pałacowa 20

Szkoły muzyczne

• Szkoła Muzyczna I Stopnia,ul.Legionów Piłsudskiego 1

Szkoły specjalne

• Zespół Szkół Specjalnych w Siemiatyczach,ul.Tadeusza Kościuszki 46
• Szkoła Podstawowa Specjalna w Siemiatyczach
• Szkoła Podstawowa Specjalna w Siemiatyczach filia w Bacikach Średnich
• Gimnazjum Specjalne w Siemiatyczach

Wspólnoty wyznaniowe
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

• Kościół Rzymskokatolicki
• Parafia Wniebowzięcia NMP
• Parafia św.Andrzeja Boboli
• Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
• Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła
• Parafia Zmartwychwstania Pańskiego
• Kościół Chrystusowy
• Kościół Chrystusowy w Siemiatyczach
• Świadkowie Jehowy(dwa zbory,Sala Królestwa)