Żagań

Niem.Sagan,łuż.Zahań,czes.Zaháň,łac.Saganum miasto i gmina w zachodniej Polsce,w województwie lubuskim,siedziba powiatu żagańskiego.Położone na na pograniczu Niziny Śląsko-Łużyckiej i Wału Trzebnickiego,nad rzekami:Bobrem i Czerną Wielką.Miasto znajduje się w odległości 40 km od granicy polsko-niemieckiej i 100 km od granicy polsko-czeskiej.Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 26791 mieszkańców.Żagań jest lokalnym ośrodkiem usługowo-przemysłowym,a także węzłem komunikacyjnym,w którym zbiega się droga krajowa nr 12 i dwie drogi wojewódzkie oraz kilka linii kolejowych.Miasto jest siedzibą dowództwa 11 Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej oraz kilku innych jednostek wojskowych.

Położenie

Żagań leży w południowo-zachodniej Polsce,na południowych krańcach województwa lubuskiego,w środkowo-zachodniej części powiatu żagańskiego,w środkowym biegu Bobru lewobrzeżnego dopływu Odry,na wysokości 102 m n.p.m.(centrum).Położenie geograficzne miasta określają współrzędne 51° 37′ N 15° 19′ E.Według danych z 1 stycznia 2010 r.powierzchnia miasta wynosiła 40,38 km².Miasto stanowi 3,57% powierzchni powiatu żagańskiego.Ponad 54% obszaru miasta zajmują lasy,zaś gospodarstwa i działki rolne zlokalizowane na terenie miasta zajmują 15% powierzchni Żagania.Obszar chronionego krajobrazu stanowi niespełna 4% powierzchni miasta.Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego obszar Żagania zawiera fragmenty trzech mezoregionów:Wzniesień Żarskich,Wzgórz Dalkowskich oraz Borów Dolnośląskich.Dwie pierwsze wchodzą w skład Wału Trzebnickiego pasa wzniesień o przebiegu zbliżonym do równoleżnikowego,który uważany jest za granicę zlodowacenia środkowopolskiego w stadiale Warty.Rozpościerające się na południe od miasta Bory Dolnośląskie należą do odrębnej prowincji Niziny Śląsko-Łużyckiej.Płynący przez Żagań Bóbr daje początek przełomowej dolinie Bobru długości ok.10 km głęboko wciętej w Wał Trzebnicki.W tym miejscu rzeka dzieli Wał Trzebnicki na dwie części:lewobrzeżną i prawobrzeżną.Lewobrzeżna część miasta wznosząca się od koryta Bobru na zachód to początek Wzniesień Żarskich,zaś prawobrzeżna,wznosząca się na wschód to początek Wzgórz Dalkowskich.W północnej części miasta Lutni zasila wody Bobru płynąca z południa rzeka Czerna Wielka będąca lewobrzeżnym jego dopływem.Historycznie miasto przynależy do Dolnego Śląska,jednak po II wojnie światowej związki Żagania z tą krainą osłabły w latach 1950-1975 miasto należało do województwa zielonogórskiego,w latach 1975-1998 do województwa zielonogórskiego,a od 1999 znajduje się w województwie lubuskim.Miasto Żagań graniczy z Gminą Żagań,Gminą Iłowa(powiat żagański) i Gminą Żary(powiat żarski).Miasto znajduje się w odległości 40 km od granicy polsko-niemieckiej i 100 km od granicy polsko-czeskiej.Przez Żagań biegnie droga krajowa nr 12 oraz dwie drogi wojewódzkie:droga wojewódzka nr 295 i droga wojewódzka nr 296.Ponadto przez miasto przechodzi kilka linii kolejowych.
Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	26665	100	13931	52,2	12734	47,8
gęstość zaludnienia(mieszk./km²)	668		349		319

Toponimia
Pochodzenie słowa Żagań(Sagan)jest sporne.Najprostsze wytłumaczenie mówi,że nazwa miasta mogła pochodzić od słowa sagan,oznaczającego kocioł,jednak ta teza nie ma wielu zwolenników.Rolf Kipphan kojarzył nazwę ze świętym ogniem z paleniska germańskiej chaty,zaś Arthur Heinrich tłumaczy pochodzenie nazwy miasta od słowiańskiego słowa określającego kawałek gruntu(łąki)zagonu.Z kolei Stanisław Rospond wyprowadza nazwę Żagań od słów:żegać,żagiew,co mogło być echem po początkach osadnictwa,związanych z wypalaniem puszczy pierwotnej.Za trafnością tej tezy przemawiają także nazwy okolicznych miejscowości:Żary,Zgorzelec,Pożarów.W 1475 roku w łacińskich statutach Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensis miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Zager.W 1750 roku nazwa Zegan wymieniona została w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska Krótko po II wojnie światowej miejscowość nosiła nazwę Żegań.19 maja 1946 r.nazwa miasta ustalona została w brzmieniu Żagań.Tymczasem po przyłączeniu Międzylesia do Warszawy w połowie lat 50.jedną z ulic nazwano Żegańską i tak nazywa się ona do tej pory.
Historia
Według legendy Żagań został założony ok.700 roku przez słowiańską księżniczkę Żagannę,która była córką Wandy,a wnuczką króla Kraka.Dziś jej imię nosi jedna z głównych ulic miasta.Pierwsza historyczna wzmianka o Żaganiu,jako grodzie kasztelańskim,pochodzi z 23 maja 1202 roku.Wówczas kasztelan żagański Stefan(comes Stephanus castellanus meus de Sagan)został wymieniony po raz pierwszy w charakterze świadka w dokumencie wystawionym przez Henryka Brodatego dla klasztoru w Lubiążu.Gród powstał zapewne wcześniej,lecz po roku 1155,gdyż wydana wtedy bulla papieska,wymieniająca wszystkie graniczne kasztelanie Śląska pomija Żagań.Lokalizacja grodu nie została dotychczas naukowo ustalona,ale przyjęło się,że był on położony nad Bobrem w odległości około 1,5 km na północ od powstałego później miasta.Bardzo prawdopodobne,że znajdował się on na Wzgórzu Zamkowym.Gród strzegł przeprawy,przez którą szedł Niski Trakt,ważny szlak handlowy,łączący Wielkopolskę z południowymi Niemcami.W pobliżu grodu powstała,zapewne już w XII wieku,osada typu targowego.Położona była na terenie obecnej wsi Stary Żagań,gdzie zachowany jest do dziś romański kościół.Niedogodne usytuowanie osady w stosunku do głównego traktu handlowego,stało się przyczyną translokacji targu,które nastąpiło około 1230 roku.Osada została przeniesiona w pobliżu przeprawy,na terenie obecnego śródmieścia Żagania.Nową osadę zlokalizowano prawdopodobnie w okolicach obecnego zespołu po augustiańskiego.Jej szybki rozwój sprawił,że miasto otrzymało od księcia Konrada I prawa miejskie.Nie zachował się jednak akt lokacyjny,stąd też dokładna data nadania praw miejskich jest niemożliwa do ustalenia,aczkolwiek musiało to nastąpić między 1248 a 1260 rokiem.Od końca XIII wieku Żagań był stolicą samodzielnego księstwa żagańskiego rządzonego do 1472 przez Piastów śląskich.W 1472 Jan II Szalony sprzedał księstwo żagańskie książętom saskim.W tym okresie księstwem rządziło pięciu książąt z rodu Wettinów,z których ostatni,książę Moritz,w 1549 wymienił Żagań za terytoria czeskie,przekazując go królowi Ferdynandowi Habsburgowi.W 1627 cesarz Austrii Ferdynand II Habsburg sprzedał księstwo dowódcy swoich wojsk Albrechtowi Wallensteinowi.Za jego rządów miasto bardzo się rozwinęło.Albrecht Wallenstein sprowadził do miasta wielkiego uczonego,astronoma Jana Keplera,który prowadził w Żaganiu obserwacje astronomiczne i meteorologiczne.Dzięki jego zabiegom uruchomiono pierwszą drukarnię w mieście(1629 r.)a także rozpoczęto przebudowę średniowiecznego zamku na barokowy pałac.W latach 1632-1633 zarazy oraz liczne grabieże spowodowały spustoszenia i zniszczenia Żagania oraz jego okolic.Odbudowa miasta miała miejsce za panowania księcia Wacława Euzebiusza Lobkowica,któremu dostąpił księstwo cesarz Ferdynand III Habsburg.W 1677 w mieście wybuchł ogromny pożar,który strawił wiele kościołów i budynków,w tym także bibliotekę klasztoru augustianów.W 1730 znów wybuchł wielki pożar,w wyniku którego spłonęło prawie całe miasto.Odbudowę rozpoczęto jeszcze w czasach habsburskich,borykano się jednak z trudnościami finansowymi.W 1785 księstwo przeszło w posiadanie Piotra Birona,księcia kurlandzkiego.W latach 1842-1862 za czasów panowania księżnej Doroty de Talleyrand-Périgord,najmłodszej córki Birona,Żagań stał się ważnym ośrodkiem życia kulturalnego i politycznego o znaczeniu ponadregionalnym.W mieście przebywały wówczas takie sławy jak Ferenc Liszt,Božena Němcová czy Honoré de Balzac.Potomkowie Birona rządzili Żaganiem do 1935 roku,kiedy to władze III Rzeszy skonfiskowało pałac książęcy,a samego księcia Bosona II uznały za wroga państwa i pozbawiły obywatelstwa.Podczas II wojny światowej Żagań i okoliczne miejscowości stały się miejscem lokalizacji obozów jenieckich.Jesienią 1939 zorganizowano Stalag VIII C,którego pierwszymi jeńcami byli Polacy uczestnicy kampanii wrześniowej,jednak w późniejszym okresie znalazło się tu kilkadziesiąt tysięcy jeńców różnych narodowości.Najbardziej znanym żagańskim obozem jenieckim był Stalag Luft 3,przeznaczony dla alianckich lotników,w którym w nocy z 24 na 25 marca 1944 miała miejsce Wielka ucieczka.76 jeńców uciekło wówczas przez tunel w ziemi,drążony wcześniej przez wiele miesięcy.Ostatecznie tylko trzem uczestnikom udało się zbiec.Wielka ucieczka doprowadziła do furii Hitlera,który rozkazał zabić 50 uczestników ucieczki.16 lutego 1945,po czterodniowych zaciętych walkach,oddziały 117 Berdyczowskiej Dywizji Strzelców Gwardii zajęły prawobrzeżną część Żagania.Następnego dnia oddziały niemieckie,zagrożone okrążeniem,wycofały się z lewobrzeżnej części miasta.18 lutego 1945 w budynku przy ul.Keplera 24(obecna siedziba WKU)rozpoczął swoje urzędowanie Zarząd Wojskowego Komendanta Miasta Żagania(ros.Управление военного коменданта города Заган).10 maja 1945 do miasta przybył pełnomocnik rządu na Obwód nr 22(Żagań),Henryk Grabarczyk wraz z grupą organizacyjną administracji i dwudziestoma funkcjonariuszami MO pod dowództwem sierżanta Franciszka Krupnika.Rozpoczęto wówczas proces wysiedlania ludności niemieckiej.Na ich miejsce przybyli przymusowi polscy wysiedleńcy z Kresów Wschodnich oraz ludność z różnych regionów Polski.Rozpoczęła się mozolna odbudowa miasta,które podczas wojny uległo ogromnym zniszczeniom.
Ludność Żagania

Rok	Ludność	Rok	Ludność
1618	ok.4000	1939	22343
1660	ok.1300	1945(VII)	300
1756	2860	1945(XII)	1776
1764	2466	1950	10340
1772	3010	1960	18100
1780	3335	1972	22000
1786	3531	1980	24271
1792	3995	1993	28162
1796	4317	1996	28467
1804	4647	2000	27774
1830	5500	2001	27741
1910	15400	2004	26665

Garnizon Żagań
Żagań był i jest kojarzony z dużym garnizonem wojskowym.Wojsko stacjonuje w Żaganiu nieprzerwanie od drugiej połowy XIX wieku.Najpierw były to wojska pruskie,później Reichswehra następnie Wehrmacht,a po II wojnie światowej Armia Czerwona i Wojsko Polskie.3 czerwca 1948 Wojsko Polskie przejęło kompleks koszarowy przy ulicy Szosa Żarska.13 lipca 1948 z Żar do koszar przy ul.Szosa Żarska został przeniesiony 25 Drezdeński Pułk Artylerii Pancernej(JW 1418).W dniach 17-21 maja 1949 z Żurawicy przybył 8 Drezdeński Pułk Czołgów(JW 1678).1 grudnia 1952 w koszarach przy ulicy Szosa Żarska został sformowany 17 Pułk Artylerii Pancernej(JW 2555).20 grudnia 1955 dotychczasowy 17 Pułk Artylerii Pancernej został przeformowany w 36 Batalion Czołgów i Artylerii Pancernej(JW 2555).15 sierpnia 1957 został rozformowany 36 Batalion Czołgów i Artylerii Pancernej(JW 2555).W 1969 została zakończona budowa Bojowej Strzelnicy Czołgów„Karliki”,a w 1973 Bojowej Strzelnicy Bojowych Wozów Piechoty i Transporterów Opancerzonych„Karliki”.W styczniu 1974 został oddany do użytku hotel poligonowy.1979 Komenda OSPWL(JW 5430)została dyslokowana z Kliczkowa do miejscowości Dobre nad Kwisą.W 1980 r.zostało oddane do użytku obozowisko wagonowe„Karliki”.22 listopada 1989 ceremonia pożegnania sztandaru 3 Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich.31 marca 1990 został rozformowany 3 Drezdeński Pułk Czołgów Średnich(JW 2646).27 lutego 2006 Sąd Okręgowy w Zielonej Górze wydał postanowienie o rejestracji Stowarzyszenia Żołnierzy i Pracowników Wojska 3 Drezdeńskiego Pułku Czołgów Średnich.Do końca 2007 roku został rozformowany 11 Batalion Medyczny(JW 2182),stacjonujący,w koszarach przy ulicy Szosa Żarska.W 2009 r.po likwidacji garnizonu Nowogród Bobrzański,na terenie działania garnizonu Żagań znalazł się Skład Potok.Skład Potok jest jednym z sześciu składów wchodzących w skład 5 Rejonowej Bazy Materiałowej(JW 3036)w Nowogrodzie Bobrzańskim.Skład usytuowany jest w miejscowości Potok.W 2010 został rozformowany 10 Batalion Rozpoznawczy Strzelców Konnych(JW 2943)w koszarach"Żagań-Las"przy ulicy Żarskiej oraz 11 Kompania Chemiczna(JW 1185)w koszarach"Żagań-Miasto"przy ulicy Dworcowej.11 Batalion Dowodzenia zimą z 2010 na 2011 został przeniesiony z koszar przy ulicy Dworcowej do koszar przy ulicy Żarskiej,gdzie zajął miejsce po 10 Batalionie Rozpoznawczym Strzelców Konnych.Z dniem 1 stycznia 2011 dotychczasowy Klub Garnizonowy w Żaganiu został wyłączony z podporządkowania dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego i włączony do etatu Dowództwa 11 DKPanc,jako Klub Dywizyjny w Żaganiu.28 czerwca 2011 dowódca 11 DKPanc przekazał,a komendant 4 Regionalnej Bazy Logistycznej we Wrocławiu przyjął w podporządkowanie 11 Batalion Remontowy.Rozformowana została Wojskowa Administracja Koszar w Żaganiu przy ulicy Bema.Zadania związane z technicznym utrzymaniem nieruchomości w garnizonie przejęła zamiejscowa komórka wewnętrzna 43 Wojskowego Oddziału Gospodarczego w Świętoszowie.W terminie do 31 grudnia 2011 została rozformowana Komenda 5 Rejonowej Bazy Materiałowej w Nowogrodzie Bobrzańskim(JW 3036),a podległe jej składy podporządkowane komendantowi 4 Regionalnej Bazy Logistycznej(JW 4229)we Wrocławiu.Z dniem 1 stycznia 2012 Regionalny Węzeł Łączności Wrocław został przeformowany w Region Wsparcia Teleinformatycznego we Wrocławiu.W strukturze organizacyjnej nowo powstałej jednostki znalazł się Węzeł Łączności Żagań.1 czerwca 2012 weszło w życie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 kwietnia 2012 r.zmieniające rozporządzenie w sprawie utworzenia garnizonów oraz określenia zadań,siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców.Na mocy tego rozporządzenia między innymi zniesiony został garnizon Świętoszów.Dowódca garnizonu Świętoszów został zobowiązany do przekazania,w terminie 30 dni,swoich obowiązków dowódcy garnizonu Żagań.W uzasadnieniu projektu wymienionego wyżej rozporządzenia stwierdzono,że„cały obszar terytorialny garnizonu powinien znajdować się w obrębie jednego WOG-u”.Od 1 czerwca 2012 dowódca garnizonu Żagań obejmuje swoją właściwością powiat żagański,powiat żarski i część powiatu bolesławieckiego:gmina Bolesławiec(obręby:Golnice,Parkoszów,Krępnica,Kliczków,Trzebień Mały,Pstrąże,Kozłów) i gmina Osiecznica).Z dniem 31 sierpnia 2012 zostało zlikwidowane Przedszkole Nr 94 w Żaganiu przy Jednostce Wojskowej Nr 2423 w Żaganiu,a mienie nieruchome przekazane Agencji Mienia Wojskowego dla dokonania darowizny na rzecz Gminy Żagań w celu utworzenia przedszkola samorządowego.Przedszkole mieści się przy ulicy Świerkowej 2.Od 1991 dyrektorem przedszkola jest mgr Małgorzata Niedziela.Przypomnieć należy,że z dniem 31 sierpnia 2003 zostały zlikwidowane dwie placówki:Przedszkole Nr 86 w Żaganiu i Przedszkole Nr 87 w Żarach.Z dniem 31 grudnia 2012 Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Żarach została zniesiona,a z dniem 1 stycznia 2013 utworzona Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w Żaganiu z tymczasową siedzibą w Żarach.
Obecnie w Garnizonie Żagań stacjonują następujące instytucje i jednostki wojskowe:

• Dowództwo 11 Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej im.Króla Jana III Sobieskiego(JW 1588)przy ul.Traugutta 1
• 34 Brygada Kawalerii Pancernej im.hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego(JW 2423)przy ul.Szosa Żarska
• 11 Batalion Remontowy(JW 2649)przy ul.Szosa Żarska
• 11 Batalion Dowodzenia im.gen.broni Zygmunta Sadowskiego(JW 4071)przy ul.Szosa Żarska
• Lubuski Oddział Żandarmerii Wojskowej przy ul.Szosa Żarska
• Wojskowa Komenda Uzupełnień w Żaganiu przy ulicy Keplera 24
• Klub Dywizyjny w Żaganiu przy ul.Szosa Żarska
• Węzeł Łączności Żagań przy ul.Dworcowej
• Delegatura w Żaganiu Wojskowej Komendy Transportu we Wrocławiu
• Parafia Wojskowa pw.Matki Bożej Hetmanki Żołnierza Polskiego w Żaganiu przy ul.Szosa Żarska 2
• 10 Brygada Kawalerii Pancernej im.gen.broni Stanisława Maczka(JW 2399)w Świętoszowie przy ul.Sztabowej 1
• Klub 10 BKPanc w Świętoszowie przy ul.Ułańskiej 8
• 43 Wojskowy Oddział Gospodarczy(JW 5350)w Świętoszowie przy ul.Sztabowej 1
• Węzeł Łączności Świętoszów
• Parafia Wojskowa pw.św.Floriana w Świętoszowie przy ul.Kościelnej 2
• Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych Żagań im.gen.dyw.Zbigniewa Ohanowicza(JW 5430)w Dobrem nad Kwisą
• 105 Szpital Wojskowy z Przychodnią Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Żarach przy ul.Domańskiego 2
• Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w Żaganiu z siedzibą w Żarach(blok nr 6 na terenie 105 SzWzP SPZOZ)
• Skład Potok 4 Regionalnej Bazy Materiałowej(JW 4229)we Wrocławiu

Dowódcą garnizonu jest dowódca 11 DKPanc.Nieetatowa komenda garnizonu wyznaczana jest ze składu osobowego Dowództwa 11 DKPanc.
Zabytki
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są:

• miasto,z XVI wieku,XVIII wieku
• kościół filialny pod wezwaniem Świętego Ducha,późnobarokowy z lat 1701-1702,wieża nadbudowana w 1785 r.Wyposażenie także późnobarokowe,ul.Armii Krajowej
• kościół szpitalny,obecnie parafialny pod wezwaniem Świętego Krzyża,wzniesiony z fundacji księżnej Doroty de Talleyrand–Périgord w 1848 r.według projektu Leonarda Schatzeberga z wykorzystaniem reliktów gotyckiej kaplicy.Wnętrze z bogatym wyposażeniem stolarsko-rzeźbiarskim i kowalskim(kraty)posiada jednolity neogotycki charakter o dużych wartościach artystycznych.W kościele miejsce ostatniego spoczynku znaleźli katoliccy członkowie rodziny książęcej:księżna Katarzyna Wilhelmina,Dorota Talleyrand i jej syn Ludwik Napoleon,ul.Szpitalna
• kościół cmentarny pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny,drewniany zbudowany w 1404 r.murowany w 1484 r.przebudowany przez dostawienie kaplicy w XVII-XVIII wieku.W obecnej postaci barokowy z zachowanymi częściowo cechami gotyku.W późnorenesansowym wnętrzu znajdują się trzy barokowe ołtarze,ul.Podgórna 16:
  • cmentarz przy kościele z 1539 roku:kaplica,obecnie kostnica z 1691 roku;kaplica„Namaszczenia”z 1691 roku;dwie bramy,XVII/XVIII wieku;mauzoleum księżnej żagańskiej Rachel de Talleyrand-Prigord,1895 z roku;Kaplica Bożego Grobu ul.Żarska,zbudowana po 1598 roku z inicjatywy opata żagańskiego konwentu augustianów Jakuba II.Budowla jest wierną kopią Kaplicy Grobu Chrystusowego w Jerozolimie;kaplica staroluterańska,obecnie kościół polsko-kat.parafialny pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego,ul.Wojska Polskiego z 1902 roku
• zespół klasztorny po augustiański z XIV-XVIII wieku,złożony z kościoła parafialnego,dawnego klasztoru i konwiktu oraz spichlerza klasztornego,położony jest w północno-zachodniej części starego miasta.28 lutego 2011 r.uznany za pomnik historii,plac Klasztorny:
  • kościół obecnie parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny;źródłowo potwierdzony w 1272 r.posiada prawdopodobnie wcześniejsze pochodzenie.Układ ani kształt trzynastowiecznej budowli nie jest znany.W drugiej połowie XIV wieku zakonnicy wznieśli trzynawową bazylikę.Po pożarach w latach 1472 i 1486 kościół został odbudowany w konstrukcji halowej.Poważna przebudowa miała miejsce w 1515 r.gdy wzniesiono nową wieżę i wielki zachodni szczyt oraz podwyższono nawę główną.W roku 1602 od zachodu dobudowano dwukondygnacyjną loggię.Po pożarze w 1730 r.odbudowane wnętrze otrzymało bogaty wystrój sztukatorsko-rzeźbiarski,wykonany przez Jana Urbańskiego i Jana Haberla z Wrocławia.Barokowy wystrój otrzymały także okna.Zewnętrzna architektura mimo przebudów zachowała charakter gotycki.Loggia jest renesansowa.Wyposażenie wnętrz barokowe.Uwagę zwracają stalle z 1695,gotycki sarkofag księcia głogowsko-żagańskiego Henryka IV oraz XVI-wieczny ołtarz św.Trójcy
  • dawny klasztor augustianów,obecnie plebania i biura parafialne.Augustianie sprowadzeni w 1284 r.przez Przemka głogowskiego zajęli początkowo plebanię.W 1285 r.książę Konrad II Garbaty przekazał im zamek,który w połowie XIV wieku rozbudowali,wznosząc ponadto pałac opacki.W następnych wiekach klasztor poddawano wielokrotnym przebudowom.Po pożarze w 1730 został przekształcony w duchu baroku i powiększony.Jedynie część pomieszczeń w skrzydle wschodnim zachowała charakter gotycki.Dwukondygnacyjna budowla jest murowana z cegły.Poza pierwotnymi celami braci i kapitularzem mieści kaplicę św.Anny z gotyckimi sklepieniami oraz biblioteką klasztorną z XVIII-wiecznym wystrojem,zbiorem starodruków i dwoma XVII-wiecznymi globusami.Sklepienia biblioteki są ozdobione freskami z 1736 roku,autorstwa Georga Wilhelma Neunhertza
  • dawny konwikt,budynek mieszkalno-gospodarczy,późnobarokowy,z XV wieku,przebudowany w latach 1740-1758 na miejscu klasztornych budynków gospodarczych i szkoły nowicjatu następnie przeznaczony na sąd i areszt.W latach 1972-1975 odbudowany i adaptowany na hotel turystyczny PTTK
  • dawny spichlerz klasztorny późnogotycki z końca XV wieku,częściowo przekształcony w XIX-XX w.Murowany z cegły o elewacji frontowej rozczłonkowanej wąskimi,ostrołukowymi blendami.W roku 1978 przystąpiono do adaptacji z przeznaczeniem na zaplecze"Domu Turysty"
• zespół klasztorny,pofranciszkański z resztkami klasztoru franciszkanów z XIII wieku,XIV wieku,XVI-XIX wieku.Franciszkanie przybyli do Żagania w 1284 r.wznieśli wkrótce klasztor i kościół.Opuszczony w czasie reformacji kościół przejęli ewangelicy.W 1633 r.świątynia przeszła w ręce jezuitów,którzy na miejscu klasztoru wznieśli okazałe kolegium,ul.Gimnazjalna:
  • kościół pod wezwaniem śś.Piotra i Pawła,ufundowany przez Konrada Garbatego w 1293 r.Z tego okresu pochodzą obecnie mury korpusu i prezbiterium.W XV wieku dobudowano kaplicę.Po pożarze w 1486 r.odbudowa trwała do początku XVI wieku,kiedy założono sklepienie kryształowe.Wieżę odbudowali ewangelicy w 1604 r.Dalsze remonty i przebudowy miały miejsce w latach 1696-1752 i w końcu XVIII wieku,gdy przekształcono elewację wieży w duchu klasycystycznym.Mimo przekształceń kościół zachował charakter gotycki.Wyposażenie wnętrza barokowe z około 1730 r.pl.Słowiański
  • dawne kolegium jezuickie,pierwszy budynek kolegium,wzniesiony w 1655 r.zniszczył po 13 latach pożar.Na jego miejscu odbudowano południowe skrzydło obecnego barokowego założenia.Twórcą był nadworny architekt Lobkowitzów,budowniczy zamku Antonio della Porta.W 1733 r.kolegium powiększono o aulę,zaś w drugiej połowie XVIII wieku o trzy skrzydłową część północną.Po kasacji zakonu jezuitów i sprzedaniu ich dóbr w 1787 część południową przeznaczono na szkołę,a północną(po gruntowej przebudowie i podwyższeniu)na siedzibę policji i więzienia).Od 1945 do 2009 w części północnej mieściła się Komenda Policji(obecnie przeniesiona na ul.Nowogródzką).Dawniej swoją siedzibę miała tam także Prokuratura Rejonowa,którą przeniesiono w inne miejsce.Skrzydło południowe zostało adaptowane w 1963-1965 dla potrzeb Zespołu Szkół Tekstylno-Handlowych,wcześniej Zespół Szkół Włókienniczych, ul.Gimnazjalna 13
• wieża kościoła poewangelickiego pierwotny kościół ewangelicki zbudowany został w 1709 r.Wzniesiony na jego miejscu w drugiej połowie XIX wieku murowany kościół,zwany Kościołem Łaski,uległ rozbiórce w 1966 r.Do dzisiejszych czasów przetrwała 84-metrowa wieża ceglana zwieńczona żeliwną,ażurową iglicą zbudowana w latach 1843-1846.W krypcie znajdującej się pod wieżą znaleźli miejsce spoczynku protestanccy członkowie rodziny książęcej(Piotr Biron i jego małżonka Anna Dorota,córki księcia:Joanna i Paulina oraz jego bratanek Piotr Gustaw Biron).2 listopada 2004 wieża,po trwającym kilka lat remoncie,została udostępniona dla zwiedzających,pl.Królowej Jadwigi
• zespół cmentarny,ul.Kożuchowska,z XIX wieku
• mury miejskie obronne,fragmenty z XIV-XVI wieku;Żagań został otoczony murami miejskimi i fosą na początku XIV wieku.W XVIII-XIX w.mury wraz z bramami popadły w ruinie i uległy częściowej rozbiórce.Zachowane do dziś fragmenty usytuowane są wzdłuż ulicy Wałowej,Jana Keplera,w ścianach zabudowań po augustiańskich oraz przy ulicy Rybackiej.Ten odcinek przetrwał wraz z basztą,w latach 1970-1971 został zakonserwowany i wyeksponowany
• zespół zamkowy,ul.Szprotawska 4:
  • zamek barokowy zespół pałacowy Lobkowitzów,z lat 1631-33,1670-86,XVIII wieku,XIX wieku;obecnie Żagański Pałac Kultury,usytuowany na południowo-wschodnim obrzeżu miasta na miejscu średniowiecznego zamku,który był posadowiony około 3 m niżej od pałacu.W 1627 r.księstwo żagańskie nabył ówczesny dowódca wojsk austriackich,książę Albrecht Wallenstein.Z jego inicjatywy,około roku 1630 na miejscu zamku rozpoczęto budowę pałacu według projektu włoskiego architekta Vincentio Boccacci renesansowy typ rezydencji obronnej.Tragiczna śmierć księcia spowodowała wstrzymanie budowy na długi czas.Podjął ją ponownie Wacław Lobkowic,który nabył księstwo w 1646 r.Prace budowlane podjęto w 1670 r.według projektu włoskiego architekta Antonio della Porta.Wzniesiona budowla nawiązuje wyraźnie do pałacu w Roudnicach(rodzinnym mieście Lobkowica)dzieła tego samego architekta z 1684 roku.Powolne tempo budowy zmieniło się,gdy księstwo zakupił w roku 1786 książę kurlandzki Piotr Biron.W latach 1792-1796 wnętrza poddano przebudowie i gruntownej renowacji według architekta Chrystiana Schultze.W roku 1802 drewniane dotychczas mosty zastąpiono murowanymi.W roku 1842 księstwo przeszło na własność Doroty de Talleyrand-Périgord.Dwór żagański stał się wtedy jednym z bardziej znanych w Europie.W latach 1845-1855 przeprowadzono wiele prac modernizacyjnych.Znacznie powiększony park zamkowy otrzymał nowy,romantyczny wygląd,zaprojektowany przez Oskara Teicherta.Obecny wygląd pałacu ukształtowany został w okresie baroku.W rezultacie powstał obiekt jedyny w swoim rodzaju,nie mający w architekturze polskiej odpowiednika,o układzie przestrzennym łączącym cechy właściwe barokowym pałacom francuskim skrzydło parawanowe oraz włoskim skierowanie dziedzińca w kierunku parku
  • oranżeria z rampami,z połowy XIX wieku,przy ul.Szprotawskiej
  • park geometryczny z XVII-XX wieku,o łącznej powierzchni 77,49 ha powstały w XVII wieku,znacznie przekształcony podczas rządów Doroty de Talleyrand-Périgord.Przepływający przezeń Bóbr w naturalny sposób podzielił go na trzy części:park przedni(pałacowy,o pow.15 ha+1,8 ha zespół szpitalno-kościelny)obecnie stosunkowo najlepiej utrzymany,park środkowy(bażanciarnia)położony między dwiema odnogami Bobru,oraz park górny usytuowany między nurtem rzeki,Osiedlem Moczyń,a dworcem kolejowym(łączna powierzchnia bażanciarni i parku górnego wynosi 60,69 ha).W skład występującego na terenie parkowego założenia drzewostanu wchodzi około 50 gatunków drzew i krzewów.Najliczniej reprezentowane są:cis pospolity(19%),lipa drobnolistna(16%),grab pospolity(10%),dąb szypułkowy(9%) i robinia akacjowa(7%).Spośród okazów występujących w pojedynczych ilościach wyróżnić można platany,buki czerwone,choinę kanadyjską,sosnę wejmutkę,sosnę czarną,tulipanowiec i bożodrzew
• ratusz,z XIX wieku
• domy,ul.Armii Czerwonej 21 z XVIII wieku,Rynek 17 z XIV-XIX wieku
• dom,ul.II Armii WP 21 nie istnieje
• domy,ul.Bracka 11,12,18,25,nie istnieją
• dom,ul.Cmentarna 4,XVIII wieku
• dom,ul.Dąbrowskiego 3,XVIII wieku
• dom i ogród,ul.Dworcowa 30,z XIX wieku
• domy,ul.Gimnazjalna(d.Wasilewskiej)1,3 nie istnieje,4,z XVIII wieku,XIX wieku
• domy,ul.Keplera 22,38,39,40,41,44,61 nie istnieje,z XVIII wieku,XIX wieku
• dom,pl.Klasztorny 5,z XVIII wieku
• dom,ul.Libelta 13,nie istnieje
• domy,ul.Nowotki 6,7,15,23,z XVIII wieku,XIX wieku
• dom,ul.Pomorska 1,z 1894 roku
• kamienice Rynek:7,8,9,10;domy:Rynek 11,27,28,29,30,31,35 kamienica,z XVII wieku,XVIII wieku;II wojna światowa i jej skutki spowodowały zniszczenie 80 proc.Staromiejskiej zabudowy mieszkalnej centrum Żagania.Z ocalałych najcenniejszą grupę stanowią domy przy Rynku,renesansowe,na zrębach gotyckich(nr 7-11) i barokowe(nr 27-31).Wartościowy zespół tworzy zwarta zabudowa ulicy Warszawskiej,powstała w XVIII i XIX wieku,na zrębach starych budowli.Z tego samego czasu przetrwały domy przy ulicach:Keplera,Słowackiego,Szprotawskiej,Jana Pawła II,Gimnazjalnej i przy placu Słowiańskim.Poza strefą staromiejską zabudowaną w II połowie XIX i XX wieku,znajduje się kilkadziesiąt domów zbudowanych w stylu secesyjnym.Skupiają się one głównie przy ulicach Piłsudskiego,Henryka Brodatego,Dworcowej,Nowogrodzkiej,Śląskiej,Szprotawskiej i Żelaznej
• domy,ul.Słowackiego 2,3,4, 5,6,17,18,19,XVIII wieku,XIX wieku
• domy,pl.Słowiański 9,11,12,13,18 nie istnieje,21,24,z XVII wieku,XVIII wieku
  • pałac,pl.Słowiański 17,pierwotnie urząd książęcych dóbr ziemskich,obecnie siedziba Urzędu Miasta.Klasycystyczny,zbudowany w 1793 według projektu Christiana Schultze,wielokrotnie remontowany i przekształcony we wnętrzach
• dom,ul.Sobieskiego 16 nie istnieje
• pałac kamery książęcej,obecnie sąd rejonowy,ul.Szprotawska 3,z XVIII wieku
• domy,ul.Szprotawska 1 nie istnieje,4,5,8,z XVIII wieku nie istnieją
  • sąd rejonowy,ul.Szprotawska 3,dawniej budynek administracji książęcej.Zbudowany w końcu XVIII wieku.W 1813 r.rezydował w nim pisarz francuski,Stendhal,jako intendent na księstwo żagańskie przy korpusie gen.Latour-Maubourg
• domy, ul.Śląska 21,23,25,z początku XX wieku
• domy,ul.Jana Pawła II(dawniej Świerczewskiego)10,11,z XVIII wieku
  • pałacyk,ul.Jana Pawła II 7,dawna siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej.Klasycystyczny,zbudowany na przełomie XVIII i XIX wieku według projektu Christiana Schultze dla radcy dworu książęcego Johanna Metzke
• domy,ul.Warszawska 6,7,10,11,12,13,15,19,21,22,23,z XVIII wieku,XIX wieku,XX wieku
• zespół szpitala pod wezwaniem św.Doroty;istniejący do dzisiaj,neogotycki budynek szpitala,wzniesiono za sprawą księżnej Doroty.Plac otaczający szpital,księżna nabyła od rodziny Willmanów,żagańskich fabrykantów.Kamień węgielny pod budowę obiektu położono 3 maja 1851 w obecności króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV.Szpital oddano do użytku w październiku 1859 roku.Z tej niezwykle nowoczesnej jak na owe czasy placówki mogli korzystać jedynie mieszkańcy księstwa żagańskiego,zarówno katolicy,jak i protestanci
  • dom sióstr zakonnych,z połowy XIX wieku
  • ogrodzenie,od ul.Żelaznej i Szprotawskiej,z bramą,murowane,z połowy XIX wieku,XX wieku,ul.Żelazna 1
  • kościół parafialny pod wezwaniem Świętego Krzyża
  • budynek szpitalny,z połowy XIX wieku

inne zabytki:

• cmentarz żydowski
• wieża ratuszowa która jest pozostałością ratusza usytuowanego pierwotnie w Rynku,a w XVI wieku przeniesionego na zachodnią pierzeję zabudowy mieszkalnej.Neoklasycystyczna,zbudowana w latach 1879-1880 z wykorzystaniem fragmentów ratusza gotyckiego z XIV-XVI wieku.Na I piętrze zachowało się sklepienie kryształowe z pierwszej połowy XVI wieku,Rynek
• dworzec kolejowy z pięcioma peronami;obecny budynek dworca kolejowego jest już trzecim z kolei.Budowę ukończono 1 marca 1913 roku na miejscu wcześniejszego,zniszczonego przy pożarze.Z okazji 150 lat kolejnictwa na ziemi żagańskiej w 1996 wmurowano pamiątkową tablicę na ścianie dworca od strony ulicy
• zabytkowe koszary wojskowe
• Muzeum Obozów Jenieckich znajduje się pod Żaganiem.Obejmuje ono tereny obozów jenieckich Stalagu VIIIC oraz Stalagu Luft III,gdzie w 1944 miała miejsce Wielka ucieczka 80 lotników,z których 50 rozstrzelano potem na mocy rozkazu Hitlera,znanego jako Sagan-Befehl

Urbanistyka
Osiedla mieszkaniowe:

• Osiedle XXX-lecia PRL
• Osiedle Bema
• Osiedle Moczyń
• Osiedle Kolonia Laski
• Osiedle Łąkowa

Gospodarka
Historia
Gospodarcze podstawy rozwoju miasta stwarzały od najdawniejszych czasów rzemiosło i handel.Od średniowiecza istniały w Żaganiu cechy piekarzy,rzeźników,krawców i szewców.Potwierdzone zostały cechy kuśnierzy,produkujących nie tylko na potrzeby lokalne,ale także na eksport.W tym czasie czynne były także żagańskie kuźnice,produkujące żelazo z występującej w okolicy rudy darniowej.Poważną rolę w gospodarce miasta odgrywało rybołówstwo,a obecność rybaków w Żaganiu została potwierdzona już w 1299 roku.Istotne znaczenie gospodarcze spełniał handel,posiadający dogodne warunki rozwoju w związku z położeniem Żagania przy głównej drodze handlowej.Obecność cechu kupców,zajmujących się handlem,została udokumentowana już w XIV wieku.Źródła pisane z tego okresu potwierdzają również istnienie targu solnego i corocznych jarmarków.Tradycje rzemiosła przejął w XIX wieku przemysł.W 1802 uruchomiono fabrykę papieru,w 1863 zbudowano gazownię,a w 1878 austriacka firma włókiennicza Mos Löw Beer założyła w Żaganiu swoją filię.W wyniku II wojny światowej zniszczenia przemysłu wyniosły 75%.Pomimo trudności miasto stało się znaczącym ośrodkiem przemysłu włókienniczego i metalowego.Funkcjonowały tu prężne Żagańskie Zakłady Przemysłu Wełnianego,Żagańska Czesalnia Wełny czy Przedsiębiorstwo Produkcji Sprzętu Domowego„Zamex”(dawniej„Polar”),znany w kraju producent zamrażarek.Przekształcenia ustrojowe i gospodarcze spowodowały,że zakłady te już nie istnieją,a wspomniane dziedziny przemysłu odgrywają mniejszą rolę.
Stan obecny
Upadek największych zakładów i wzrost bezrobocia skłoniły władze miasta do działań zmierzających do powstania nowych miejsc pracy.W 2003 powstała Żagańska Strefa Gospodarcza,w skład której weszło łącznie ponad 60 ha terenów inwestycyjnych.Z oferty skorzystało dotychczas kilka przedsiębiorstw,które wybudowały w Żaganiu hale produkcyjne.W tym samym okresie w Żaganiu powołano także spółki komunalne zajmujące się gospodarką wodno-ściekową,gospodarowaniem odpadami komunalnymi i robotami drogowymi,doradztwem i pozyskiwaniem środków zewnętrznych,zarządzaniem obiektami i prowadzeniem inwestycji.Posunięcie to miało na celu podniesienie poziomu usług i efektywniejsze zarządzanie finansami.Według danych z 2011 r.na terenie Żagania miało siedzibę 3084 podmiotów gospodarki narodowej,w tym 2830 należących do sektora prywatnego i 254 należących do sektora publicznego.
Według Strategii rozwoju powiatu żagańskiego z 2008 r. i sprawozdania z działalności Powiatowego Urzędu Pracy w Żaganiu z 2010 r.do największych i najbardziej dynamicznie rozwijających się pracodawców w Żaganiu należą:

• Firma Produkcyjna Bartex ZPCH(produkcja zabawek,odzieży i tekstyliów)
• Poltops sp.z o.o.(produkcja włókiennicza)
• P.H.U.Adam sp.z o.o.(sprzedaż mięsa)
• Przedsiębiorstwo Wielobranżowe„Jersak”Zofia Jersak(handel paliwami)
• Polstoff sp.z o.o.(handel)
• Sun-d-yan sp.z o.o.(produkcja)
• Polotex(produkcja dziewiarska)
• Zakład Wielobranżowy Galwanizeria(produkcja)
• Nadleśnictwo Żagań(leśnictwo i pozyskiwanie drewna)
• VP Polska sp.z o.o.(produkcja opakowań z papieru)
• Zakład Przetwórstwa Mięsnego TAKO(przetwórstwo mięsa)
• Piekarnia Amadeo Tadeusz Giza(produkcja i wyrób pieczywa i artykułów cukierniczych)
• Ecotex Poland sp.z o.o.(sprzedaż hurtowa)
• Miejski Zakład Komunikacji sp.z o.o.(transport miejski)
• Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania i Robót Drogowych sp.z o.o.(gospodarowanie odpadami)
• Sunset Textil(produkcja tkanin)
• Dringenberg Polska sp.z o.o.(produkcja)

Według danych z 31 sierpnia 2011 w mieście zarejestrowanych było 1575 bezrobotnych,z czego 941 stanowiły kobiety.
Sport
Najstarszym klubem sportowym w mieście jest Czarni Żagań,który powstał w 1957 roku.Największym sukcesem zespołu jest udział w finale Pucharu Polski w sezonie 1964/65.Od sezonu 2008/09 klub grał w II lidze polskiej w piłce nożnej.Obecnie klub rozwiązano.W mieście działa również męski klub siatkarski WKS Sobieski Żagań,którego większość kadry stanowią żołnierze zawodowi.Zespół od sezonu 2010/11 gra w II lidze polskiej w piłce siatkowej.
W Żaganiu funkcjonują jeszcze inne kluby i stowarzyszenia sportowe:

• Speleoklub Bobry,którego członkowie zdobyli i odkryli wiele jaskiń
• Stowarzyszenie Turystyki Wodnej Szron Czerna,którego członkowie wielokrotnie brali udział w spływach kajakowych w kraju i za granicą
• Szkoła Walki i Tańca"Ronin"
• UKS Czarni Żagań
• Żagańskie Towarzystwo Cyklistów"Huragan"
• Szkoła Nurkowania"DARCO"&Wilson Travel biuro podróży-Dariusz DROZDEK

Od niedawna w Żaganiu przy ul.Kochanowskiego funkcjonuje centrum sportowe Żagań Arena,w skład którego wchodzą stadion piłkarski,hala sportowo-widowiskowa,kryty basen,hostel i korty tenisowe.Z obiektów położonych w kompleksie korzystają miejskie kluby Czarni Żagań i Sobieski Żagań.Ponadto w mieście znajduje się czynny w okresie letnim basen miejski,dawny stadion Czarnych Żagań oraz dwa Orliki:przy szkole podstawowej nr 2 oraz przy szkole podstawowej nr 3.
Wspólnoty religijne
Najliczniej wyznawaną religią w Żaganiu jest katolicyzm.
W mieście znajdują się 3 parafie rzymskokatolickie,wchodzące w skład Dekanatu Żagań:

• Parafia św.Józefa(z filiami:Kościołem pw.Krzyża Świętego i szpitalną Kaplicą pw.św.Doroty w Żaganiu)
• Parafia Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny(z filiami:Kościołem Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Starym Żaganiu i Kaplicą św.Maksymiliana Kolbe w Żaganiu)
• Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny(z filiami:Kościołem św.św.Piotra i Pawła i Kościołem św.Ducha w Żaganiu)

W mieście znajduje się siedziba Śląskiego Dekanatu Wojskowego i podlegająca pod niego Parafia wojskowa Matki Bożej Hetmanki Żołnierza Polskiego.Prócz parafii rzymskokatolickich,w Żaganiu działalność duszpasterską prowadzi także polskokatolicka parafia Podwyższenia Krzyża Świętego.W Żaganiu istnieją kościoły protestanckie:Zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego,Zbór Kościoła Zielonoświątkowego"Zwycięstwo Krzyża"oraz żagański filiał Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Żarach.W mieście znajduje się również Związek Wyznaniowy Świadków Jehowy.
Kultura
Wiodącą rolę w organizacji życia kulturalnego miasta odgrywa Centrum Kultury mieszczące się w Pałacu Książęcym.Centrum realizuje zadania m.in.w zakresie promocji kultury i edukacji kulturalnej poprzez organizowanie licznych imprez kulturalnych(koncerty,spektakle teatralne,wystawy fotograficzne itp.)imprez plenerowych,warsztatów okolicznościowych,animacji kulturalnych(cykliczne przeglądy,konkursy itp.)oraz utrzymywanie sekcji zainteresowań(tj.Szkoła Talentów,Uniwersytet Trzeciego Wieku).Podobną funkcję pełni Klub Garnizonowy,w którym działają sekcje:teatralna,teatru jednego aktora,muzyczna,plastyczna,taneczna,instrumentalna i tamburmajorek.Znaczącą rolę w promocji i organizowaniu życia kulturalnego Żagania odgrywa środowisko skupione wokół Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia,stanowiące centrum muzyczne regionu.Funkcję upowszechniania kultury realizują również placówki biblioteczne:Miejska Biblioteka Publiczna,filia Wojewódzkiej Biblioteki Pedagogicznej oraz Biblioteka Klubu Garnizonowego.W Żaganiu mieści się także Muzeum Obozów Jenieckich,położone na terenie dawnych niemieckich obozów jenieckich.
Do najważniejszych cyklicznych imprez kulturalnych w mieście należą:

• Ogólnopolski Turniej Pianistyczny Dzieci i Młodzieży,organizowany przez Państwową Szkołę Muzyczną im.Henryka Wieniawskiego w Żaganiu
• Międzynarodowe Forum Perkusji i Letnia Akademia Muzyczna,organizowane przez Żagańskie Stowarzyszenie Muzyczne im.Haliny Czerny-Stefańskiej
• Rekonstrukcje wydarzeń z II wojny światowej,upamiętniające rocznice wielkiej ucieczki z obozu Stalag Luft III
• Jarmark św.Michała,organizowany przez Urząd Miasta i Centrum Kultury w Żaganiu

Żagań w literaturze i filmie
Wczesnosłowiańską i niemiecką historię miasta opisują legendy(m.in.Legenda o Żagannie)autorstwa Izabeli Koniusz.Za sprawą czeskiej pisarki Boženy Němcovej Żagań został uwieczniony w literaturze światowej.W swoim opowiadaniu pt.Sestry(wyd.1855),którego akcja rozgrywa się w Żaganiu,Dzietrzychowicach i Niemczy,Němcová zamieściła obszerny opis żagańskiego parku zamkowego,w którym zgromadzili się mieszkańcy miasta i całej okolicy,aby uczestniczyć w zabawie z okazji urodzin księżnej,której pierwowzorem była księżna Dorota de Talleyrand-Périgord.Opowiadanie zostało osnute na faktach i w dużej części pokrywa się ze źródłami historycznymi.Natomiast pierwowzorem postaci księżnej w Babuni była księżna Wilhelmina Żagańska,której młoda Božena zawdzięczała odpowiednie wychowanie i wykształcenie.W 1950 powstał nakręcony przez Brytyjczyków film The Wooden Horse(pol.Drewniany koń),nakręcony na kanwie wydarzeń z 1943 roku,kiedy w żagańskim obozie jenieckim Stalag Luft III jeńcy wojenni wykopali tunel pod drutami ogrodzenia obozu wykorzystując jako zasłonę drewnianego konia.Wielka ucieczka ze wspomnianego obozu również doczekała się ekranizacji w 1963 roku nakręcono film The Great Escape(pol.Wielka ucieczka)ze Steve'em McQueenem i Charles'em Bronsonem w rolach głównych.W 1965 Żagań i okoliczne poligony posłużyły jako plan filmowy dla serialu Czterej pancerni i pies oraz filmu wojennego Potem nastąpi cisza.
Transport i komunikacja
Transport drogowy
Przez Żagań biegną następujące drogi o znaczeniu ponadlokalnym:

• droga krajowa nr 12 Łęknica Berdyszcze(w tym oddana do użytku w 2006 obwodnica,licząca 4,9 km długości)
• droga wojewódzka nr 295 Żagań Nowogród Bobrzański
• droga wojewódzka nr 296 Lubań Kożuchów

Transport kolejowy
Historia żagańskiej kolei sięga 1846 roku.Dawniej miejski dworzec był największym węzłem kolejowym w regionie,jednak jego rola z roku na rok jest coraz mniejsza.
Przez miasto przebiegają następujące linie kolejowe:

• linia kolejowa nr 14 Łódź Kaliska Forst-Baršć
• linia kolejowa nr 275 Wrocław Muchobór Guben
• linia kolejowa nr 283 Jelenia Góra Żagań
• linia kolejowa nr 371 Wolsztyn Żagań
• linia kolejowa nr 389 Żagań Jankowa Żagańska

Obecnie Żagań posiada bezpośrednie połączenia kolejowe z następującymi miejscowościami:Forst,Legnicą,Zieloną Górą,Żarami,Wrocławiem.
Komunikacja autobusowa
Za transport lokalny odpowiada Miejski Zakład Komunikacyjny w Żaganiu,z którego korzystają mieszkańcy Żagania,Żar i mieszkańcy innych miejscowości powiatu żagańskiego i żarskiego.Obsługą połączeń dalekobieżnych zajmuje się głównie PKS Żary,dzięki któremu Żagań posiada bezpośrednie połączenia autobusowe m.in.z Gorzowem Wielkopolskim,Poznaniem,Wrocławiem,Zieloną Górą i Zgorzelcem.
Edukacja
Miasto jest lokalnym ośrodkiem edukacyjnym,w którym działają szkoły i placówki oświatowe różnego szczebla.
W Żaganiu znajduje się obecnie 6 przedszkoli,w tym 4 miejskie:

• Miejskie Przedszkole nr 2
• Miejskie Przedszkole nr 3
• Miejskie Przedszkole nr 5
• Miejskie Przedszkole nr 6
• Przedszkole Wojskowe nr 94
• Przedszkole Niepubliczne„Brzdąc”

W mieście znajduje się 4 szkół podstawowych i 2 zespoły szkół,w skład których wchodzą działające po sąsiedzku szkoły podstawowe i gimnazja:

• Zespół Szkół nr 1(w skład którego wchodzi Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7 im.2 Armii Wojska Polskiego oraz Publiczne Gimnazjum nr 1 im.Doroty księżnej żagańskiej)
• Zespół Szkół nr 2 w Żaganiu(w skład którego wchodzi Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 im.1 Dywizji Pancernej dowodzonej przez gen.Stanisława Maczka oraz Publiczne Gimnazjum nr 2 im.Jana Keplera)
• Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1(pierwsza placówka oświatowa w mieście po II wojnie światowej)
• Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im.11.Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej
• Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 im.Jana Pawła II
• Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4

W Żaganiu siedzibę mają 3 zespoły szkół ponadgimnazjalnych:

• Liceum Ogólnokształcące im.Stefana Banacha
• Zespół Szkół Technicznych i Licealnych
• Zespół Szkół Tekstylno-Handlowych

W październiku 2010 r.rozpoczął działalność Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Politechniki Poznańskiej pierwsza wyższa uczelnia w Żaganiu.Obecnie kształci się tam kilkudziesięciu studentów.
Poza wyżej wymienionymi jednostkami oświatowymi,na terenie miasta działają również następujące ośrodki oświatowe:

• Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im.Henryka Wieniawskiego
• Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
• Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Media w Żaganiu
Niedaleko Żagania,w miejscowości Wichów stoi RTCN Żagań*Wichów*skąd jest nadawany sygnał radiowy stacji ogólnopolskich i telewizyjny Naziemnej Telewizji Cyfrowej(NTC)kanałów komercyjnych na kanale 41,z mocą 50 kW.
Gazety w regionie:

• Gazeta Regionalna
• Gazeta Lubuska
• Lokalna Gazeta Powiatu Żagańskiego

Miasta partnerskie
Lista miast z którymi władze Żagania podpisały umowę o współpracy:

• Duns(Szkocja-Wielka Brytania)
• Netphen(Nadrenia-Westfalia);od 1995 r.
• Ortrand(Brandenburgia)od 26 kwietnia 2006
• Teltow(Brandenburgia)od 5 maja 2006

Ciekawostki

• W roku 1771 na wieży kościoła Najświętszej Marii Panny zainstalowano pierwszy na Śląsku piorunochron
• W 2006 r.Żagań jako jedno z 32 miast został uwieczniony na 2-złotowych monetach z cyklu Historyczne miasta Polski,wydanych przez Narodowy Bank Polski
• Co roku w Żaganiu odbywa się Jarmark Michała,jedna z największych imprez kulturalnych w regionie

Przemko głogowski

Przemko(Przemysł,Przemek)(II)głogowski(ur.pomiędzy 1300 a 1308,zm.11 stycznia 1331)do 1321 pod opieką matki i braci,jako książę żagański,do 1317 książę ścinawski,1312-1314 poznański,od 1318 książę głogowski(do 1321 z bratem Henrykiem IV).

Genealogia i dzieciństwo

Przemko był piątym pod względem starszeństwa(najmłodszym)synem Henryka III głogowskiego i Matyldy brunszwickiej.Nie wiadomo kiedy dokładnie się urodził,ale w chwili śmierci ojca w 1309 r.był jeszcze małoletni i znalazł się pod opieką braci oraz matki,która otrzymała jako oprawę wdowią miasto Głogów z przynależnościami. Podziały ojcowizny. Utrata Wielkopolski
W 1312 nastąpił pierwszy formalny podział ojcowizny,w wyniku którego Przemko,razem ze starszymi braćmi Henrykiem IV i Janem,wspólnie zostali książętami Żagania,Ścinawy i Poznania.Dwa lata później w wyniku akcji rewindykacyjnej Władysława Łokietka,większość Wielkopolski(bez ziem po rzekę Obrę)została jednak przez nich utracona.
Przemek księciem głogowskim.Ślub z Konstancją świdnicką
W 1318 zmarła matka książąt Matylda,w wyniku czego do dzielnicy Henryka IV i Przemka(Jan od 1317 był samodzielnym księciem ścinawskim)został dołączony Głogów.Ostateczny podział ojcowego dziedzictwa nastąpił w 1321,kiedy Przemko został samodzielnym księciem głogowskim.Niewiele wiemy o jego panowaniu.29 lipca 1326 zawarł z braćmi Henrykiem IV i Janem układ o przeżycie,który gwarantował im po połowie swojego księstwa w przypadku bezpotomnej śmierci(podobne prawa przysługiwały Przemkowi).Książę głogowski nie zamierzał jednak rezygnować z własnego potomstwa i jeszcze w tym samym roku poślubił córkę księcia świdnickiego Bernarda,Konstancję.Małżeństwo z córką bliskiego współpracownika Władysława Łokietka skłoniło Przemka również do bliższego związania się z królem polskim.
Opór przeciwko polityce Jana Luksemburczyka
Na efekty nowej polityki nie trzeba było długo czekać i od 1327 rozpoczęły się naciski króla czeskiego Jana Luksemburczyka.Szczególnie ciężki okres dla księcia głogowskiego nastąpił zwłaszcza po 1329,kiedy jako jedyny z synów Henryka III głogowskiego oparł się potędze Luksemburczyka i odmówił złożenia hołdu lennego.Do legendy przeszła wypowiedź księcia zapisana przez"Kronikę książąt polskich",że woli na jednym koniu ojcowiznę opuścić niż uznać się poddanym obcego władcy.Karą za opór przeciwko władcy czeskiemu było wydziedziczenie Przemka z dziedzictwa dzierżonego przez braci.
Śmierć w wyniku otrucia
Przemko głogowski zmarł niespodziewanie 11 stycznia 1331 w wieku niespełna trzydziestu lat i został pochowany w Głogowie.Istnieją pewne przypuszczenia zapisane w formie pewnika tylko przez wspomnianą"Kronikę książąt polskich",że książę został otruty przez swoich własnych wasali.Nie znamy jednak ani sprawców zbrodni,ani tym bardziej motywów,jakimi się kierowali.Możemy tylko przypuszczać,że powodem przedwczesnego zgonu Przemka stała się jego zbyt niezależnie prowadzona polityka.
Sprawa oprawy wdowiej Konstancji
Przemek zabezpieczył żonę oprawą wdowią na ziemi głogowskiej.Wkrótce,bo już we wrześniu 1331,pod murami miasta pojawił się jednak Jan Luksemburski,uzurpując sobie tutaj władzę.Nie mając szans na skuteczną obronę,miasto skapitulowało 2 października,a księstwo zostało wcielone do Korony Świętego Wacława.Przybycie armii czeskiej pod Głogów i zwłoka,która wtedy nastąpiła,miały kapitalne znaczenie dla Władysława Łokietka,uniemożliwiając jego wrogom,tj.Krzyżakom i Luksemburgom,skoordynowanie działań.Zmuszona do wyjazdu Konstancja znalazła się na dworze dziadków Władysława Łokietka i Jadwigi kaliskiej.Wkrótce też otrzymała uposażenie w postaci ziemi sądeckiej i zamieszkała w klasztorze w Starym Sączu.Jej sytuacja zmieniła się,gdy należne sobie dobra sądeckie i przeorat klasztoru objęła w 1336 r.królowa Jadwiga,wdowa po Władysławie Łokietku(według tradycji ciągnącej się od czasu Bolesława Wstydliwego ziemia sądecka wraz z tytułem przeoryszy zakonu stanowiła oprawę wdowią kolejnych władczyń krakowskich).Wdowa po Przemku do końca życia tytułowała się księżną głogowską,choć ziemię tę odzyskała dopiero na kilka lat przed śmiercią w 1360,na skutek dyplomatycznych zabiegów brata,Bolka II Małego.Konstancja zmarła ok.1362 i została pochowana w sądeckim klasztorze.

Jan ścinawski

(ur.między 1296 a 1300,zm.7 października między 1361 a 1364)książę głogowsko-żagański z dynastii Piastów.W latach 1312–1317 wspólnie z braćmi Henrykiem IV Wiernym i Przemkiem współrządca nad Żaganiem i Ścinawą,a w latach 1312–1314 także w Poznaniu,od 1316 lub 1317 samodzielny książę ścinawski,od 1329 dziedziczny lennik czeski.

Życiorys

Jan był czwartym pod względem starszeństwa synem Henryka III głogowskiego i Matyldy brunszwickiej.Datę jego narodzin ustala się na lata między 1296 a 1300.W chwili śmierci ojca był jeszcze małoletni,w związku z czym znalazł się pod opieką matki i starszego brata Henryka.29 lutego 1312 nastąpił pierwszy podział księstwa,w wyniku którego Henryk,Jan i Przemko otrzymali zachodnią część dziedzictwa z Żaganiem,Ścinawą i Poznaniem.W przyszłości po śmierci matki do dzielnicy braci miał być dołączony również Głogów.Pozostałą część dziedzictwa z Oleśnicą,Kaliszem i Gnieznem przejęli dwaj pozostali bracia:Konrad i Bolesław.Okres wspólnych rządów książąt stał pod znakiem utraty Wielkopolski na rzecz Władysława Łokietka.W tym samym czasie Głogowczycy stracili również część terytoriów uzyskanych przez ojca od książąt legnickich.Samodzielne rządy w wydzielonej przez Henryka IV dzielnicy obejmującej Ścinawę,Górę i Lubin Jan objął na przełomie 1316 i 1317.29 lipca 1326 wraz z Henrykiem IV i Przemkiem zawarł układ,w którym bezdzietni dotychczas Jan i Przemko zapewniali,że w wypadku bezpotomnej śmierci jednego z nich pozostali bracia podzielą się po połowie jego ziemiami z uwzględnieniem praw wdowy.W połowie lat 20.XIV w.w związku z wrogimi stosunkami z książętami legnickimi związał się na krótko przyjaznymi układami z Polską.W 1328 wsparł księcia legnicko-brzeskiego Bolesława III Rozrzutnego w walce z Henrykiem VI wrocławskim.29 kwietnia 1329,ulegając naciskom króla czeskiego Jana Luksemburskiego,uznał się we Wrocławiu jego lennikiem.W przeciwieństwie do braci,którzy byli lojalni wobec Luksemburczyka,Jan ścinawski nie uzyskał przy okazji hołdu lennego żadnych przywilejów,jednakże otrzymał prawo dziedziczenia ziem po braciach.Na początku 1331 zmarł,prawdopodobnie otruty przez wasali,najmłodszy brat Jana Przemko głogowski.W myśl wcześniejszych porozumień połowę księstwa(z wyjątkiem Głogowa oraz kasztelanii głogowskiej i tarnowskiej,które jako oprawę wdowią miała otrzymać Konstancja świdnicka)miał dostać Jan,podczas gdy druga miała przypaść Henrykowi IV.Nieoczekiwanie jednak na przełomie września i października 1331 w plany te wmieszał się Jan Luksemburski,który korzystając ze zgromadzonych na wyprawę z Polską oddziałów wojskowych zajął siłą Głogów,zmusił Konstancję do ucieczki,zaś od Jana ścinawskiego za sumę 2000 grzywien srebra odkupił należną mu połowę księstwa.Następnie książę ścinawski wziął udział w wyprawie Jana Luksemburczyka przeciwko Polsce i oblężeniu Poznania.Sprzedaż Głogowa królowi czeskiemu zaniepokoiła jego starszych braci Henryka IV Wiernego i Konrada I oleśnickiego.25 lipca 1334 Jan został zobowiązany przez nich,że nigdy więcej nie sprzeda dzierżonych przez siebie terytoriów bez ich zgody.Pomimo tego Jan,będąc w stałych kłopotach finansowych,próbował dalej rozsprzedawać swoje księstwo.29 stycznia 1336,podczas wizyty w Pradze,Jan zdecydował się przekazać po swojej śmierci Ścinawę Janowi Luksemburskiemu w zamian za dożywotnie władanie w Głogowie.Tylko dzięki protestom braci układ ten ostatecznie nie wszedł w życie.Bracia nie zdołali za to powstrzymać Jana w zastawieniu Lubina Bolesławowi III Rozrzutnemu.W celu uniknięcia dalszego rozprzedawania ojcowizny 27 sierpnia 1337 Henryk IV Wierny i Konrad I oleśnicki wykupili od Jana całe księstwo ścinawskie,zachowując tam dla niego dożywocie.W marcu 1338 układ został potwierdzony przez króla czeskiego w zamian za zrzeczenie się długów Jana Luksemburskiego wobec Henryka oraz rezygnację z zastawionego wcześniej Lubina.Pomimo tych wszystkich starań jeszcze w 1337 Jan sprzedał Luksemburczykowi Górę z okręgiem,zachowując prawo wieczystych rządów.12 sierpnia 1345 wraz z Konradem oleśnickim sprzedał miasto wraz z okręgiem Czechom,otrzymując za prawa do jego połowy 1500 grzywien.Od lat 40.XIV w.Jan ścinawski sprzedawał części swojego księstwa Henrykowi IV Wiernemu i jego synowi Henrykowi V Żelaznemu.30 kwietnia 1341 sprzedał książętom żagańskim Wschowę z okręgiem,w 1353 zamek Ryczeń,w 1358 połowę Ścinawy i terytorium pomiędzy Odrą a Baryczą,zaś w 1361 Polkowice i Bagno.W 1343 w czasie wojny Henryka V Żelaznego z Kazimierzem Wielkim wsparł militarnie swojego bratanka,w związku z czym wojska polskie wtargnęły do jego księstwa i zdobyły oraz spaliły Ścinawę.Po usamodzielnieniu się na przełomie 1316 i 1317 a przed 1324 książę Jan ożenił się z Małgorzatą,córką księcia pomorskiego Bogusława IV i Małgorzaty rugijskiej.Małżeństwo,które zostało zawarte przed 29 lipca 1322 było bezdzietne.Nie wiadomo,kiedy dokładnie Jan zmarł.Zgon księcia nastąpił między 23 kwietnia 1361(data wystawienia przez niego ostatniego znanego dokumentu)a 19 maja 1365(data wydania aktu,w którym wspominany jest jako zmarły).Znana jest data dzienna jego śmierci 7 października,zmarł więc 7 października między 1361 a 1364.Został pochowany w klasztorze cystersów w Lubiążu.Jego spadkobiercami zostali Henryk V Żelazny i Konrad I oleśnicki.

Henryk IV Wierny

Henryk IV(II)Wierny(Żagański)(ur.w 1291 lub 1292,zm.22 stycznia 1342)książę żagański 1309-1342,1309-1312 współrządy z braćmi z Konradem i Bolesławem nad całością(z wyjątkiem Głogowa),1312-1317 z Janem i Przemkiem w wyniku podziału nad Żaganiem i Ścinawą,1312-1314 z Janem i Przemkiem współrządy w księstwie poznańskim,1317-1321 w wyniku podziału rządy nad Żaganiem i 1318-1321 nad Głogowem,wraz z bratem Przemkiem,1321 ostateczny podział w wyniku którego książę żagański,od 1329 dziedziczny lennik czeski.Na wielu dokumentach tytułował się Dziedzicem Królestwa Polskiego(Heres Regni Polonie).Henryk IV był najstarszym synem księcia głogowskiego Henryka III i Matyldy Brunszwickiej.Przydomek Wierny pojawia się już we współczesnych mu XIV-wiecznych kronikach.Ojciec do wielkiej polityki przygotowywał pierworodnego już od najmłodszych lat zabierając Henryka jako cztero-pięcioletnie dziecko w 1296 r.na rokowania pokojowe z księciem kujawskim Władysławem Łokietkiem do Krzywinia.Układ tam wówczas zawarty był niezwykle obiecujący dla młodego Henrykowica,gdyż zobowiązał Łokietka pod presją militarną Głogowczyka do usynowienia syna konkurenta,co miała zabezpieczyć dziedzictwo książąt głogowskich.Dodatkowo książę kujawski zobowiązał się w chwili osiągnięcia pełnoletności przez Henryka IV przekazać mu księstwo poznańskie,zaś w przypadku swojej bezpotomnej śmierci całość Wielkopolski.Układ ten wobec rychłego narodzenia się męskich dziedziców Łokietka,a zwłaszcza znalezienia się władcy Kujaw na wygnaniu nie został jednak dotrzymany.Henryk III Głogowski zmarł 9 grudnia 1309 Henryk IV mimo osiągnięcia wieku uznawanego w tych czasach za sprawny,z nieznanych przyczyn znalazł się wraz z młodszymi braćmi do 1312 r.pod opieką matki.W 1312 r.doszło do pierwszego podziału ojcowizny dzielnicę wschodnią,składającą się z Oleśnicy,Kluczborka oraz z ziemi kaliskiej i gnieźnieńskiej otrzymali Konrad i Bolesław.Henryk IV wraz z Janem ścinawskim i Przemkiem otrzymał dzielnicę głogowską,ścinawską,żagańską i wielkopolską.Głogów pozostał w rękach Matyldy brunszwickiej jako oprawa wdowia.Sytuacja Głogowczyków w tym czasie nie była do pozazdroszczenia nie rozwiązany konflikt z książętami legnickimi o dziedzictwo po Henryku Probusie i groźba usunięcia z Wielkopolski przez Władysława Łokietka skłoniły najstarszego Henrykowica do nawiązania przyjaznych stosunków z margrabiami brandenburskimi,jako przeciwwagę wobec wrogów.W 1310 r.jako gwarancja dobrych stosunków zostało zawarte małżeństwo pomiędzy Henrykiem IV a Matyldą córką margrabiego Hermana.Kontrakt ślubny został podparty zastawieniem margrabiom Krosna i Żagania(zastaw wrócił dopiero w ręce synów Henryka III w 1319 r.)W ramach zacieśniania stosunków z Askańczykami Henryk IV wraz z młodszymi braćmi Bolesławem i Konradem zrzekł się na zjeździe w Berlinie 3 marca 1310 r.pretensji do Pomorza Gdańskiego na rzecz margrabiów Waldemara i Jana,którzy rychło sprzedali je za wysoką sumę pieniędzy Krzyżakom.W Wielkopolsce do pierwszego wybuchu niezadowolenia doszło już w 1310 r.Wtedy to Henryk IV odniósł niespodziewaną klęskę z rąk powstańców pod Kłeckiem,co nie rokowało zbyt dobrze ich rządom.Sytuacja Głogowczyków pogorszyła się dwa lata później,kiedy książęta znaleźli się pod klątwą arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnki i biskupa poznańskiego Andrzeja Zaremby.Jednak dopiero bezpośrednie zaangażowanie w konflikt Władysława Łokietka w 1313 r.doprowadziło do utraty ostatecznie rok później przez Głogowczyków Wielkopolski na rzecz jednoczącego się państwa polskiego.W rękach synów Henryka III pozostała tylko część ziem wielkopolskich położonych nad Obrą utraconych ostatecznie do 1332 r.(z wyjątkiem Wschowy utraconej dopiero przez Henryka V Żelaznego).Synowie Henryka III później jeszcze wielokrotnie na niwie dyplomatycznej,czy nawet zbrojnej próbowali powrócić do sprawy Wielkopolskiej,jednak bez rezultatów.W tym celu próbowali zawierać niekorzystne traktaty z margrabiami brandenburskimi,licząc na ich poparcie militarne.Na szczęście do realizacji tych planów nie doszło,z powodu śmierci Waldemara i wygaśnięcia dynastii askańskiej.Również wobec książąt legnickich sojusz okazał się zupełnie niewystarczającym zabezpieczeniem.Wojna toczyła się w latach 1312-1317 i została ostatecznie zakończona ugodą 8 stycznia 1317,w wyniku której książęta głogowscy zostali zmuszeni do oddania terytorium pomiędzy Odrą a Wołowem,z Urazem i Lubiążem.Po śmierci matki,w 1321 r.nastąpił ostateczny podział ojcowizny Przemko otrzymał księstwo głogowskie,a Henryk IV księstwo żagańskie(Jan otrzymał wcześniej księstwo ścinawskie ze Ścinawą i Lubinem,Bolesław był już wtedy księciem oleśnickim,zaś Konrad I namysłowskim).W 1322 r.przeciwko synom Henryka III powstała koalicja książąt śląskich(Bernard Świdnicki,Henryk Wrocławski,Bolesław Legnicki),na czele której stanął król polski Władysław Łokietek.Co dodatkowo przyczyniło się do osłabienia książąt głogowskich i utraty przez nich Namysłowa.Rok później w celu uniknięcia zależności od cesarza Ludwika IV Wittelsbacha Henryk IV oddał swoje księstwo pod opiekę papieża.29 lipca 1326 Henryk zawarł traktat ze swoimi braćmi Janem ścinawskim i Przemkiem,zgodnie z którym po bezpotomnej śmierci braci miał odziedziczyć po nich księstwa.Wydaje się,że była to próba przywrócenia jedności księstwa głogowskiego.Po 1327 r.sytuacja polityczna na Śląsku uległa dalekim zmianom.Jan Luksemburski zhołdował w tym roku księstwa piastowskie na Górnym Śląsku.W 1329 r.hołd złożyli Bolesław Legnicki,Jan Ścinawski,Konrad Oleśnicki oraz Henryk IV.Z synów Henryka III władcy czeskiemu nie podporządkował się tylko Przemko głogowski.Mając poparcie Luksemburgów Henryk IV próbował wówczas bezskutecznie wysunąć pretensje do spadku po Askańczykach.W 1331 r.umarł bezpotomnie Przemko(został otruty).Zgodnie z zawartym porozumieniem,księstwo jego zostało podzielone pomiędzy Henryka IV i Jana Ścinawskiego.W rękach wdowy po nim pozostała tylko połowa Głogowa i Bytomia Odrzańskiego.Jan Luksemburski miał jednak inne plany i jeszcze w tym samym roku zajął księstwo pozbawiając wdowę i zainteresowanych książąt ich dziedzictwa.W celu uprawomocnienia swojego zaboru Jan za 2000 grzywien wykupił od Jana ścinawskiego jego prawa do połowy księstwa.Takie postępowanie króla czeskiego naruszyło prawa wdowy po Przemku II,Konstancji,oraz prawa Henryka IV,który do końca życia nie odzyskał należnej mu połowy Głogowa.W celu uniknięcia rozprzedania księstwa przez największego utracjusza w rodzinie księcia ścinawskiego Jana 25 lipca 1334 Henryk IV i Konrad I zawarli z nim układ w którym zobowiązał się,że odtąd bez zgody braci nie sprzeda nic ze swoich włości.Wreszcie rok później bracia wykupili od niego całość księstwa oddając mu je tylko jako dożywocie.Oba te układy zatwierdził również Jan Luksemburski.30 kwietnia 1341 r.otrzymał od swojego brata Jana Ścinawskiego ziemię wschowską.Z małżeństwa z Matyldą(zmarłą pomiędzy 1323 a 1329 r.)córką margrabiego brandenburskiego,Hermana dochował się syna Henryka i trzech córek Jadwigi(cysterka w Trzebnicy),Agnieszki(żona najpierw Leszka raciborskiego,potem Ludwika I brzeskiego) i Salomei(żona Henryka II z Plauen).Henryk IV Wierny zmarł w dniu 22 stycznia 1342 r.w Żaganiu i został pochowany w tamtejszym w kościele augustianów.

Bunt wójta Alberta

Bunt mieszczan krakowskich między majem 1311 roku a majem lub czerwcem roku 1312.Główną przyczyną buntu była walka krakowskiego mieszczaństwa o zwiększenie prerogatyw sądowych na terenie miasta i w okolicy,czemu zdecydowanie przeciwne było okoliczne rycerstwo.Nie bez znaczenia była także pro czeska orientacja patrycjatu krakowskiego,chętniej widzącego na tronie polskim Jana Luksemburczyka niż Władysława Łokietka.Za przywódcę buntu uchodzi Albert(Albrecht),od roku 1290 dziedziczny wójt Krakowa.W latach 1295-1305 popierał rządy czeskie w Krakowie,jednak w roku 1306,po wygaśnięciu dynastii Przemyślidów,oddał miasto księciu Władysławowi Łokietkowi.W maju 1311 roku wraz z niemieckim mieszczaństwem,przy poparciu niektórych klasztorów(np.Miechów,Mogiła,Jędrzejów) i biskupa krakowskiego Jana Muskaty niemieckiego Ślązaka osadzonego na biskupstwie przez Wacława II wywołał bunt przeciwko Łokietkowi,dążąc do ustanowienia w Polsce władzy świeżo koronowanego na króla Czech Jana Luksemburczyka.Bunt poparło kilka innych małopolskich miast takich jak Sandomierz i Wieliczka.Za Łokietkiem z kolei opowiedział się m.in.Nowy Sącz.Przyczyną wzniecenia buntu były polityczne ambicje patrycjatu,w większości niemieckiego,co zostało już ówcześnie poczytane za zbrojne wystąpienie niemieckie przeciwko legalnej władzy.Jan Luksemburski nie mógł przybyć na pomoc buntownikom,w związku z buntem który wybuchł przeciwko niemu na Morawach,dlatego do miasta zamiast niego przybył książę Bolesław I Opolski.Bunt zakończył się w czerwcu 1312,gdy nie mogąc zdobyć wawelskiego zamku bronionego przez drużynę książęcą i w sytuacji,gdy z pomocą węgierską Łokietek opanował ponownie całą Małopolskę,wójt Albert wraz z księciem Bolkiem I Opolskim opuścili Kraków.W Opolu wójt został,z nieznanych powodów,osadzony przez Bolka w więzieniu,a zwolniony po pięciu latach przez książęcego następcę,również Bolka,wyjechał do Pragi,gdzie zmarł.Za ten bunt Kraków został przez Władysława Łokietka surowo ukarany.Ludzie książęcy wyłapywali i ścinali mieszczan nie mówiących po polsku.Większość przywódców stracono i skonfiskowano wiele prywatnych majątków,miastu odebrano szereg przywilejów zniesiono dziedziczenie wójtostwa,prawa wójta jak również jego dochody zostały ograniczone.Zburzono też dom Alberta,a na jego miejscu zbudowano warowny gródek.Po stłumieniu buntu książę Łokietek zakazał w Krakowie prowadzenia ksiąg miejskich po niemiecku,wprowadzając łacinę.Zachowane zostały natomiast przywileje gospodarcze miasta.Jednym z najwcześniejszych zabytków świeckiej poezji jest 21-strofowa anonimowa Pieśń o pewnym wójcie krakowskim Albercie,rozpoczynająca się od słów"Kto w fortunie ma nadzieję".
Utwór ten powstał pomiędzy rokiem 1317 a 1320 i odnosi się do konfliktu polsko-niemieckiego w początkach XIV wieku: 
Natura niemiecka do tego mnie wiodła.Niemiec gdziekolwiek stąpi swoją nogą,Trzyma się stale zawsze tego godła:Wszystkich poniżyć,nie słuchać nikogo.Żaden natury swej zmienić nie zdoła.

Trojden I

(ur.między 1284 a 1286,zm.13 marca 1341)książę czerski od 1310,od 1313 dodatkowo w Warszawie i Liwie,w latach 1336-1340 regent w Płocku.Trojden I był drugim pod względem starszeństwa synem księcia mazowieckiego Bolesława II i jego pierwszej żony,Gaudemundy Zofii.Jeszcze za życia ojca,zapewne w 1310,Trojden otrzymał własną dzielnicę ze stolicą w nadwiślańskim Czersku.Podział ten utrzymał się przez trzy lata,tj.do śmierci Bolesława II.Wtedy Trojden otrzymał dodatkowo dzielnice:warszawską i liwską,co uczyniło go władcą całego wschodniego Mazowsza.Trojden I początkowo pozostawał w bardzo dobrych stosunkach z władcą Polski Władysławem I Łokietkiem.Dzięki temu książę zawarł ok.1310 związek małżeński z córką władcy Halicza Jerzego I,Marią.Małżeństwo to umożliwiło Trojdenowi w 1323,po wymarciu miejscowej linii książąt z dynastii Rurykowiczów skutecznie upomnieć się z pomocą władcy Polski o księstwo halickie dla swojego syna,Bolesława.W 1325 roku mazowieccy książęta Trojden I i Siemowit w liście do papieża określili wschodnią granicę swojego władania jako sięgającą 2 mile od Grodna(Oppidi quod dictur Grodno,...a terrarum nostrorum ad duas lencas posit).Zbyt natarczywa polityka Łokietka spowodowała jednak zawarcie 2 stycznia 1326 w Brodnicy przez książąt mazowieckich Trojdena,Siemowita II i Wacława układu z Krzyżakami,co spowodowało krótkotrwały konflikt z Polską i jej sojuszniczką Litwą.W latach następnych Trojden razem z braćmi starał się lawirować pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim i tak np.w 1329 książęta mazowieccy poparli zbrojnie Władysława Łokietka,podczas gdy w 1334 wystąpili już jako sojusznicy wielkiego mistrza.W 1339 nastąpiło ponowne zbliżenie Trojdena do Polski,rządzonej w tym czasie przez Kazimierza III Wielkiego.Dowodem tego stanu rzeczy jest fakt zorganizowania w należącej do dzierżaw Trojdena Warszawie procesu polsko-krzyżackiego w sprawie zagarnięcia przez zakon ziem piastowskich.Z nieznanych przyczyn wśród świadków procesu nie znajdujemy książąt mazowieckich,choć zeznawały tam osoby z nimi związane,np.kanclerz Trojdena Gunter.W 1340 zginął zamordowany przez własnych poddanych najstarszy syn Trojdena,Bolesław Jerzy II,książę halicko-włodzimierski.Książę czerski pomimo przysługujących mu praw nie wystąpił jednak z pretensjami do spadku,zadowalając się zapewne otrzymanym z rąk Kazimierza Wielkiego odszkodowaniem pieniężnym.Trojden I zmarł 13 marca 1341 i został pochowany w kościele dominikańskim w Warce.W XIX w.jego szczątki przeniesiono do wareckiego kościoła Franciszkanów z inicjatywy Piotra Wysockiego,co miało charakter wielkiej patriotycznej manifestacji.Z małżeństwa z Marią halicką doczekał się trzech synów:wspomnianego już Bolesława Jerzego II,Siemowita III i Kazimierza I,oraz córkę Eufemię,wydaną za księcia cieszyńskiego Kazimierza I.

Siemowit II

Siemowit(Ziemowit)II(ur.1283,zm.18 lutego 1345)książę warszawski i liwski w latach 1310-1313,od 1313 r.w wyniku nowego podziału objął rządy w księstwie rawskim z Sochaczewem,Zakroczymiem,Gostyninem,Ciechanowem i Wizną,w latach 1336-1340 był regentem w Płocku.

Początki panowania

Siemowit II był najstarszym synem księcia mazowieckiego Bolesława II i jego pierwszej żony Litwinki Gaudemundy Zofii,która była córką księcia litewskiego Trojdena.Jeszcze za życia ojca zapewne w 1310 Siemowit otrzymał własne księstwo z Warszawą i Liwem jako głównymi grodami.Po 20 kwietnia 1313(tj.po śmierci Bolesława II)nastąpił nowy podział Mazowsza.Tym razem Siemowit II,jako najstarszy,otrzymał środkową część dziedzictwa ze stolicą w Rawie Mazowieckiej.Młodsi Trojden I i Wacław otrzymali odpowiednio dzielnice ze stolicami w Czersku i Płocku.Podział ten w pełni nie zadowolił nikogo,w związku z czym w 1316 doszło do krótkotrwałej wojny pomiędzy braćmi.Poza krótką wzmianką w Roczniku miechowskim szczegółów tego konfliktu nie znamy.

Pomiędzy Łokietkiem i Krzyżakami

W polityce zewnętrznej Siemowit II starał się umiejętnie lawirować pomiędzy potężnymi sąsiadami Polską Władysława Łokietka,zakonem krzyżackim,Litwą i Czechami.Polityka taka wyrażała się m.in.w częstych zmianach sojuszów.Początkowo Siemowit,razem z braćmi,oparł się na Władysławie Łokietku,z którym wspólnie w 1323 wprowadzili do Halicza syna Trojdena Bolesława Jerzego II(bratanka Siemowita II).Kontynuacją tej współpracy było włączenie się dwa lata później książąt mazowieckich do organizowanej przez Łokietka koalicji przeciwko Brandenburgii.W 1325 roku Siemowit II i Trojden I w liście do papieża określili wschodnią granicę swojego władania jako sięgającą 2 mile od Grodna(Oppidi quod dictur Grodno,...a terrarum nostrorum ad duas lencas posit).W 1325 roku książę płocki Wacław zawarł sojusz z Krzyżakami,w związku z czym Władysław Łokietek uderzył na Księstwo płockie i zdobył Płock.Wojna poza zniszczeniem części Mazowsza nie przyniosła Łokietkowi żadnego realnego sukcesu,ponieważ pozostali książęta mazowieccy poczuli się zagrożeni i 2 stycznia 1326 roku zawarli z Krzyżakami układ w Brodnicy,gdzie wielki mistrz gwarantował niezależność i integralność Mazowsza.Co więcej konflikt stworzył groźbę trwałego związania się książąt mazowieckich z wrogami Łokietka Krzyżakami i Czechami,tym bardziej,że w 1327 roku Łokietek ponownie uderzył na Księstwo płockie,a Litwini na księstwo Siemowita II.W 1329 roku książęta mazowieccy niespodziewanie zdecydowali się poprzeć w wojnie Władysława Łokietka i wzięli udział na Kujawach w działaniach zbrojnych przeciwko najazdowi Krzyżackiemu.Rok później Siemowit II w zachował jednak neutralność.Krok ten kosztował najmłodszego z braci Wacława Płockiego konieczność złożenia królowi Czech Janowi Luksemburskiemu hołdu lennego,w związku z czym Siemowit i Trojden w dalszych etapach konfliktu postanowili zachować neutralność.Polepszenie stosunków z Zakonem krzyżackim zaowocowało w 1333 propozycją oddania przez Wielkiego mistrza krzyżackiego Siemowitowi II zdobytego na Polsce Brześcia Kujawskiego,jednak Siemowit II nie dał się wciągnąć w misterny plan Krzyżaków,mający na celu definitywne skłócenie książąt mazowieckich z Polską.Z niezbyt przyjemnego położenia pomiędzy dwiema wrogimi potęgami wybawił Siemowita układ kaliski z 8 lipca 1343,w którym zawarto"wieczysty"pokój między Zakonem a Polską.Siemowit II jako potencjalny następca Kazimierza Wielkiego,również ze swojej strony zobowiązał się specjalnym dokumentem zrzec się praw Polski względem Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej.Najprawdopodobniej nie jest prawdziwa informacja jednego ze źródeł o podróży Siemowita do Ziemi Świętej.

Śmierć

Siemowit II zmarł w swoim majątku Wiskitki niedaleko Sochaczewa 18 lutego 1345 i został pochowany w(nieistniejącym już dziś)kościele Dominikanów w Warce(niektórzy autorzy podają,iż książę został pochowany w katedrze płockiej,lecz brak na to potwierdzenia w źródłach).Z nieznanych przyczyn nigdy nie ożenił się i nie pozostawił potomstwa.Swoje władztwo w testamencie przekazał do podziału między trzech bratanków:Bolesława III,Siemowita III i Kazimierza I