Kazimierz Świtalski

Kazimierz Stanisław Świtalski(ur.4 marca 1886 w Sanoku,zm.28 grudnia 1962 w Warszawie)polski polityk,nauczyciel,legionista,współpracownik Józefa Piłsudskiego, po 1926 r.w tzw.grupie pułkowników,w latach 1928–1929 minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego, w 1929 r.premier II Rzeczypospolitej,senator w 1935 r.W okresie 1930–1935 marszałek Sejmu,w latach 1939–1945 w niewoli niemieckiej,później w okresie 1948–1956 więziony przez władze PRL,major piechoty rezerwy Wojska Polskiego.
Wczesne lata
Był synem Albina Świtalskiego(1836-1923,powstańca styczniowego,komisarza rządowego powiatu sanockiego i starosty powiatu rudeckiego),z jego drugiego małżeństwa z Antoniną Marią z domu Veith(zm.1944 r.)(jej dziadek z nakazu cesarza Franciszka I przybył w 1834 r.wspólnie z ośmioma innymi niemieckimi rodzinami celem germanizacji tych obszarów).Kazimierz Świtalski uczęszczał w latach 1897–1904 do Gimnazjum Męskiego im. Królowej Zofii w Sanoku(w jego klasie byli m.in.Zdzisław Adamczyk,Witold Fusek,Bolesław Mozołowski i Bronisław Praszałowicz).W tym czasie na terenie szkoły przewodził Organizacji„Promień”(aktywnie działali w niej także Ludwik Jus,bracia Stefan i Włodzimierz Mozołowscy oraz Samuel Herzig).21 czerwca 1904 uzyskał świadectwo dojrzałości z odznaczeniem,po czym rozpoczął naukę na Wydziale Filologii Polskiej Akademii Lwowskiej.Po ukończeniu studiów,doktoryzował się tam z filozofii w 1910 r.Jego praca doktorska zatytułowana była Stosunek Jana Kochanowskiego do Pisma Świętego.W tym samym roku został profesorem gimnazjalnym we Lwowie.
Działalność niepodległościowa i służba w Legionach
Już w młodości należał do organizacji niepodległościowych o charakterze socjalistycznym,jak„Płomień”oraz„Życie”.Wraz ze Stanisławem Kotem kierował pracami Komisji Reprezentacyjnej Związku Młodzieży Postępowej.Od 1910 r.był członkiem Związku Walki Czynnej,a od 8 października 1912 Związku Strzeleckiego.W ZWC po raz pierwszy zetknął się z Józefem Piłsudskim.Tuż przed wybuchem I wojny światowej był adiutantem Mariana Kukiela w Komendzie Związków Strzeleckich w Galicji Wschodniej i Lwowie.W okresie od 24 sierpnia do 27 października 1914 w Legionach Polskich.Od 1 września do 15 października 1914 adiutant przy Komendzie Placu LP w Krakowie,a następnie został komendantem tegoż placu.4 listopada 1914 roku został mianowany na stopień podporucznika piechoty.Od 10 listopada do 13 grudnia 1914 był komendantem placu w Jabłonkowie.Sprawował także stanowisko Komendanta Stacji Chorych na Śląsku Polskim,był członkiem Komisji Superarbitracyjnej w Jabłonkowie w styczniu 1915 r.Od lutego 1915 r.zajmował stanowisko referenta kancelarii wojskowej Departamentu Wojskowego NKN,od 29 lipca 1915 był członkiem komisji kasowej do oddziałów garnizonowych w Piotrkowie.Od 6 października do 31 grudnia 1915 służył w sztabie I Brygady Legionów.Od 5 stycznia 1916 był szefem kancelarii w Komendzie I Brygady.Sprawował to stanowisko do kryzysu przysięgowego.W jego efekcie 9 lipca 1917 został aresztowany,a cztery dni później zwolniony ze służby w Legionach.W wyniku tego udał się do Lwowa,gdzie 1 września wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej.Podczas wojny polsko-ukraińskiej wszedł w skład Polskiego Komitetu Narodowego,w którym odgrywał poważną rolę.Następnie udało mu się wydostać z obleganego miasta przy pomocy samolotu.Trafił do Przemyśla,a później do Krakowa,gdzie zabiegał o pomoc dla Lwowa.Później do połowy grudnia 1918 r.brał udział w pracach Polskiej Komisji Likwidacyjnej i powołanego 23 listopada 1918 Tymczasowego Komitetu Rządzącego we Lwowie.
Działalność wojskowa i polityczna
Od 15 grudnia 1918 był przydzielony do Adiutantury Generalnej Naczelnego Wodza.1 marca 1919 Świtalski został szefem referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego.Funkcję tę sprawował do 24 grudnia 1921.Później jego stanowisko zostało wydzielone i został specjalnym referentem spraw politycznych przy Piłsudskim.Faktycznie był jego osobistym sekretarzem,informującym Naczelnika Państwa na temat bieżącej sytuacji politycznej,referującym wiadomości napływające z Ministerstwa Spraw Zagranicznych,zapisującym na bieżąco polecenia i listy zwierzchnika.Świtalski posiadał spory udział w ustalaniu kierunku polityki państwa polskiego względem Litwy i Rosji.W listopadzie i grudniu 1919 r.uczestniczył m.in.w negocjacjach z ZSRR w Mikaszewiczach.W lipcu 1920 r.został sekretarzem Piłsudskiego w Radzie Obrony Państwa.Stanowisko to pełnił do października tego roku.Zmiany funkcji wiązały się z awansami wojskowymi:na porucznika(17 grudnia 1918),kapitana(1 grudnia 1919) i majora(awans ze starszeństwem z 1 czerwca 1919).3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty oraz lokatą 25.W grudniu 1922 r.został przeniesiony do rezerwy z czasowym zatrzymaniem w służbie czynnej.W tym samym czasie został przydzielony do Kwatery Wojskowej Prezydenta,a w styczniu 1923 r.do rezerwy oficerów sztabowych Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie.Po tym jak likwidacji uległa Adiutantura Generalna NW w 1923 r.został przydzielony do Biura Historycznego Sztabu Generalnego.W 1923 i 1924 r.był przydzielony jako oficer rezerwowy do 1 Pułku Piechoty Legionów.Z dniem 28 lutego 1925(lub 23 lutego)został zwolniony z czynnej służby wojskowej.W kwietniu 1925 r.został wysłany przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej do Francji.Jego misją było zbadanie sytuacji tamtejszej emigracji polskiej.Zajął się jednak także zbieraniem informacji na temat negocjacji brytyjsko-francusko-niemieckich,które zakończyły się zawarciem traktatu z Locarno.Od 1923 r.był współtwórcą i członkiem piłsudczykowskiego Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski w Warszawie.W tym okresie był już jednym z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego.Sytuacja taka ugruntowała się zwłaszcza po wycofaniu się marszałka z życia politycznego i przeprowadzce do Sulejówka.W warszawskim mieszkaniu Świtalskiego odbywały się narady i spotkania Piłsudskiego z jego zwolennikami.Należał on do głównych organizatorów zamachu majowego w 1926 r.
Janusz Jędrzejewicz opisywał Świtalskiego w następujący sposób:
Wybitnie inteligentny,o bystrej i szybkiej orientacji,o znacznej ekspansywności temperamentu życiowego,zawołany tenisista,tancerz i taternik,w świetle polityki był chłodnym,ostrożnym graczem,który cele wskazane przez Komendanta realizować pragnął za pomocą metod czysto taktycznych.Zawsze mi się wydawało,że właściwie strona taktyczna polityki najbardziej go interesowała i,że w sferze taktyki czuł się najpewniej i najswobodniej.(...)W przeciwieństwie do Sławka,nie posiadał prawdopodobnie jasnej wizji przyszłości,ku której zmierzać się pragnęło.16 czerwca 1926 został mianowany zastępcą szefa Kancelarii Cywilnej prezydenta Ignacego Mościckiego(Piłsudski polecił Świtalskiemu i Stanisławowi Carowi nadzór polityczny nad głową państwa).Od 25 października 1926 był następnie dyrektorem Departamentu Politycznego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.Jego głównym zadaniem było przygotowanie wyborów parlamentarnych,a także,wraz z Walerym Sławkiem,organizacja Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem.Sam Świtalski opowiadał się za tym,aby na listach wyborczych BBWR znaleźli się konserwatyści,którzy mieli zagwarantować organizacji wsparcie finansowe i stworzyć konkurencję dla narodowej demokracji.Pierwszą żoną Kazimierza Świtalskiego była dr Julia Lewińska(primo voto Śladke,która była lekarką w schronisku legionistów,w II RP prowadziła gabinet kosmetyczny w Warszawie),z którą rozwiódł się w 1927 r.W tym samym roku jego drugą żoną została Janina Tynicka,sekretarkę prezydentowej Michaliny Mościckiej w Biurze Prasowym Belwederu,z którą miał syna Jacka(ur.1928 r.)
Minister i premier
Po wyborach Kazimierz Świtalski wszedł 27 czerwca 1928 w skład gabinetu Kazimierza Bartla.Objął w nim funkcję ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego.Nowy minister,zdaniem Adama Pragiera reprezentował kierunek agresywny wobec większości Sejmu i zarazem uchodził za męża zaufania Piłsudskiego,który miał ustrzec premiera przed nawiązaniem realnej współpracy z izbą.Gdy spór Piłsudskiego z parlamentem znacznie się zaostrzył,podjął on decyzję,iż konieczna jest zmiana na stanowisku szefa rządu.Na to stanowisko wybrał Świtalskiego.
Jak pisał Andrzej Ajnenkiel,posunięcie to
stanowiło niespodziankę.Przewidywano,że w warunkach ostrego napięcia między sejmem a rządem na czele gabinetu znajdzie się sam marszałek.Tymczasem premierem został przedstawiciel antybartlowskiego skrzydła rządzącego obozu tzw.grupy„pułkowników”,ale wcale nie jej najbardziej prominentna postać.(...)Pozostawione niezwykle szczere notatki dotyczące jego działalności w ówczesnym okresie pozwalają charakteryzować go jako bardzo inteligentnego,pozbawionego skrupułów polityka,którego żywiołem są zakulisowe działania,taktyczne rozgrywki,personalne intrygi.
Dzięki temu posunięciu,Piłsudski pragnął sprawdzić siłę sejmowej opozycji,głównie lewicy,ponieważ nowy premier postrzegany był jako osoba będąca zwolennikiem rządów silnej ręki.Po dekrecie nominacyjnym Prezydenta RP,gabinet Świtalskiego został zaprzysiężony 15 kwietnia 1929.Był on pierwszym tzw.rządem pułkowników 6 na 14 ministrów było oddanymi Piłsudskiemu,stosunkowo młodymi wojskowymi.Świtalski stwierdził,iż będzie prowadził politykę sporu z Sejmem,także przy pomocy BBWR.Na okres jego premierostwa przypadała także sprawa Gabriela Czechowicza,oskarżonego o przekroczenia budżetowe,za co stanął przed Trybunałem Stanu.Od 8 lipca do 17 sierpnia 1929 Świtalski przebywał na urlopie,który spędził we francuskiej miejscowości Haicabia,nad brzegiem Oceanu Atlantyckiego.Dojechał tam wypożyczonym służbowym samochodem,a po powrocie do Polski uregulował za to należność,wpłacając odpowiednią sumę do Skarbu Państwa.Opozycja sejmowa oskarżyła go jednak o to,że przebywał za państwowe pieniądze w luksusowym kurorcie w Biarritz.21 sierpnia Piłsudski polecił Świtalskiemu nawiązanie kontaktu z opozycją,przede wszystkim Ignacym Daszyńskim,liderem PPS,w celu ustalenia wstępnego porozumienia odnośnie budżetu państwa.Analogiczne zadanie otrzymał Walery Sławek,który miał rozmawiać na temat nowej konstytucji.W połowie września okazało się jednak,że opozycja odrzuciła propozycję zorganizowania konferencji poświęconej tematom budżetowym,a socjaliści planują zgłoszenie wotum nieufności wobec rządu.To utwierdziło Piłsudskiego i Świtalskiego w przekonaniu,że współpraca z ugrupowaniami sejmowymi jest niemożliwa.Sam premier był także niezadowolony z postawy posłów BBWR-u,którym zarzucał chwiejność poglądów i brak zdecydowania.31 października 1929 miało mieć miejsce inauguracyjne posiedzenie Sejmu.Powinien otwierać je premier Świtalski,ale był on niedysponowany,wobec czego zastąpić go miał Piłsudski.W sejmowym przedsionku pojawiła się jednak grupa oficerów oczekujących na przybycie marszałka.Posłowie potraktowali żołnierzy jako przysłanych przez niego w celu zaaresztowania członków parlamentu.Z tego powodu marszałek Sejmu Daszyński odmówił rozpoczęcia posiedzenia.Odbyła się ostra rozmowa pomiędzy Piłsudskim a Daszyńskim.Sesja nie została otwarta,w odpowiedzi na co prezydent Mościcki odroczył ją o miesiąc.Ostatecznie Sejm zebrał się dopiero 5 grudnia.Tego samego dnia wotum nieufności wobec gabinetu Świtalskiego zgłosiły stronnictwa Centrolewu oraz Kluby Ukraiński i Białoruski.
Następnego dnia premier wygłosił przemówienie,w którym zwrócił się do posłów:
Jeśli panowie pojmują parlamentaryzm w ten sposób,że w każdej chwili i w każdej okoliczności można bez zwracania uwagi i bez brania w rachubę innych czynników rachować tylko arytmetyczną większość głosów w tej izbie,to panowie popełniacie ogromny błąd,który się na tak pojmowanym parlamentaryzmie musi zemścić(...)Jeśli panowie przechodzicie z lekkim sercem nad innymi czynnikami i innymi względami do porządku dziennego i sądzicie,że posiadanie większości głosów w tej izbie daje wam zupełnie wystarczające prawo zmieniania podstawy rządzenia w Polsce,tak jak się one ustaliły po maju 1926 r.to panowie sami tak pojęty parlamentaryzm narażacie na szwank i przy takim postawieniu sprawy musicie doznać klęski.
Podczas głosowania nad wotum nieufności oddano 243 głosy za oraz 119 przeciw.7 grudnia Świtalski zgłosił swą dymisję Mościckiemu,którą prezydent przyjął.
Marszałek Sejmu
Gdy misję utworzenia nowego gabinetu otrzymał ponownie Kazimierz Bartel,zaproponował wejście do rządu Świtalskiemu.Ten jednak odmówił.Skupił się na prowadzeniu kampanii propagandowej na rzecz uchwalenia nowej konstytucji wygłosił na ten temat kilka odczytów,w których atakował także opozycję.Po rozwiązaniu parlamentu i aresztowaniu części posłów opozycyjnych(zostali osadzeni w twierdzy brzeskiej),Świtalski był osobą odpowiedzialną za przygotowania do wyborów parlamentarnych w 1930 r.które zakończyły się sukcesem sanacji.Udało mu się uzyskać mandat poselski,a 9 grudnia 1930 został wybrany na stanowisko marszałka Sejmu.Na jego kandydaturę padło 238 głosów posłów z BBWR,a 60 oddano na kandydata Stronnictwa Narodowego Aleksandra Zwierzyńskiego.Na 107 kartkach do głosowania widniał napis„Brześć”głosy te unieważniono.Świtalski poprosił o przerwę w obradach.Tuż po niej oświadczył,że skoro wybór jego osoby na stanowisko przewodniczącego izby akceptuje prezydent Mościcki,to również i on sam.Posunięcie takie było demonstracją nadrzędności głowy państwa nad Sejmem.Świtalski nie ukrywał,że został marszałkiem z woli Piłsudskiego,aby pilnować porządku.Wkrótce doprowadził do uchwalenia regulaminu prac izby,który znacznie ograniczał jej niezależność.Wraz z Walerym Sławkiem był jednym z głównych współtwórców założeń konstytucji kwietniowej.Po śmierci Józefa Piłsudskiego,Walery Sławek i Kazimierz Świtalski uważani byli za osoby będące wykonawcami woli zmarłego marszałka.Jeden z nich przewidywany był przez Piłsudskiego na stanowisko prezydenta po zakończeniu sprawowania tej funkcji przez Ignacego Mościckiego.Ten ostatni nie chciał jednak zrezygnować z prezydentury po śmierci marszałka.We wrześniu 1935 r.prezydent stwierdził konieczność zmiany na stanowisku premiera,piastowanego dotychczas przez Sławka.Zaproponował objęcie funkcji szefa rządu Świtalskiemu,pod warunkiem jednak,że wejdzie do niego Eugeniusz Kwiatkowski(jako wicepremier ds.gospodarczych).Świtalski jednak odmówił.
Jak pisał:
Nie mogę być Premierem,o którym opinia zupełnie słusznie będzie mówić,że w sprawach gospodarczych nie on decyduje,a jego wicepremier,a w sprawach politycznych nie ma żadnej władzy,ponieważ musi się liczyć z zupełnie odmienną koncepcją Sławka.
Mościckiemu odmówił także Sławek,co ostatecznie doprowadziło do zmarginalizowania roli tak jego,jak i Świtalskiego wewnątrz obozu piłsudczykowskiego.
Jak pisał sam Świtalski:
Dopóki był Komendant dotąd w najważniejszych kwestiach dość często zwyciężałem.Od kiedy Komendanta zabrakło,ponosiłem praktycznie porażkę za porażką.Będąc lojalnym w stosunku do grupy byłych premierów,którą to grupę stworzył Komendant,obliczając,że może ona być jakimś ośrodkiem myśli,a nawet woli w Polsce,po jego śmierci nie występowałem nigdy publicznie przeciw tym postanowieniom,które uzyskiwały większość głosów w tzw.Zgromadzeniu lokatorów.
Jak pisał jego biograf:
Świtalski był zdania,że dopóki żył Piłsudski,udawało mu się w wielu sprawach przeforsować własne koncepcje polityczne.Kiedy Marszałka zabrakło,jego rola gwałtownie zmalała i przestał być słuchany przez kolegów.(...)Wydaje się,że Świtalski nie potrafił odnaleźć się w systemie władzy stworzonym w Polsce po zgonie Piłsudskiego.Przez swe koncepcje popadł w niełaskę właściwie wszystkich stron wewnątrz piłsudczykowskiego konfliktu.
Wojewoda krakowski
5 października 1935 został senatorem z nominacji prezydenta Mościckiego i wicemarszałkiem Senatu tego samego dnia.3 grudnia 1935 Świtalski objął funkcję wojewody krakowskiego.Nominacja ta oznaczała dla niego odsunięcie od spraw bieżącej polityki.Tuż przed nią Świtalski zrzekł się mandatu senatora.W marcu i kwietniu 1936 r.w Krakowie rozpoczęły się wystąpienia społeczne, inspirowane przez komunistów i lewe skrzydło PPS.Część z nich wyraźnie skierowana była przeciwko samemu Świtalskiemu,w czym celował zwłaszcza jeden z przywódców zajść,Bolesław Drobner.Zarzewiem konfliktu był strajk okupacyjny w krakowskich zakładach Semperit.Świtalski prowadził rozmowy z Drobnerem i innymi przywódcami robotników,które odbyły się 21 marca.Wojewoda odniósł wrażenie,że konflikt pomiędzy pracownikami a pracodawcą został załagodzony,wobec czego udał się na narty do Zakopanego na niedzielę 22 marca.Następnego dnia jednak strajk okupacyjny został krwawo stłumiony przez policję,która otworzyła ogień do robotników.Odpowiedzialność za te wydarzenia przypisywano później samemu Świtalskiemu,jednak akcją porządkową kierował starosta grodzki krakowski Władysław Pałosz,a rozkaz oddania strzałów do strajkujących wydał komendant wojewódzki policji państwowej.Nie porozumiał się on w tym celu z wojewodą,który po usłyszeniu salwy,wydał rozkaz natychmiastowego zaprzestania ognia.Za zajścia krakowskie Świtalski poniósł jednak odpowiedzialność polityczną i został odwołany ze stanowiska 20 kwietnia 1936.Po powrocie do Warszawy poświęcił się działalności w Instytucie Józefa Piłsudskiego,w grudniu 1936 r.zastępując w zarządzie tej instytucji zmarłego Leona Wasilewskiego.Przygotowywał do wydania m.in.kolejne tomy zbiorów pism Piłsudskiego.
Niewola niemiecka i więzienie w Polsce Ludowej
Tuż po wybuchu II wojny światowej Świtalski zgłosił się na ochotnika do wojska,jednak nie otrzymał przydziału ze względu na wiek(53 lata).Warszawę opuścił 5 września 1939 r.przez pewien czas przebywał na Polesiu.19 września Niemcy aresztowali go w Brześciu Litewskim.Początkowo miał być przekazany Armii Czerwonej,jednak ostatecznie trafił do niemieckiego obozu jenieckiego Oflagu XVIII A w austriackim Lienz.Później,od 28 maja 1940 r.przebywał w Oflagu II C w Woldenbergu(obecnie Dobiegniew).Podczas pobytu wygłaszał serię wykładów politycznych dla współosadzonych.Gdy Świtalski przebywał w oflagu,zginął jego 16-letni syn,żołnierz Armii Krajowej,Jacek(ps.„Sadowski”).Poległ on w szturmie na Aleję Szucha 1 sierpnia 1944 r.pierwszego dnia powstania warszawskiego.Kazimierz Świtalski pozostał w Woldenbergu do końca 1944 r.po czym został ewakuowany z innymi osadzonymi w głąb Niemiec 5 stycznia 1945,a następnie oswobodzony przez wojska radzieckie.Nie wykorzystał okazji do wyjazdu na Zachód i powrócił do Polski,zamieszkując w podwarszawskim Zalesiu Dolnym przy ulicy Leśnej.Żyjąc w komunistycznej Polsce,odnosił się bardzo krytycznie do jej ustroju i ideologii.Utrzymywał kontakt z konspiracją piłsudczykowską w kraju,a także z kręgami emigracyjnymi.Najprawdopodobniej nie wszedł jednak w skład żadnej z organizacji,choć planował utworzenie niepodległościowego Obozu Piłsudczyków(wraz z pozostającymi na emigracji Ignacym Matuszewskim,Henrykiem Floyar-Rajchmanem i Wacławem Jędrzejewiczem),ale ostatecznie nie doszło to do skutku.Środowiska emigracyjne chciały sprowadzić go do USA w październiku 1946 roku i listopadzie 1947 roku,ale nie zgodził się na to sam Świtalski.Kazimierz Świtalski został zaaresztowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w nocy z 15 na 16 listopada 1948 r.Osadzono go w więzieniu na warszawskim Mokotowie.Przez prawie sześć lat był więziony bez wyroku.31 maja 1954 r.został skazany na 8 lat więzienia za faszyzację Polski(w szczegółach:za dławienie mas pracujących i wybory 8 lat,za podważanie autorytetu sejmu jako premier 5 lat,za przeprowadzenie konstytucji 8 lat,za paszkwil 1 rok.Na mocy amnestii z 22 lutego 1947 na osiem lat.Wyrok ten został utrzymany przez Sąd Najwyższy 15 października 1954 r.Do maja 1955 r.odbywał karę w więzieniu na Rakowieckiej,później trafił do Centralnego Więzienia Karnego w Potulicach koło Nakła.15 października 1955 r.Prokuratura Wojewódzka w Warszawie wyraziła zgodę na przerwę w odbywaniu kary,w związku ze złym stanem zdrowia Świtalskiego(choroba serca) i jego podeszłym wiekiem.W kwietniu następnego roku anulowano mu resztę wyroku.Po wyjściu na wolność utrzymywał kontakt z piłsudczykowską emigracją w Londynie,m.in.z Aleksandrą Piłsudską,Tadeuszem Schaetzlem i Władysławem Pobóg-Malinowskim.Współpracował z Instytutami Józefa Piłsudskiego w Londynie i Nowym Jorku.W tym czasie ciężko chorował na serce,przeszedł zawał.W 1962 roku zamieszkał wraz z żoną ponownie w Warszawie.23 grudnia 1962 r.Świtalski wpadł pod tramwaj w Warszawie,zmarł 5 dni później,nie odzyskawszy przytomności.Pochowano go na Cmentarzu Powązkowskim.Żona Świtalskiego w styczniu 1963 roku wniosła o prokuratorskie śledztwo w sprawie śmierci męża.Zostało ono jednak umorzone.W 1992 roku ukazał się drukiem obszerny pamiętnik Świtalskiego,przygotowany przez Andrzeja Garlickiego i Ryszarda Świętka(Diariusz 1919-1935 Warszawa:„Czytelnik”1992 r.836 s.)
Ordery i odznaczenia

• Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
• Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski(1935 r.)
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski(2 maja 1922)
• Krzyż Niepodległości
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
• Order Krzyża Orła I klasy(Estonia,1934 r.)

Roman Kordys

Ur.23 lutego 1886 we Lwowie,zm.6 grudnia 1934 w Krakowie polski taternik i alpinista,działacz na rzecz turystyki i narciarstwa,prawnik,dziennikarz.
Taternictwo i alpinizm
Roman Kordys aktywny w Tatrach i Alpach jako wspinacz był od roku 1905,od 1907 r.również jako narciarz.Przejściem Grani Kościelców z Zygmuntem Klemensiewiczem w 1905 r.zerwał z dotychczasowym modelem wspinaczki w Tatrach,zakładającym towarzystwo zawodowego przewodnika.Na początku kariery taternickiej Kordys poświęcił się zdobywaniu szczytów i grani,które wówczas były jeszcze dziewicze.Przyczynił się do rozwoju narciarstwa w górach wysokich,na nartach zdobył jako pierwszy kilka szczytów.Jego częstymi partnerami byli Zygmunt Klemensiewicz i Jerzy Maślanka.Z tymi samymi towarzyszami dokonał trudnych wejść w Alpach,w których był kilkakrotnie w latach 1908 i 1912–14.Po I wojnie światowej już nie był aktywny w taternictwie ze względu na gorszy stan zdrowia.
Osiągnięcia wspinaczkowe
Pierwsze wejścia:

• na Zadni Kościelec(1905 r.)
• na część Jaworowych Turni(1907 r.)
• na Hrubą Turnię(1906 r.)
• na Wschodni Szczyt Wideł(1906 r.)
• na Niebieską Turnię(1907 r.)
• na Igłę w Wysokiej(1907 r.)
• na Wielką Zbójnicką Turnię(1907 r.)

Pierwsze przejścia grani:

• Kościelców(1905 r.z Klemensiewiczem)
• Czarnych Ścian(1906 r.)
• Żabiego Konia(1907 r.)
• Kaczego Szczytu(1907 r.)
• Hrubego Wierchu(1910 r.)

Pierwsze przejścia:

• północnej ściany Batyżowieckiego Szczytu(1906 r.z Klemensiewiczem i Maślanką)
• północno-zachodniej ściany Mnicha(1908 r.z Gyulą Komarnickim)
• północnej ściany Wysokiej(1908 r.z Aleksandrem Znamięckim)
• częściowo nowej drogi na północnej ścianie Jaworowego Szczytu(1909 r.ze Znamięckim)

Pierwsze przejścia zimowe:

• na Kościelec(1908 r.z Mieczysławem Karłowiczem)
• na Żółtą Turnię(1908 r.z Karłowiczem)
• na Wołoszyn(1908 r.z Karłowiczem)

Działalność organizacyjna i pisarska
Kordys działał w szeregu organizacji turystycznych.Był jednym z założycieli Kółka Taterników(Klub Himalaja,1904 r.)W latach 1906–11 działał czynnie w zarządzie Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego.W 1907 r.należał do założycieli Karpackiego Towarzystwa Narciarzy,a w latach 1922–33 działał w zarządzie głównym Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.Opowiadał się za szerszą eksploracją gór Europy i świata,a przeciw ograniczaniu się do Tatr.Roman Kordys znany jest także z różnorodnej działalności pisarskiej,m.in.w„Taterniku” i „Pamiętniku Towarzystwa Tatrzańskiego”.W 1907 r.należał do założycieli redakcji„Taternika”.Opublikował zarówno liczne fachowe opisy dróg wspinaczkowych,wspomnienia z Tatr,jak i prace o historii,teorii i ideologii taternictwa.Pisał też na temat sportu ogólnego,kultury fizycznej,narciarstwa,wspinaczki skałkowej,gór,często nie pod własnym nazwiskiem.Zajmował się również fotografią górską.W 1928 r.został członkiem honorowym Sekcji Turystycznej PTT.Pod koniec życia znacznie pogorszyło się jego zdrowie i zmieniło nastawienie do wielu spraw związanych z dotychczasową działalnością.Opowiadał się m.in.stanowczo przeciwko utworzeniu Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Włodzimierz Laskowski

Ur.30 stycznia 1886 w Rogoźnie,zm.8 sierpnia 1940 w Mauthausen-Gusen polski duchowny katolicki,błogosławiony Kościoła katolickiego.Był synem Stanisława i Klementyny z domu Głowińskiej.Po ukończeniu Seminarium Duchownego w Poznaniu przyjął 1 marca 1914 święcenia kapłańskie.Był wikariuszem w Modrzu,Ostrowie Wielkopolskim i w parafii św.Marcina w Poznaniu.Pełnił też funkcję sekretarza generalnego Caritasu(od 1 stycznia 1917 roku),a także dyrektora gospodarczego w seminarium duchownym w Poznaniu(od 1923 roku).Do objęcia parafii we Lwówku pracował w Kurii Metropolitalnej,a w 1930 r.objął obowiązki dziekana lwóweckiego.Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany 15 marca 1940,po czym torturowany był w Forcie VII w Poznaniu,a następnie przewieziony do hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Dachau z numerem obozowym 11160.Ostatnim etapem jego życia okazał się obóz koncentracyjny w Gusen gdzie trafił 2 sierpnia 1940.Błogosławiony ksiądz Włodzimierz został bestialsko zakatowany.Według relacji świadków konał z imieniem Jezusa na ustach.Beatyfikowany przez papieża Jana Pawła II w Warszawie 13 czerwca 1999 w grupie 108 polskich męczenników.

Filtry Lindleya

Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya,Stacja Filtrów i Wodociągów warszawskie filtry wody wybudowane w latach 1883-1886,zlokalizowane między ulicami Koszykową,Krzywickiego,Filtrową i Raszyńską.Ulica Williama Lindleya prowadzi wprost do wejścia na teren Filtrów Warszawskich,mieszczących się przy ul.Koszykowej 81.Warszawskie filtry należą do systemu wodociągów warszawskich zaprojektowanych i zbudowanych przez brytyjskiego inżyniera Williama Lindleya.Kolejne obiekty stacji wpisywano do rejestru zabytków w latach 1973 i 2008,a od 2012 r.cały kompleks,łącznie z budynkami wybudowanymi dwa lata wcześniej,został uznany za pomnik historii.
Budowa
Budowę zlecił Sokrates Starynkiewicz(1820-1902),generał rosyjski,prezydent Warszawy(1875-1892)już w pierwszym roku swoich rządów.W 1881 r.Starynkiewicz zatwierdził projekt w Petersburgu i od tego roku do 1886 budowano pierwszą sieć wodociągów i kanalizacji w Warszawie.Projekt Williama Lindleya zakładał budowę Stacji Pomp Rzecznych na lewym brzegu Wisły oraz Stacji Filtrów z urządzeniami uzdatniającymi wodę do picia.Projekt realizował i rozbudowywał jego syn,William Heerlein Lindley.Podczas budowy wykorzystano najnowocześniejsze ówczesne rozwiązania techniczne.Duży nacisk położono na dopracowanie szczegółów.Przy budowie wszystkich, awet najmniejszych,obiektów użyto materiałów najwyższej jakości,które poddawano kilkustopniowej kontroli.Podstawowym materiałem budowlanym była specjalnie wypalana,odporna na wilgoć cegła licówka i cegła glazurowana białą polewą.Na wielką skalę stosowano bloki granitowe i z piaskowca.Pierwsza oczyszczona woda popłynęła do mieszkańców Warszawy 3 lipca 1886 r.z filtrów posiadających jedną grupę filtrów powolnych,jeden zbiornik wody czystej,jedną halę pomp i wieżę ciśnień.
System wodociągów
W czasach Lindleya sieć wodociągowa Warszawy dzieliła się na:

• Górne Miasto zasilane w wodę z wykorzystaniem wieży ciśnień znajdującej się na terenie stacji filtrów
• Dolne Miasto,czyli Powiśle i Praga zasilane w wodę wypływającą bezpośrednio z filtrów powolnych

Na system wodociągów warszawskich składały się Stacja Filtrów filtry Lindleya oraz Stacja Pomp Rzecznych Zakładu Wodociągu Centralnego,gdzie z Wisły czerpano wodę i przewodami przesyłowymi kierowano na Stacje Filtrów(Zakład Wodociągu Centralnego).Urządzenia Stacji Filtrów zostały przykryte ziemią.Pod nasypami znajdują się obecnie cztery osadniki wody surowej,sześć grup filtrów powolnych oraz dziewięć zbiorników wody czystej.W miejscu siódmej grupy filtrów powolnych został wybudowany Zakład Ozonowania oraz filtry węglowe.
Rozbudowa i modernizacja systemu filtrów
W początkowym okresie woda ze Stacji Pomp Rzecznych była kierowana do filtrów powolnych,których niektóre komory pełniły funkcję krytych osadników.Przefiltrowana woda była kierowana do zbiorników wody czystej,a następnie do hal pomp,skąd była tłoczona do wieży ciśnień,gdzie rozpoczynała się sieć wodociągowa Górnego Miasta.W kilka lat po uruchomieniu filtrów konieczne było dodanie krytych osadników przed skierowaniem wody do filtrów powolnych,gdyż przeprowadzone badania wykazały złą jakość wody.W tym celu po 1890 r.powiększono teren stacji i rozpoczęto budowę osadników.Zwiększające się zapotrzebowanie na wodę doprowadziło do wybudowania w latach 1930-1933 Zakładu Filtrów Pospiesznych,który uzdatnia wodę z czterech ujęć poddennych PU1,PU2,PU3 i PU4.Po jego uruchomieniu woda ze Stacji Pomp Rzecznych była tłoczona do zbiorników wyrównawczych(dawnych krytych osadników) i dalej do filtrów pośpiesznych,a z nich do filtrów powolnych.W 1931 r.wprowadzono chlorowanie wody opuszczającej filtry powolne.W latach 2008–2010 wybudowano stację ozonowania pośredniego i filtrowania na węglu aktywnym.Znajdują się w niej 3 generatory ozonu i 18 komór filtrów węglowych.Architektonicznie nawiązuje ona starszych obiektów stacji materiał budowlany(cegła klinkierowa,piaskowiec) i stylizacja ornamentów do dziewiętnastowiecznych budowli stacji,a płaskorzeźby do reliefów w stylu art deco z międzywojennej stacji filtrów pospiesznych.Stacja w wyniku konkursu otrzymała nazwę„Socrates”.
Zakład Wodociągu Centralnego
Zakład Wodociągu Centralnego to najstarszy z trzech warszawskich wodociągów.Dostarcza mieszkańcom Warszawy wodę od 3 lipca 1886 r.
Jako jedyny posiada dwa ciągi technologiczne:

• Pierwszy ciąg technologiczny zaprojektowany przez Williama Lindleya i jego syna Williama Heerleina Lindleya,wzbogacony w 1933 roku o Zakład Filtrów Pospiesznych uzdatnia obecnie wodę infiltracyjną czerpaną spod dna Wisły przez 4 ujęcia brzegowe i Ujęcie Zasadnicze Wodociągu Praskiego„Grubą Kaśkę”.W procesie uzdatniania woda filtrowana jest przez filtry pospieszne i filtry powolne,dezynfekowana dwutlenkiem chloru.Filtry powolne w ramach realizowanego w MPWiK Programu Poprawy Jakości Wody wyposażone zostały w ostatnich latach w węgiel aktywny
• Drugi ciąg technologiczny uruchomiony w 1972 r.oczyszcza wodę pobraną z Osadnika Czerniakowskiego wykorzystując proces wstępnego utleniania,koagulacji z użyciem siarczanu glinowego,filtracji pospiesznej i dezynfekcji dwutlenkiem chloru.Odczyn wody korygowany jest wodą wapienną.Zakład Wodociągu Centralnego posiada laboratorium,które bada wodę we wszystkich etapach uzdatniania oraz w sieci przewodów rozprowadzających ją do odbiorców.Oprócz kontroli jakości wody wykonywanej przez laboratorium wybrane parametry są monitorowane przez urządzenia pomiarowe w systemie on-line

Dni otwarte Stacji Filtrów
W lipcu oraz sierpniu każdego roku Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st.Warszawie S.A.organizuje cyklicznie Dni Otwarte Filtrów Warszawskich.Zwiedzanie z przewodnikiem jest płatne.
Zieleń miejska
Teren stacji filtrów ma charakter zabudowy przemysłowej i urządzeń komunalnych,jednak w dużej mierze pokryty jest zielenią miejską.Pełni on funkcję klina nawietrzającego centrum miasta.Na jego terenie znajduje się aleja platanowa leżąca na linii Drogi Królewskiej(fragmentu Osi Stanisławowskiej).
Zabytek
Filtry Lindleya obejmowano ochroną jako zabytek stopniowo.
1 marca 1973 roku do rejestru zabytków(pod numerem A-813)wpisano następujące obiekty:

• budynek mieszkalny(dawny dom dyrektora)
• hale filtrów powolnych z przedsionkami(2,4,6,8,10,12)
• hale filtrów powolnych z przedsionkami(1,3,5,7,9,11)
• portiernia przy bramie głównej(wschodnia)
• portiernia przy bramie głównej(zachodnia)
• wieża ciśnień

26 marca 2008 roku listę tę uzupełniono o kolejne obiekty(numer A-788):

• budynek techniczny tj.maszynownia pompy parowe,kotłownia,skład węgla,elektropompy ABC,magazyn
• budynek techniczny tj.maszynownia pompy parowe,kotłownia,skład węgla,elektropompy(sala wystawowa Centrum Interpretacji Dziedzictwa)
• dawne stajnie(budynek socjalny)
• hale filtrów powolnych z przedsionkami(14,16,18,20,22,24)IV grupy
• hale filtrów powolnych z przedsionkami(13,15,17,19,21,23)III grupy
• hale filtrów powolnych z przedsionkami(25,27,29,31,33,35)V grupy
• hale filtrów powolnych z przedsionkami(26,28,30,32,34,36)VI grupy
• komora„A”
• komora„C”
• komora wodomierza Venturiego
• ogrodzenie wraz z czterema bramami
• Zakład Filtrów Pośpiesznych
• zbiornik wody czystej nr 1A,1B
• zbiornik wody czystej nr 2
• zbiornik wody czystej nr 3
• zbiorniki wody surowej(nr 1 i 3)
• zbiorniki wody surowej(nr 2 i 4)
• zieleń Stacji Filtrów i Wodociągów

18 stycznia 2012 roku na mocy rozporządzenia prezydenta RP cały zespół filtrów uznano za pomnik historii.Status ten przyznano obiektom na całej działce zarówno dziewiętnasto- i dwudziestowiecznym,wpisanym do rejestru zabytków,jak i świeżo wybudowanym budynkom oraz zieleni miejskiej.

Przyłęków

Wieś w Polsce położona w województwie śląskim,w powiecie żywieckim,w gminie Świnna.W latach 1975-1998 miejscowość wchodziła w skład województwa bielskiego.W wiosce znajduje się parafia NMP Wspomożenia Wiernych należącą do diecezji bielsko-żywieckiej.Opiekę nad nią sprawują księża salezjanie.W Przyłękowie znajduje się również szkoła podstawowa imienia Janiny Bühl.
Sanktuarium Najświętszej Marii Panny Wspomożenia Wiernych
Objawienia
Miejscowość słynie z objawień,jakie tu miały miejsce przed 120 laty,dokładnie 2 lipca 1886 roku,w uroczystość Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.Widzącym był Wojciech Stefko,tutejszy pasterz.Miał on jedyną córkę Marysię,która była niewidoma.Modlił się o jej zdrowie i zasnął.We śnie ukazała mu się Matka Boska i poleciła zbudowanie kaplicy,obiecując w zamian uzdrowienie córki.Wieść o widzeniu rozeszła się szybko,ale budowa kaplicy napotykała na trudności z braku funduszów i przeszkód ze strony proboszcza żywieckiego ks.Makarego Manieckiego.Najpierw więc Stefko przy pomocy sąsiadów postawił małą,prostą kapliczkę z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej i Pana Jezusa Nazareńskiego(oba wizerunki znajdują się w kościele).Rankiem ludzie ujrzeli opodal obszar pokryty białym puchem jakby śniegiem,a był wtedy lipiec.Uwierzyli więc,że Matka Boża życzy sobie,by na tym miejscu powstało sanktuarium ku Jej czci.Kiedy wkopano słup do ziemi,pojawiło się źródełko,z którego trysnęła woda.Marysia,obmyta w tej wodzie,odzyskała wzrok.Woda ta przywróciła zdrowie także proboszczowi żywieckiemu.Ludność miejscowa,a także pobożni pielgrzymi nie skąpili ofiar na wzniesienie świątyni ku chwale Bogarodzicy.
Budowa sanktuarium
W 1896 r.poświęcono kamień węgielny pod budowę kaplicy.Prace te potrwały do roku 1902.Zakupiono w Krakowie figurę Matki Bożej do ołtarza.W 1915 r.pożar domku przy kościele zniszczył kroniki i akta źródłowe o początku objawień.Po II wojnie światowej,w 1947 r.poświęcono dzwony,a w 1949 r.wybudowano zakrystię.30 maja 1964 r.z wizytacją przyjechał ks.kard.Karol Wojtyła,a w 1984 r.ks.kard.Franciszek Macharski.W 1985 r.erygowano parafię Matki Bożej Wspomożenia Wiernych.W dniach 1-2 września 1998 r.nastąpiło w parafii nawiedzenie kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.Pomiędzy 25 grudnia 2000 a 6 stycznia 2001 r.sanktuarium było Kościołem Jubileuszowym,natomiast w roku 2006 samo obchodziło swój jubileusz 120-lecia objawień.
Figura Matki Boskiej
Maryja Wspomożycielka Wiernych stanowi główne centrum sanktuarium na Górce w Przyłękowie.Matka Boża Wspomożycielka Wiernych w ikonografii i rzeźbie przedstawiana jest w całej postaci z atrybutami królowej niebieskiej.Na lewym ramieniu trzyma Dzieciątko,które ma szeroko rozpostarte rączki,jakby chciało ogarnąć nimi każdą istotę ludzką i cały świat.Na głowie Maryi i Jezusa widnieją korony.W prawej ręce Matka Boża trzyma wielkie berło zakończone krzyżem.Suknia Jej przewiązana jest w talii szarfą,a szeroki płaszcz,zwykle błękitnego koloru i lamowany złotymi nićmi,spięty jest pod szyją złotą gwiaździstą klamrą.Niekiedy głowę Maryi otacza 12 gwiazd,a na niektórych obrazach widać jeszcze w tle obłoki,unoszących się aniołów lub spadające z góry promienie słońca.Ten sposób ukazania Matki Bożej wyraża Jej godność Królowej Wszechświata i Wspomożycielki Wiernych.Berłem Jej władzy jest pośrednictwo w osiągnięciu przez człowieka daru,jakim jest sam Chrystus,którego trzyma na ramieniu.Figura Matki Boskiej w ołtarzu kościoła przyłękowskiego przedstawia ten typ Madonny zgodny ze wspomnianym opisem,z jednym wyjątkiem na głowie Dzieciątka nie ma korony.
Kult
Księża salezjanie od chwili objęcia tego miejsca swoją opieką starają się pogłębić nabożeństwo do Matki Boskiej,jako wzoru życia chrześcijańskiego.Do pamiątkowej księgi wpisywane są podziękowania za otrzymane łaski oraz wnoszone prośby w różnych sprawach,czasem tragicznych i beznadziejnych.Do sanktuarium ze swoimi problemami życiowymi garną się nie tylko wierni parafianie,lecz także pielgrzymi z różnych rejonów.Najliczniej zjawiają się tu w niedzielę po 24 maja,aby uroczyście,odpustowo oddać hołd Maryi Wspomożycielce Wiernych i w niedzielę po 22 lipca,aby prosić Ją o pomyślność w pracy na roli oraz dobre urodzaje.W roku 1986 uroczyście obchodzono na Górce 100-lecie kultu Matki Bożej.W roku 1992 w czerwcu zapoczątkowano w tutejszym kościele tak zwane czuwania modlitewne.Odbywają się one 24 każdego miesiąca przy dużej frekwencji wiernych.Przybywają tu również księża i katecheci z młodzieżą,aby złączyć modlitwę ze zdrowym i radosnym odpoczynkiem.Także turyści zdążający na szczyt Kiczory,a potem dalej w kierunku Romanki(1366 m n.p.m.)mają okazję odwiedzić to miejsce,pobyć kilka chwil w ciszy i skupieniu.Mogą także orzeźwić się wodą ze studzienki,a w kościółku pokrzepić duchowo.
Ośrodek narciarski
W Przyłękowie działa Ośrodek Sportów Zimowych Piast należący do Nadwiślańskiej Agencji Turystycznej.Wyciąg orczykowy ma długość 800 m,jego przepustowość wynosi ok.500 os./godz.Stoki są ponadto sztucznie naśnieżane.Są 3 trasy zjazdowe o różnej skali trudności,utrzymywane przez ratrak.Jest też parking bezpłatny.W ośrodku znajduje się kawiarnia oraz bufet.Istnieje możliwość zakwaterowania w pensjonacie"Piast" i w kwaterach prywatnych.

Rybnik

Miasto na prawach powiatu położone w południowej Polsce,w województwie śląskim.Największy ośrodek centralny aglomeracji rybnickiej i Rybnickiego Okręgu Węglowego.Historycznie leży na Górnym Śląsku.Rybnik składa się z 27 dzielnic zamieszkiwanych przez 137 tys.mieszkańców oraz jest siedzibą powiatu rybnickiego ziemskiego.Zajmuje 14 miejsce na liście największych miast Polski według powierzchni i 25 miejsce na liście największych miast Polski według ludności.Jest również na 9 miejscu pod względem liczby ludności w województwie śląskim.
Nazwa
Nazwa miasta nawiązuje do okresu przedindustrialnego kiedy mieszkańcy Rybnika utrzymywali się głównie z rybactwa,a w miejscu dzisiejszego rynku znajdował się spory staw hodowlany Rybnik.Nazwa wywodzi się od polskiej nazwy oznaczającej staw przeznaczony do hodowli ryb.Po śląsku oraz w języku czeskim słowo Rybnik także oznacza staw rybny(podobnie jak w języku ogólnopolskim np.karmnik,paśnik).W języku staropolskim to tradycyjne określenie było powszechnie używane do XVII wieku zanim zostało wyparte przez słownictwo fachowe.Staropolska nazwa stawów hodowlanych zanotowana jest w dziele„Księgi o gospodarstwie”wydanym w Krakowie w 1571 r.przez Piotra Krescencjusza,który podaje ich nazwę oraz przeznaczenie:„Sadzawice i rybniki ku chowaniu ryb rozmaitych”.W swoim dziele Roczne dzieje kościelne wydane w Krakowie w 1603 roku Piotr Skarga notuje„Ryby chowają się pod strażą w zamknionych rybnikach”.Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Rybnik podając jej znaczenie Stadt an den Fischteichen,czyli po polsku Miasto stawów rybnych.Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w łacińskim dokumencie papieża Grzegorza IX wystawionym 26 maja 1230 roku w obecnie używanej polskiej formie Rybnik we fragmencie in Kozle castellaturam de Racziborz circa Rybnik.W łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis spisanej w latach 1295-1305 wymienione są wsie założone na prawie polskim iure polonico,obecne dzielnice Rybnika,które zostały wchłonięte przez miasto w procesach urbanizacyjnych jak Gotartowice we fragmencie Gothartovitz decima solvitur more polonico,Boguszowice we fragmencie Bogussovitz solvit decimam more polonico,Chwałowice we fragmencie Chwalowitz solvitur decima more polonico oraz Kłokocin jako Clocochina we fragmencie Clocochina decima more polonico.Historyczne dokumenty zanotowały jako osobne miejscowości również inne obecne dzielnice miasta:w 1228 r.Niedobczyce jako Nedobcici,w 1531 r.Ochojec Ochotzetz,w 1228 r.Chwałowice jako Falevich i w 1305 r.Quelowicz,w 1532 r.Popielów jako Popelaw,w 1614 r.Orzepowice Ożepowice.W 1750 roku nazwa Rybnik wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska.Nazwę Rybnik w książce„Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej”wydanej w Głogówku w 1847 r.wymienił śląski pisarz Józef Lompa.Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880-1902 notuje nazwę miasta pod nazwą Rybnik podając również zapis z łacińskiego dokumentu z roku 1223 Ribnich.
Położenie
Rybnik położony jest na Płaskowyżu Rybnickim będącym częścią Wyżyny Śląskiej,na terenie Górnego Śląska.Najwyższym wzniesieniem jest Góra Grzybówka 291 m n.p.m.Przez miasto przepływają rzeki Ruda i Nacyna oraz kilka potoków.Pod względem geologicznym Rybnik położony jest w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym obejmującym cały Rybnicki Okręg Węglowy oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy.Miasto graniczy z następującymi powiatami:rybnickim,raciborskim,wodzisławskim,gliwickim,Żory.
Podział administracyjny
Miasto Rybnik podzielone jest na 27 dzielnic.Stanowią one pomocniczy szczebel samorządu miejskiego.
1.Boguszowice Osiedle
2.Boguszowice Stare
3.Chwałowice
4.Chwałęcice
5.Golejów
6.Gotartowice
7.Grabownia
8.Kamień
9.Kłokocin
10.Ligota Ligocka Kuźnia
11.Meksyk
12.Niedobczyce
13.Niewiadom
14.Maroko-Nowiny
15.Ochojec
16.Orzepowice
17.Paruszowiec-Piaski
18.Popielów
19.Radziejów
20.Rybnicka Kuźnia
21.Rybnik Północ
22.Smolna
23.Śródmieście
24.Stodoły
25.Wielopole
26.Zamysłów
27.Zebrzydowice
Warunki naturalne
Klimat
Klimat Rybnika jest łagodny,wpływają na to bliskie sąsiedztwo rzeki Odry,kompleksy leśne w Parku Krajobrazowym Rud Wielkich,a przede wszystkim bliskie sąsiedztwo Bramy Morawskiej.Średnia temperatura roczna kształtuje się w granicach +7 °C do + 8 °C.Najcieplej jest w lipcu,najzimniejszym zaś miesiącem jest styczeń.Opady kształtują się w granicach 600-900 mm rocznie.Miasto leży w strefie wiatrów słabych i bardzo słabych.Średnia roczna prędkość wiatru 2,2 m/s.
Historia
Początki
Dokładne początki Rybnika nie są znane.Pierwsze ślady pobytu człowieka na terenie obecnego miasta datuje się na ok.osiem tysięcy lat przed naszą erą.Znalezione przedmioty przemawiają za tezą,że w czasach panowania Rzymu prowadzona była wymiana handlowa z plemionami Celtów.Przodkowie rybniczan pochodzą z ze słowiańskiego plemienia Gołęszyców,zamieszkujących tereny Rybnika we wczesnym średniowieczu.Według Żywota św.Metodego tereny dzisiejszej południowej Polski(w tym także Rybnik)przyjęły chrzest z Wielkich Moraw(przypuszczalnie przed 906 r.gdyż w tymże roku państwo Wielkomorawskie przestało istnieć).W wydanym w 1922 r.Krótkim zarysie historii miasta Rybnika przy okazji opisu kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny znajdującym się na Górze Cerkwickiej czytamy:(...)zbudowany prawdopodobnie(...)na miejscu pogańskiej kontyny,zamienionej podług tradycji na świątynię chrześcijańską przez pierwszego w tych stronach misjonarza Osława,ucznia św.Metodego.Z tych i innych informacji możemy określić prawdopodobny czas chrztu Rybnika na ok.900 r.
Średniowiecze
W średniowieczu,prawdopodobnie na przełomie IX i X wieku,w dolinie Nacyny powstała osada rybacka,która dała początek późniejszemu miastu.W okolicach pełno było stawów rybnych,od których miasto wzięło swoją nazwę.Osada ta leżała na ważnym szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa przez Oświęcim do Raciborza.Tak jak inne okoliczne miejscowości,wchodziła w skład piastowskiego księstwa raciborskiego.W 1202 roku księżna Ludmiła,żona Mieszka Plątonogiego,sprowadziła tutaj zakon norbertanek,który przeniesiony został 26 lat później do Czarno wąsów pod Opolem.Już w 1180 roku wrocławski biskup Żyrosław II konsekrował w Rybniku kościół farny pw.Najświętszej Marii Panny.Drugą świątynią był przyklasztorny kościół Zbawiciela.Rozwój osady zahamował najazd wojsko tatarsko-mongolskich które spustoszyły Rybnik w 1241 roku w drodze pod Legnicę.Dawna osada przeistoczyła się w miasto pomiędzy rokiem 1288 a 1308,gdy została lokowana na prawie niemieckim(magdeburskim).Rok 1308 jest datą bardzo istotną dla Rybnika,ponieważ właśnie wtedy po raz pierwszy pojawia się on w źródłach pisanych jako civitas(miasto).Do 1336 r.(później także w latach 1521-1532)był pod władaniem Śląskich Piastów.Z tamtego okresu zachował się w centrum miasta średniowieczny zamek piastowski.W tym czasie Rybnik był już znaczną osadą,chociaż wskutek wojen zmniejszyła się rola gospodarki rybnej,gdyż stawy ulegały zniszczeniu i zaniedbaniu.Posiadał zabudowę drewnianą.Budynkami użyteczności publicznej poza dwoma kościołami i zamkiem były karczmy,z których Świerklaniec przynosił stosunkowo największe zyski.Na obecnym Placu Wolności,mieścił się wówczas plac handlowy spełniający rolę rynku.W 1327 roku gdy książę raciborski Leszek,wraz z innymi książętami śląskimi,złożył hold lenny Królowi Czech,Rybnik wraz z całym księstwem znalazł się w granicach Królestwa Czech.Po bezpotomnej śmierci Leszka raciborskiego w 1336 r.król czeski przekazał jego dobra księciu opawskiemu Mikołajowi II,który zapoczątkował istnienie księstwa opawsko-raciborskiego.Od tego momentu aż do 1521 roku,Rybnikiem tak jak całym regionem,rządzili czescy Przemyślidzi.Za panowania pochodzącego z tego rodu Jana II Żelaznego Królestwem Czech wstrząsnęły wojny husyckie,co odczuł na sobie także Rybnik.Gdy w 1421 roku książę uwięził przejeżdżające przez jego terytorium poselstwo powstańców husyckich,pragnące zaproponować królowi Polski Władysławowi Jagielle tron czeski,spotkał się z odwetem ze strony husytów,którzy najechali jego księstwo,niszcząc Rybnik.Od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów,Rybnik,tak jak reszta Śląska,znalazł się w monarchii Habsburgów(potocznie Austrii).W tym czasie Rybnik zyskał prawo do jarmarków,czyli tzw.przywilej targowy.Zachowany dokument z 17 czerwca 1538 r.wystawiony przez Ferdynanda I Habsburga we Wrocławiu,zezwala...burmistrzowi,rajcom miejskim i całej rybnickiej gminie na urządzanie jarmarku raz w roku i to od święta Jana Chrzciciela na przeciąg ośmiu dni,jak też na odbywanie targów i to w środę każdego tygodnia”.Targowisko stanowił plac rybnickiego Rynku,który stanowił centralną część miasta.Rynek był głównie miejscem handlu,lecz odbywały się tam także przedstawienia,zebrania czy egzekucje.W tamtym okresie Rybnik był jednym z najmniejszych miast na Górnym Śląsku.Jego nieliczni mieszkańcy utrzymywali się głównie z rzemiosła,handlu,rolnictwa.Gdy w 1532 roku bezpotomnie zmarł Jan II Dobry,który był ostatnim przedstawicielem opolsko-raciborskiej linii Piastów,Habsburgowie przekazali księstwo opolsko-raciborskie Jerzemu Hohenzollernowi.W tym samym roku miasto stało się stolicą Rybnickiego Państwa Stanowego,obejmującego swym zasięgiem także kilkanaście okolicznych wsi.W 1607 roku Rybnik stał się miastem prywatnym,przechodząc na własność wpierw czeskiego rodu Lobkowiców,a od 1682 r.polskiego rodu Węgierskich.
Rybnik w Prusach
W wyniku I wojny śląskiej(1740-1742)toczonej między Austrią a Prusami,niemal cały Śląsk(bez Śląska Cieszyńskiego i Śląska Opawskiego)został przyłączony do Królestwa Prus.Natychmiast wprowadzono także nowy podział administracyjny w wyniku którego w 1742 roku powstał powiat pszczyński do którego należał Rybnik.Mimo zmiany przynależności monarchicznej,miasto nadal funkcjonowało w ramach należącego do Węgierskich Rybnickiego Państwa Stanowego.W 1788 roku Antoni Węgierski sprzedał je królowi pruskiemu,Wilhelmowi Fryderykowi II,uzyskując statut wolnego miasta królewskiego(immediatowego),co wpłynęło na poprawę życia rybniczan,m.in.zniesiono poddaństwo oraz zaczęto przebudowę miasta drewniane budynki zastąpione zostały murowanymi.Już w rok po zakupie stary zamek piastowski przekształcono w ośrodek dla inwalidów wojennych.W latach 1796-1801 wzniesiono kościół Matki Bożej Bolesnej,który stał się główną świątynią miasta.W 1818 roku Rybnik został siedzibą powiatu rybnickiego,który powstał z części dawnych powiatów raciborskiego,gliwickiego i pszczyńskiego.Rozwój przemysłu(przede wszystkim górnictwo i browarnictwo)oraz doprowadzenie do Rybnika linii kolejowych(1856 r.)przyczyniło się do wzrostu liczby mieszkańców miasta.W 1871 r.po zjednoczeniu Niemiec przez kanclerza Ottona von Bismarcka miasto wraz z całymi Prusami stało się częścią Cesarstwa Niemieckiego.W połowie XIX wieku powiat rybnicki zamieszkiwała w większości ludność mówiąca po polsku.Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje,że w 1861 roku w mieście Rybnik mieszkało 3169 mieszkańców.W momencie wydania publikacji w Rybniku większość posługiwała się językiem niemieckim 1841 osób w 355 rodzinach,a językiem polskim 1329 osób w 255 rodzinach.Spis notuje również,że niemiecki używany w mieście miał polskie naleciałości,a zdarzały się nawet osoby,które wcale nie znały niemieckiego.„Die Einwohner sprechen ihrer Merzahl nach deutsch.In 355 Familien mit 1841 Familiengliedern wird deutsch,in 255 Familien mit 1329 Familiengliedern wird polnisch gesprochen.Die deutsche Sprache ist jedoch auch den polnisch Redenden nicht mehr fremd, und es find deren nur Wenige,die nicht deutsch verstehen”.Po zakończeniu I wojny światowej Rybnik był ważnym miejscem,jednym z głównych ośrodków,w których planowano powstania śląskie.Działało tu wiele polskich organizacji m.in.już od 1898 roku Polskie Towarzystwo Gimnastyczne Sokół na Śląsku,którym kierował Florian Piecha,Uniwersytet Ludowy,Związek Towarzystw Polek,Bank Ludowy,Towarzystwo Śpiewu„Seraf”,Polski Czerwony Krzyż,Towarzystwo Czytelni Ludowych.
Powstania śląskie
W początku 1919 roku w oparciu o istniejącą od 1918 roku Obronę Górnego Śląska powstała w mieście rybnicka komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska,która otrzymała uzbrojenie od 7 Dywizji Piechoty dowodzonej przez Franciszka Latinika i stacjonującej wówczas na Śląsku Cieszyńskim.Podczas I powstania śląskiego,w nocy z 17 na 18 sierpnia 1919 r.powstańcy spod Rybnika(z Boguszowic,Chwałowic i Gotartowic)pod dowództwem Wincentego Motyki rozbili placówkę niemieckiego Grenzschutzu w dworze w Gotartowicach.Oddziały te wspomagali ochotnicy z Ligoty Rybnickiej pod dowództwem A.Szymury,którzy rozbroili idący z pomocą jeden z oddziałów wchodzących w skład Freikorpsu Hasse.Podczas II powstania śląskiego w mieście stacjonowały oddziały alianckie,dlatego powstańcy tylko blokowali miasto.W tej sytuacji 20 marca 1921 odbył się Plebiscyt na Górnym Śląsku.W Rybniku zdecydowana większość(71% albo 4714) głosowała za Niemcami,natomiast w powiecie Rybnik 65%,albo 52347 głosów ważnych oddano za przyłączeniem do Polski i 27919(35%)za pozostaniem w Niemczech.W czasie III powstania śląskiego,o świcie 3 maja 1921 roku 7 kompania Józefa Ochojskiego z 2 baonu pułku rybnickiego nagłym atakiem zdobyła dworzec,pocztę,sąd i drukarnię.O zdobycie szpitala psychiatrycznego ciężkie walki prowadził 2 baon Józefa Płaczki.W tym czasie dwa baony z pułku żorskiego Antoniego Haberki zdobyły Paruszowiec-Piaski.Polegli w czasie walk powstańcy spoczywają na cmentarzu w Rybniku.
II Rzeczpospolita(1922-1939)
Po oficjalnym włączeniu miasta do Polski w dniu 4 lipca 1922 roku,dzięki dobremu położeniu miasto nadal mogło się rozwijać,wzrastała liczba mieszkańców,a w mieście mieściło się starostwo powiatowe.W latach międzywojennych wybudowano nowy gmach Urzędu Miasta,szkoły,nowe drogi,zakładano skwery i odnowiono rynek.Miasto wygrało ogólnopolski konkurs na ukwiecone miasto i otrzymał miano„miasta kwiatów i ogrodów”.Powstały liczne spółdzielnie spożywców,elektryfikacyjne i budowlane.W mieście w okresie międzywojennym stacjonował batalion 75 Pułku Piechoty,którego dowódcami byli m.in.Leopold Okulicki oraz Stanisław Sosabowski.
II wojna światowa
Dalszy rozwój miasta przerwał wybuch II wojny światowej.Już pierwszego dnia wojny Rybnik i cały powiat rybnicki znalazły się we władzy okupanta,co spowodowane było wysuniętym względem Trzeciej Rzeszy położeniem miasta i powiatu.Przez kilka godzin rannych Rybnika broniły kompanie kapitana Kotucza i Ogrodowskiego dysponujące karabinami maszynowymi,jednak do południa obrońcy zostali wzięci do niewoli.Wkraczające do miasta oddziału Wehrmachtu spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem ludności.Na mocy zarządzeń z 11 grudnia 1939 oraz 27 marca 1940 rybnickie kopalnie węgla przejął jeden z największych koncernów państwowych Rzeszy,tj.Reichswerke A.G.für Berg und Hüttenbetriebe Hermann Göring.Dla administrowania zakładami górnośląskimi powołano jego filię w Katowicach pod nazwą Górnośląski Zarząd Kopalń Zakładów Rzeszy„Herman Göring”(Bergwerksverwaltung G.m.b.H der Reichchswerke„Herman Göring”).Koncern dysponował 20 kopalniami,zaszeregowanymi w pięciu grupach.Siedzibą jednej z nich został Rybnik.W latach II wojny światowej w powiecie rybnickim działały tajne organizacje niepodległościowe:Śląska Chorągiew Harcerstwa Polskiego,Organizacja Orła Białego,Polska Organizacja Powstańcza,Polska Tajna Organizacja Powstańcza,Tajna Organizacja Niepodległościowa oraz największa z nich Służba Zwycięstwu Polski(SZP).Na bazie SZP powołano w 1940 r.Związek Walki Zbrojnej,który w lutym 1942 r.przemianowano na Armię Krajową.W Rybniku powstał Inspektorat Armii Krajowej,podzielony na obwody:Rybnik,Pszczyna,Wodzisław Śląski i obwód zewnętrzny raciborsko-kozielski.Od marca 1942 r.inspektoratowi w Rybniku został podporządkowany pod inspektorat w Cieszynie z obwodami:Cieszyn,Jabłonków i Karwina.W inspektoracie zajmowano się działalnością wywiadowczą,działalnością dywersyjno-sabotażową,kolportowaniem tajnych pism,tj.„Zew Wolności”,„Nad Odrą czuwa straż”.Partyzantkę w Inspektoracie w głównej mierze tworzyły osoby,którym okupant zagrażał:powstańcy śląscy,dezerterzy z armii niemieckiej,uciekinierzy z obozów jenieckich,robót przymusowych,więzień i obozów koncentracyjnych.W roku 1942 Niemcy utworzyli w Rybniku jeden z obozów przeznaczonych dla Polaków na Śląsku tzw.Polenlager 97.Dzięki siatce wywiadowczej Inspektoratu o kryptonimie„August”uzyskiwano informacje na temat działalności wojskowej oraz cywilnej okupanta.W obwodzie raciborsko-kozielskim dokonano rozpoznania obrony przeciwlotniczej i produkcji zakładów.Informacje te zostały przekazane aliantom.Siatka działała od marca 1942 r.W styczniu 1943 r.została rozbita hitlerowcy aresztowali 97 osób.Rybnicki Inspektorat Armii Krajowej działał,aż do kwietnia 1945 r.kiedy zakończono działania wojenne na terenach Śląska.Na początku 1945 r.Wehrmacht tracąc swe pozycje na Górnym Śląsku i przewidując walki ewakuował mieszkańców Rybnika w stronę Raciborza.Armia Czerwona rozpoczęła natarcie na Rybnik 11 marca 1945.Po wyzwoleniu mieszkańcy wracali do miasta dopiero 30 marca 1945,natomiast rybniccy Niemcy osiedlili się w Niemczech.Zniszczone było 25% zabudowy miasta.
Lata powojenne
Miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie 26 marca 1945.Częściowo zniszczone miasto powoli zaczęto odbudowywać.Koncentrowano się przede wszystkim nad rozwojem przemysłu węglowego,co w niedługim czasie spowodowało powstanie Rybnickiego Okręgu Węglowego(ROW).Rozwinęło się także szkolnictwo,kultura i sport.W latach 70 XX w.Rybnik powiększył swe terytorium,ponieważ włączonych zostało do niego kilka pod rybnickich wiosek i miasteczek.W tym okresie w dzielnicy Rybnicka Kuźnia zostaje otwarta Elektrownia Rybnik,obecnie jedna z największych elektrowni na Górnym Śląsku.Poza przemysłem rozwijała się oświata,kultura,sport i rekreacja.Powstawały nowe osiedla mieszkaniowe m.in.największe w Rybniku:osiedle Nowiny.Gruntownie zrekonstruowano szkolnictwo.
Zabytki i atrakcje turystyczne
Zabytki architektury skupione są głównie w śródmieściu.
Do najważniejszych należą:

• Bazylika św.Antoniego,świątynia neogotycka,zbudowana według projektu Ludwika Schneidera w latach 1903-1906
• Budynek dawnego Starostwa w Rybniku z 1887 r.
• Neoklasycystyczny budynek nowego ratusza,wzniesiony w 1928 r.
• Klasycystyczny dawny ratusz miejski z wieżą zegarową z 1822 r.obecnie mieszczący muzeum miejskie oraz Urząd Stanu Cywilnego
• Kościół akademicki Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny najstarszy kościół w mieście,pochodzący z połowy XV wieku
• Kościół ewangelicko-augsburski zbudowany w 1791 r.odnowiony po pożarze w 1875 r.
• Zamek piastowski,wzniesiony na początku XIII w.całkowicie przebudowany w XVIII w.według projektu Franciszka Ilgnera
• Zespół Szpitalny św.Juliusza,wraz z kaplicą szpitalną pw.św.Juliusza założony przez doktora Juliusza Rogera
• Kościół pw.Matki Boskiej Bolesnej,wewnątrz skrzydła późnogotyckiego tryptyku z kościoła WNMP.Gotyckie prezbiterium.Zbudowany według projektu Franciszka Ilgnera w latach 1798-1801
• Wieża ciśnień przy skrzyżowaniu ulic Gliwickiej i Kotucza
• Figura św.Jana Nepomucena rzeźba późnobarokowa,wolno stojąca

W pozostałych dzielnicach można wyróżnić:

• Drewniany kościół św.Katarzyny z 1534 r.w dzielnicy Wielopole
• Drewniany kościół św.Wawrzyńca,zbudowany w 1717 r.w dzielnicy Ligocka Kuźnia
• Późnobarokowy murowany dwór zbudowany w 1736 r.
• Zabytkowa Kopalnia„Ignacy”w Rybniku Niewiadomiu
• Familoki,głównie w dzielnicy Chwałowice

Nieistniejące obiekty historyczne:

• Nowa Synagoga z XIX w.zburzona w 1940 r.
• Stara Synagoga drewniana bożnica z XIX w.

Oprócz zabytków miasto posiada także liczne atrakcje turystyczne,takie jak:

• Sanktuarium św.Teresy od Dzieciątka Jezus w Rybniku Chwałowicach
• Jezioro Rybnickie,przy którym znajduje się ośrodek wypoczynkowy oraz kilka klubów żeglarskich
• Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich
• Kalwaria Golejowska ciągnąca się wzdłuż najwyższego wzniesienia Rybnika Góry Grzybówki
• Zespół Szkół Wyższych w Rybniku,powstał na bazie zabudowań dawnego szpitala.Architektura tego miejsca połączenie zabytków z nowoczesnymi elementami
• Wieża widokowa na terenie zabytkowej kopalni Ignacy
• Modernistyczny Zespół Szkół Urszulańskich z 1923 r.

Demografia
Rozwój demograficzny
Rozwój demograficzny Rybnika ściśle związany jest z wcielaniem okolicznych miasteczek i wsi.Największy skok ludności miał miejsce w latach siedemdziesiątych,gdy po wcieleniu m.in.pobliskiego miasta Boguszowice liczba ludności potroiła się.W latach 80 tempo wzrostu ludności spadło,w latach 90 nastąpiła zaś stagnacja,a następnie powolny spadek liczby mieszkańców,tendencja spadkowa jest jednak wyraźnie niższa niż w pozostałych miastach Polski i Europy.W 2006 r.przyrost naturalny był dodatni i wynosił 1,3%.W latach 2008-2009 nastąpił niewielki wzrost liczby ludności Rybnika,który tymczasowo przerwał trwający od 1997 r.trend spadkowy.Największą populację Rybnik odnotował w 1997 r.według danych GUS 144943 mieszkańców.
Struktura wiekowa i zawodowa
Miasto zamieszkuje niemal 141 tys.mieszkańców.W Rybniku przeważa ludność w wieku produkcyjnym(65%),następnie ludność wieku przedprodukcyjnym(18%).Najmniejszy udział(17%)ma ludność w wieku poprodukcyjnym.Struktura społeczeństwa Rybnika jest zbliżona do struktury występującej w całym województwie.Stopa bezrobocia w grudniu 2013 r.wynosiła 8,3%,co oznacza,że bez pracy jest 4,8 tys.mieszkańców Rybnika.Wśród powiatów grodzkich w woj.śląskim niższe od Rybnika bezrobocie mają tylko Katowice(5,4%),Bielsko-Biała(6,4%),Tychy(6,8%) i Gliwice(7,5%).
Przyroda
Na terenie miasta znajduje się 6 obszarów zielonych mających status parków oraz kilkadziesiąt obszarów o statusie zieleńców i skwerów.Obecna powierzchnia terenów zieleni miejskiej przekracza 103 ha.Na obrzeżach miasta od strony północnej znajduje się Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich,w którym m.in.do dziś przetrwał kształtowany przez wieki układ przestrzenny oraz zachowała się naturalna i kształtowana ręką ludzką sieć wodna.W Rybniku znajduje się 15 okazów drzew uznanych za pomniki przyrody.Do rybnickich osobliwości przyrodniczych zaliczyć należy także występujące tu unikalne paprocie wodne m.in.salwinia pływająca czy marsylia czterolistna.Do parków Rybnika należą:Park im.św.Jana Sarkandra,Park Kozie Góry,Park Osiedlowy.Do skwerów i zieleńców należą:Skwer z fontanną(obecnie w modernizacji),Zieleniec przy Teatrze Ziemi Rybnickiej,Zieleniec Polskiej Organizacji Wojskowej,Zieleniec przy ul.Wieniawskiego,Zieleniec przy Zamku.
Parki miejskie

• Park im.św.Jana Sarkandra Śródmieście
• Park Kozie Góry Meksyk
• Park Górnika Chwałowice
• Park Osiedlowy Boguszowice Osiedle
• Park im.H.Czempiela Niedobczyce
• Park Na Górce

Pomniki przyrody

• Jesion wyniosły ul.Hallera
• Wierzba krucha ul.Hallera
• Dwie lipy drobnolistne przy ul.Arki Bożka
• Lipa szerokolistna przy ul.Gminnej
• Lipa szerokolistna przy ul.Gminnej
• Głaz narzutowy przy KWK Chwałowice

Lasy

Nazwa lasu Położenie

Las Rauden na południowy zachód od Chwałęcic
Las Czarny na wschód od Gotartowic
Las Królewiok Pomiędzy Boguszowicami Starymi a Ligotą
Las Goik na wschód od Kłokocina
Las Gorylowiec na wschód od Boguszowic Starych
Las Blicherski przy KWK Jankowice
Podlesie południowa część Popielowa
Nacyński na południe od Zamysłowa
Las Starok na wschód od Kłokocina
Grabina na północny zachód od Grabowni
Lasy Królewskie zachodnia część Ochojca
Gospodarka
Na terenie miasta jest około 13 tys.zarejestrowanych podmiotów gospodarczych.Swoje fabryki posiadają tu m.in.Purmo,Tenneco Automotive.Na terenie miasta działa 24-hektarowa Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna(cała strefa przemysłowa ma 54 hektary)oraz Rybnicka Strefa Aktywności Gospodarczej.Roczny dochód budżetu miasta w przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2005 r.wyniósł 2805,42 zł.
Górnictwo i energetyka
W mieście działają dwie kopalnie węgla kamiennego wchodzące w skład Kompanii Węglowej:KWK Chwałowice i KWK Jankowice.Po zmianach własnościowych wysoką pozycję na rynku producentów maszyn i urządzeń górniczych odzyskała Rybnicka Fabryka Maszyn RYFAMA S.A.W ostatnich latach wiele fabryk i hut zostało zamkniętych m.in.Huta Silesia,tereny po tych zakładach przekształcają się zazwyczaj na sklepy wielkopowierzchniowe i galerie handlowo-rozrywkowe.Na obrzeżach miasta działa także elektrownia cieplna o mocy ponad 1700 MW.
Handel
W mieście działają dwie galerie handlowo-rozrywkowe Rybnik Plaza oraz Focus Mall,6 sklepów wielkopowierzchniowych oraz kilkanaście supermarketów i dyskontów.
Transport
Rybnik posiada wiele bezpośrednich połączeń PKS z prawie wszystkimi regionami kraju.Część z nich obsługuje PKS Rybnik.Miasto położone jest u zbiegu dwóch głównych szlaków komunikacyjnych.
Transport drogowy
Drogi w Rybniku rozchodzą się promieniście począwszy od centrum miasta.W godzinach szczytu często tworzą się korki rano na ulicy Mikołowskiej(droga do Kamienia i Czerwionki-Leszczyn)oraz na ulicy Gliwickiej(droga do Ochojca i Gliwic).W czasie popołudniowego szczytu zakorkowane są natomiast drogi Żorska i Gliwicka,a w szczególności Rondo i ulica Mikołowska.Władze miasta znając te problemy planują budowy nowych dróg,na razie do Kamienia i Czerwionki-Leszczyn.W najbliższych latach ruszy budowa drogi równoległej do ulic Wiosny Ludów i Mikołowskiej.Większość ruchu tranzytowego odbywa się głównymi ulicami miasta.Obecnie większość odcinków obwodnicy jest już gotowa;mniejsza część jest w fazie budowy lub projektowania.
Przez Rybnik przebiegają następujące drogi krajowe i wojewódzkie:

• Autostrada A1(Gdańsk Rybnik Gorzyczki)
• Droga krajowa nr 78(Chałupki Wodzisław Śląski Rybnik Gliwice Zawiercie Chmielnik)
• Droga wojewódzka nr 920(Rudy Rybnik)
• Droga wojewódzka nr 925(Rybnik Orzesze Ruda Śląska Bytom)
• Droga wojewódzka nr 929(Rybnik Świerklany)
• Droga wojewódzka nr 935(Racibórz Rydułtowy Rybnik Żory Pszczyna)

Ronda
Miasto Rybnik posiada obecnie 42 ronda,a kolejne jest w budowie.Część rond uzyskała miana miast partnerskich,wykorzystano również nazwy zwyczajowo przyjęte przez mieszkańców.
Nazwa ronda Skrzyżowanie ulic Dzielnica
Wodzisławskie Reymonta Wodzisławska Smolna
Płn.Irlandzkie Wodzisławska Obwiednia Smolna
Liévin Raciborska Obwiednia Budowlanych Maroko-Nowiny
Dorsten Kotucza Zebrzydowicka Maroko-Nowiny
Zebrzydowickie Zebrzydowicka Budowlanych Maroko-Nowiny
Św.Józefa Św.Józefa Maroko-Nowiny
Mazamet Budowlanych Żołędziowa Maroko-Nowiny
Solidarności Góreckiego Budowlanych Maroko-Nowiny
Chwałowickie 3 Maja Chwałowicka Śródmieście
Mikołowskie Mikołowska Sybiraków Wyzwolenia Śródmieście
Wileńskie Kotucza Budowlanych Dworek Śródmieście
Gliwickie  Gliwicka Kotucza Wyzwolenia Śródmieście
Powstańców Śląskich Żorska Sybiraków Powstańców Śląskich Chrobrego Śródmieście
Raciborska Wodzisławska Dworek Hallera Śródmieście
Żorskie Żorska Prosta Ligota Ligocka Kuźnia
Makro Prosta Makro Ligota Ligocka Kuźnia
Boguszowickie Prosta Żorska Boguszowicka Ligota Ligocka Kuźnia
Europejskie Gliwicka Obwodnica Północna Północ
Strzelecka Żużlowa Północ
Ukraińskie Szewczyka Pojdy Robotnicza Kamień
Pod Zegarem Szewczyka Willowa Bieli Brzozy Kamień
Golejowskie Książenicka Wiosny Ludów Golejów
Szolnok Wołodyjowskiego Zygmunta Starego Niedobczyce
Garbocze Krzywoustego Cienista Niedobczyce
Rymera Barbary Niedobczyce
Rudzka Podmiejska Góreckiego Orzepowice
Orzepowickie Góreckiego Storczyków Orzepowice
Radziejowskie Spółdzielcza Popielowska Średnia Radziejów
Wielopolska Obwiednia Północna Wielopole
Gliwicka Podmiejska Wielopole
Podmiejska Ekonomiczna Rybnicka Kuźnia
Planowane drogi

• Droga Regionalna Racibórz Pszczyna

Transport kolejowy
Historia kolei żelaznych sięga w Rybniku połowy XIX wieku.W październiku 1856 r.otwarto 27,4 km jednotorową linię kolejową Rybnik Rydułtowy Sumina Nędza.W 1882 r.wybudowano linię kolejową do Wodzisławia Śląskiego.Trzydzieści lat później,16 lipca 1912,zakończono budowę i uruchomiono ośmiokilometrowy dwutorowy odcinek Leszczyny Rybnik.W marcu 1913 r.otwarto krótką 12,6 km dwutorową linię kolejową Rybnik Sumina.W styczniu 1939 r.oddano do eksploatacji 35,7 km jednotorową linię kolejową Pszczyna Rybnik.Pierwszy pociąg elektryczny przyjechał do Rybnika 1 grudnia 1970 roku w ramach uroczystości zakończenia elektryfikacji linii Kędzierzyn Koźle Rybnik.Przez następne lata kontynuowano proces modernizacji kolei w regionie rybnickim.Zelektryfikowano wszystkie linie użytkowane w ruchu pasażerskim,a ostatni odcinek Rybnik Towarowy Sumina oddano 22.05.1989.Ważną rolę odgrywa tu ruch towarowy,który polega głównie na wywozie węgla kamiennego z kopalń w Rybnickim Okręgu Węglowym,obsłudze Elektrowni Rybnik i innych zakładów.W ruchu pasażerskim główne znaczenie dla Rybnika ma regionalne połączenie z Katowicami,a także połączenia dalekobieżne z Wrocławiem,Warszawą oraz(sezonowo)Kołobrzegiem,Świnoujściem i Gdynią.W Rybniku znajduje się 6 czynnych stacji i przystanków kolejowych:Rybnik(Śródmieście),Rybnik Niedobczyce,Rybnik Niewiadom,Rybnik Paruszowiec,Rybnik Towarowy,Rybnik Rymer.
Zbiorowy transport miejski
Transport lotniczy
W Rybniku znajduje się jedno lotnisko Rybnik-Gotartowice.Obecnie służy jako lotnisko sportowe.Najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w Ostrawie,zaś najbliższe na terenie Polski znajdują się w Pyrzowicach i Balicach.
Oświata
Szkoły:

• 38 publicznych przedszkoli
• 25 publicznych szkół podstawowych
• 14 publicznych gimnazjów
• 12 publicznych liceów ogólnokształcących i profilowanych
• 4 publiczne zespoły szkolno-przedszkolne
• oraz inne szkoły(m.in.Zespół Szkół Urszulańskich)

Uczelnie:

• Centrum Kształcenia Inżynierów(pozawydziałowa jednostka Politechniki Śląskiej)
• Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach(filia)
• Kolegium Języków Obcych

W Rybniku znajduje się kampus,z którego korzysta ponad 5000 studentów.
Turystyka
Do obszarów turystycznych w Rybniku głównie należą:Zalew Rybnicki,Stare Miasto,Aeroklub ROW oraz liczne parki i lasy.W Rybniku znajduje się 7 hoteli,3 domy gościnne oraz ośrodek wypoczynkowy.Na terenie Rybnika i okolic znajdują się również szlaki turystyczne.
Baza noclegowa
Nazwa Restauracja Liczba gwiazdek Adres
Biały Dom Tak ** ul.Łukowa
Korona Tak *** ul.Rybnicka 9a
Olimpia Tak *** ul.Hotelowa 12
Olecki Tak *** ul.Małachowskiego 130
Politański Tak ** ul.Sosnowa 5
Arena Tak ** ul.Gliwicka 72
Rynkowy Tak ul.Korfantego 2
Mimoza Tak ul.Rymera 1
Przy Młynie Tak *** ul.Młyńska 17
Pod Żaglami Nie ul.Rudzka 394
Dom gościnny Rondo Nie ul.Parkowa 2
Ośrodek Wypoczynkowy Stodoły Tak ul.Cisowa 2
Szlaki turystyczne
szlak turystyczny zielony Szlak Stulecia Turystyki(25,5 km)

• Trasa:Rybnik Tarnowskie Góry;odcinek Rybnik Nieborowice

szlak turystyczny niebieski Szlak Początków Hutnictwa ROW(22 km)

• Trasa: Rybnik Szczejkowice Żory

szlak turystyczny czarny Szlak Morza Rybnickiego(22,5 km)

• Trasa:Rybnik Stodoły Kamień

szlak turystyczny czarny Szlak im.Kapitana Kotucza(77 km)

• Trasa:Rybnik Pilchowice Toszek Lubliniec

szlak turystyczny żółty Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego(25,5 km)

• Trasa:Rybnik Stanowice Orzesze

Szlak Zabytków Techniki

• Trasa:Częstochowa Niewiadom Żywiec

Szlak architektury drewnianej województwa śląskiego

• Trasa:pętla rybnicka,m.in.Jastrzębie-Zdrój Jankowice Rybnickie Wielopole

Kultura
Miasto posiada Rybnickie Centrum Kultury,w którym znajduje się m.in.Teatr Ziemi Rybnickiej,kino„Kultura”,Filharmonia Rybnicka oraz Galeria Sztuk Rybnickiego Ośrodka Kultury.Gmach Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej znajduje się przy ul.Szafranka,a 24 filie na obszarze całego miasta.W Rybniku znajdują się także dwa muzea miejskie oraz w zabytkowej kopalni„Ignacy”.Ponadto w mieście działa pięć kin(w tym dwa multipleksy).W największych dzielnicach miasta działają domy kultury.
Galerie

• Galeria Oblicza
• Galeria pod Wieżą
• Galeria Sztuk Rybnickiego Ośrodka Kultury
• Galeria Sztuki Współczesnej ZPAP
• Galeria w Domu Energetyka

Biblioteki

• Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna 24 filie
• Alliance Francaise
• Biblioteka Pedagogiczna

Muzea

• Muzeum w Rybniku
• Zabytkowa Kopalnia„Ignacy”

Inne ośrodki kultury

• Rybnickie Centrum Kultury
• domy kultury(7)
• Śląskie Centrum Muzyczne
• Klub Harcówka
• Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st.im.Braci Szafranków

Kina

• Cinema City 8 sal kinowych
• Multikino 7 sal kinowych
• Kultura 1 sala kinowa
• Apollo 1 sala kinowa
• Zefir
• Plejada 1 sala kinowa

Imprezy cykliczne
Lista imprez odbywających się cyklicznie w Rybniku:

• Festiwal Filmów Niezależnych RePeFeNe
• RYJEK impreza kabaretowa
• OFPA Ogólnopolski Festiwal Piosenki Artystycznej
• Memoriał im.Łukasza Romanka Międzynarodowy turniej żużlowy poświęcony pamięci Łukasza Romanka

Kabarety
W Rybniku powstało i funkcjonuje wiele formacji kabaretowych,jak:

• Kabaret Młodych Panów
• Kabaret Noł Nejm
• Kabaret Chwilowo Kaloryfer

Organizacja społeczna
W Rybniku działa od roku 1959 6 Harcerska Drużyna Żeglarska im.kmdr.Zbigniewa Przybyszewskiego.Drużyna realizuje programy AMAR i MASIS.W swojej historii drużyna trzykrotnie zdobywała miano najlepszej Harcerskiej Drużyny Wodnej w kraju wraz z Proporcem Leonida Teligi.Wielokrotnie zwyciężała we współzawodnictwie drużyn podczas Odrzańskiego Spływu Wiosennego.Zdobywała błękitne wstęgi akcji AMAR.W roku 1984 Naczelnik ZHP nadał drużynie miano Harcerskiej Drużyny Żeglarskiej.
Media
W mieście swoją siedzibę ma 9 lokalnych gazet,w tym regionalny oddział„Polski Dziennika Zachodniego”,działa jedno radio 90 FM obejmujące zasięgiem cały Rybnicki Okręg Węglowy,Podbeskidzie i okolice Ostrawy,oraz jedna obejmująca zasięgiem cały Rybnik telewizja kablowa VECTRA z programem informacyjnym TV TELKAB(przegląd bieżących wydarzeń w Rybniku,Żorach,Wodzisławiu i Jastrzębiu).Na terenie Rybnika działa również redakcja TVS oraz TVT,Studio Filmowe Wideo-Art i Studio ART-FOTO VIDEO.Działają również rybnickie portale internetowe.
Prasa
Nazwa Typ Uwagi
„Nowiny”Informacyjna Tygodnik
„Tygodnik Rybnicki”Informacyjna Tygodnik
„Region po godzinach”Informacyjno-rozrywkowa Tygodnik
„Kurier Rybnicko-Wodzisławski”Informacyjna Tygodnik
„Sport po godzinach”Sportowa dwutygodnik,bezpłatna
„Gazeta Rybnicka”Informacyjna Miesięcznik
„Polska Dziennik Zachodni”Informacyjna Dziennik(oddział Rybnik)
„Zalew Kultury”Kulturalna Miesięcznik
„Kampus”Akademicka
„RybnikCity”Kulturalno-Rozrywkowa Tygodnik
„Zwycięstwo Niepokalanej”Katolicki Kwartalnik
Telewizja
Lokalnymi telewizjami w mieście są: TVT,Telewizja TELKAB TV,VECTRA(kanał reklamowy).
Elektroniczna karta miejska
Wieloaplikacyjna elektroniczna karta miejska w Rybniku(e-karta)to narzędzie,dzięki któremu można płacić za usługi oferowane przez miasto oraz załatwiać drogą elektroniczną sprawy urzędowe.Obecnie najczęściej wykorzystywana funkcjonalność e-karty to bilet komunikacji miejskiej(ZTZ Rybnik).Dalsze usługi,do których można ją wykorzystać to:opłaty za parkingi,opłaty za korzystanie z miejsc targowych,bilety wstępu do ośrodków rekreacyjnych,niekwalifikowany podpis elektroniczny.System został stopniowo wprowadzany od listopada 2006 r.(opłata za przejazd autobusami),a uruchomienie całości systemu(pozostałe usługi i nośnik podpisu elektronicznego)nastąpiło w kwietniu 2007 r.
Polityka
Polityka miejska

• Prezydent Miasta obecnym prezydentem miasta Rybnik jest Piotr Kuczera(PO).Najważniejsze stanowisko we władzach Rybnika było na przestrzeni lat różnie nazywane:początkowo nazywani byli Burmistrzami(nieznane są jednak początkowe określenia).Na początku lat 70 XX w.nadano określenie prezydent miasta,które jest w użyciu do dziś.Prezydent Miasta Rybnika jest organem wykonawczym,wybieranym na 4-letnią kadencję w wyborach bezpośrednich
• Rada miasta nie są dokładnie znane początkowe władze miasta Rybnika.Obecnie przewodniczącym rady miasta jest Adam Fudali(BSR),a w jej skład wchodzi 25,wybieranych w wyborach bezpośrednich radnych.W 2002 r.po nowelizacji Ustawy o samorządzie lokalnym rada miasta utraciła prawo wyboru prezydenta

Parlamentarzyści
Mieszkańcy Rybnika wybierają parlamentarzystów w okręg wyborczy Rybnik.
Wspólnoty wyznaniowe
Parafie rzymskokatolickie:

• Parafia św.Antoniego
• Parafia św.Jadwigi Śląskiej
• Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa
• Parafia Królowej Apostołów
• Parafia Matki Boskiej Bolesnej
• Parafia św.Barbary
• Parafia św.Jana Nepomucena
• Parafia św.Teresy od Dzieciątka Jezus
• Parafia Chrystusa Króla
• Parafia św.Brata Alberta Chmielowskiego
• Parafia św.Józefa
• Parafia Bożego Ciała i św.Barbary
• Parafia Miłosierdzia Bożego
• Parafia św.Wawrzyńca
• Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej
• Parafia św.Floriana
• Parafia św.Jana Sarkandra
• Parafia Świętej Trójcy
• Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
• Parafia św.Józefa Robotnika(franciszkanie)
• Parafia św.Katarzyny i Matki Boskiej Różańcowej
• Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
• Parafia Matki Boskiej Szkaplerznej i św.Piusa X

Kościoły protestanckie:

• Kościół Ewangelicko-Augsburski Parafia w Rybniku
• Kościół Zielonoświątkowy
• Kościół Wolnych Chrześcijan
• Wspólnota Kościołów Chrystusowych
• Kościół Boży w Chrystusie Chrześcijańska Społeczność„Winnica”
• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
• Kościół dla Wszystkich Ludzi w Rybniku Niewiadom zbór Kościoła Bożego

Buddyzm

• Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu

Inne:

• Świecki Ruch Misyjny„Epifania”zbór w Rybniku,ul.Gen.Hallera 10
• Świadkowie Jehowy Sale Królestwa:Rybnik,ul.Kosów 41;ul.Rajska 41;ul.Sikorskiego 25

Sport
W 1898 roku w mieście zawiązało się pierwsze regionalne gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego„Sokół”.Na jego czele stanął Florian Piecha zastąpiony wkrótce przez Józefa Chudobę.Organizacja liczyła początkowo 22 członków jednak jej działalność została zawieszona z powodu szykan władz pruskich.Po I wojnie światowej została reaktywowana ponownie 21 grudnia 1919 roku w Rybniku.Pierwsze gniazdo w okręgu rybnickim reaktywowano jednak już 19 marca 1919 roku w Knurowie.Organizacje sokolskie regionu włączone zostały po reorganizacji do VIII rybnickiego okręgu Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego„Sokół”.Rozwój działalności Sokoła przerwał w 1939 roku wybuch II wojny światowej.W okresie powojennym nie została reaktywowana ponieważ członkowie oraz sama idea towarzystwa była prześladowana przez władze komunistyczne.Rybnik posiadał ongiś drużynę w ekstraklasie piłki nożnej ROW Rybnik.A drużyna ROW II Rybnik osiągnęła nawet finał Pucharu Polski w piłce nożnej w latach siedemdziesiątych.ROW Rybnik miał także czołową w Polsce drużynę żużlową.Znajduje się tutaj Hala Widowiskowo-Sportowa MOSiR,korty tenisowe oraz stadion miejski na ponad 10 tys.miejsc.Na terenie miasta znajduje się również prężnie działający Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji oraz Ośrodek Sportów Wodnych i Rekreacji„Pod Żaglami”.Miasto zasłynęło z klubu piłkarskiego ROW 1964 r.Rybnik oraz Aeroklubu ROW,zajmującego się sportami lotniczymi.Natomiast największą chlubą miasta są„Rybnickie Rekiny”,specjalizujące się w sporcie żużlowym.Od lat zdobywają oni nagrody na zawodach żużlowych.Ostatnimi czasy miasto może pochwalić się również klubem koszykarskim grającym z powodzeniem w najwyższej klasie rozgrywkowej w Polsce(Utex ROW Rybnik).
Klubami sportowymi są:

• Rybnicki Klub Ju Jitsu Sportowego(jujutsu)
• Frisbnik(Ultimate frisbee)
• SPR Rybnik(Speedrower)
• RMKS Rybnik(szermierka)
• ROW 1964 r.Rybnik(piłka nożna)
• Pierwszy Rybnik-Chwałowice(piłka nożna)
• MKS 32 Radziejów-Popielów(piłka nożna)
• ROW Rybnik(żużel)
• RMKS Rybnik(koszykówka)
• TS Volley Rybnik(siatkówka)
• Górnik Boguszowice(piłka nożna)
• KS„Polonia”Rybnik(judo)
• Aeroklub ROW(sporty lotnicze)
• Silesia Rybnik(baseball)
• Polonia Niewiadom(piłka nożna)
• UKS Reflex Rybnik(bieg na orientację)
• TKKF Zuch Orzepowice(piłka nożna)
• RMKS Rybnik(pływanie)
• MTB Silesia Rybnik(kolarstwo górskie)
• Utex ROW Rybnik(koszykówka)
• KS Rymer Rybnik(piłka nożna)
• TL Row Rybnik(lekkoatletyka)
• Miejski Koszykarski Klub Sportowy(MKKS)Rybnik(koszykówka)
• SS„PROGRES”Rybnik(four cross,downhill,bmx racing)
• Rybnik Thunders(futbol amerykański)

Amatorskimi drużynami są:

• VIKING Rybnik(piłka nożna)
• PREMIERSHIP Rybnik(piłka nożna)
• MEKSYK Rybnik(piłka nożna)
• RKP Rybnik(piłka nożna)
• FC Habrova(piłka nożna)
• Brzytwa 2-1(ASG)
• The Last Legion(ASG)
• Klub Gier Bitewnych„Halailin”
• Chery Hill Riders(klub rowerowy fourcross&downhill)

Miasta partnerskie
Od wielu lat Rybnik prowadzi współpracę zagraniczną głównie z miastami państw Unii Europejskiej,takimi jak np.Niemcy,Czechy,Wielka Brytania,Węgry,Litwa,Grecja,Francja,jak i również z miastami państw Europy Wschodniej,np.Ukrainą.Pozostałe miejscowości,z którymi Rybnik współpracuje,to Bedburg-Hau w Niemczech,Haderslev w Danii oraz Szolnok na Węgrzech.
Państwo Miasto Data podpisania porozumienia
Niemcy Dorsten 14 kwietnia 1994
Niemcy Eurasburg 5 lipca 2001
Ukraina Iwano-Frankowsk 12 października 2001
Czechy Karwina 30 kwietnia 2004
Grecja Larisa 13 czerwca 2003
Francja Liévin 4 grudnia 2000
Francja Mazamet 4 czerwca 1993
Wielka Brytania Newtownabbey 18 października 2003
Francja Saint-Vallier 5 lipca 1961
Litwa Rejon wileński 2 października 2000
Ukraina Bar 19 maja 2007
Ciekawostki

• W mieście powstaje najdłuższa w kraju sieć kanalizacji sanitarnej około 540 km kanalizacji i 68 przepompowni ścieków
• W Rybniku znajdują się jedne z najdłuższych sieci ścieżek rowerowych w Polsce ponad 100 km tras
• W rankingu magazynu„Men’s Health”na najbardziej rozrywkowe dla mężczyzn miasta w Polsce 2005 r.Rybnik zajął 6. miejsce
• W konkursie pod hasłem Zielone Miasto 2000 Rybnik zajął 1 miejsce,uzyskując miano najbardziej zielonego miasta w Polsce
• W rankingu„Rzeczpospolitej”na najlepiej zarządzane miasta i gminy w Polsce 2006 r.Rybnik zajął 1 miejsce w kategorii miast na prawach powiatu i wyprzedził takie miasta jak Kraków(2 miejsce)czy Toruń(3 miejsce),uzyskując w ten sposób tytuł Najlepszego Miasta na prawach powiatu w Polsce
• W Rybniku działa pierwsza w Polsce prywatna poczta
• W Rybniku odbywa się jedna z największych imprez kabaretowych RYJEK

Rybniczanie
Osoby urodzone w Rybniku

• Duchowni
• abp Damian Zimoń metropolita katowicki
• ks.Franciszek Blachnicki ksiądz katolicki,sługa boży
• ks.Arkadiusz Nowak krajowy duszpasterz osób chorych na AIDS
• Politycy
• Magdalena Ogórek kandydatka na urząd prezydenta RP
• Tadeusz Gruszka były senator PiS
• Antoni Motyczka senator PO
• Grzegorz Janik poseł PiS(poseł na Sejm V,VI,VII i VIII kadencji)
• Marek Krząkała poseł PO
• Bolesław Piecha poseł PiS,przewodniczący sejmowej Komisji Zdrowia;były wiceminister zdrowia w gabinecie Jarosława Kaczyńskiego
• Eugeniusz Wróbel były wicewojewoda katowicki i były wiceminister transportu
• Jan Olbrycht eurodeputowany PO
• Józef Pinior senator PO,były eurodeputowany SdPl
• Otto Landsberg niemiecki polityk,były niemiecki minister sprawiedliwości
• Artyści
• Lidia Grychtołówna pianistka
• Anna Janko poetka
• Piotr Paleczny pianista
• Joanna Konarzewska grafik,malarka i dekorator wnętrz
• Olek Krupa aktor
• Tomasz Godoj piosenkarz
• Tomasz Iwanca czyli Grubson raper
• Edward Sitek rzeźbiarz,profesor ASP w Gdańsku
• Czesław Podleśny rzeźbiarz
• Sportowcy
• Jerzy Dudek piłkarz,zdobywca Pucharu Europy
• Jacek Bednarek polski lekkoatleta,chodziarz,olimpijczyk Seul 1988 r.
• Piotr Mowlik piłkarz,reprezentant Polski
• Piotr Skierski tenisista,mistrz Polski
• Monika Soćko czołowa szachistka świata
• Antoni Woryna żużlowiec,pierwszy polski medalista IMŚ
• Andrzej Wyglenda żużlowiec,mistrz świata
• Eugeniusz Skupień żużlowiec
• Antoni Skupień żużlowiec
• Sebastian Pęcherz siatkarz
• Kordian Korytek koszykarz
• Marcin Sroka koszykarz
• Rafał Szombierski żużlowiec
• Patryk Pawlaszczyk żużlowiec
• Michał Mitko żużlowiec
• Mariusz Węgrzyk żużlowiec
• Adam Pawliczek żużlowiec
• Arkadiusz Terlecki siatkarz,gracz Gwardii Wrocław
• Mariusz Prudel siatkarz,Mistrz Europy do lat 23 w siatkówce plażowej
• Marcin Wodecki piłkarz,obecnie występujący w Górniku Zabrze,Reprezentant Polski U 21
• Inni
• Robert Enger doktor,śląski hellenista,filozof i pedagog
• Ewa Sonnet piosenkarka,fotomodelka erotyczna