Józef Gosławski

Ur.24 kwietnia 1908 w Polanówce,zm.23 stycznia 1963 w Warszawie polski rzeźbiarz i medalier.Projektant monet(m.in.5 zł z wizerunkiem rybaka,10 zł z Kopernikiem),pomników(m.in.Chopina w Żelazowej Woli,Mickiewicza w Gorzowie Wielkopolskim) i medali(m.in.Rok 1939,Bolesław Chrobry,1000-lecie Chrztu Polski).W jego twórczości widoczne są wpływy kubizmu,koncepcji Stanisława Szukalskiego,środowiska Polskiej Sztuki Stosowanej,a także sztuki antycznej i renesansowej.Znaczna część jego dorobku twórczego(przede wszystkim przedwojennego)nie zachowała się.Ocalałe prace znajdują się głównie w kolekcjach prywatnych oraz zbiorach muzeów i placówek kulturalnych w Polsce i na świecie.Józef Gosławski był laureatem licznych konkursów artystycznych,uczestnikiem wielu wystaw indywidualnych i zbiorowych.W swoim życiu związany m.in.z Wąwolnicą,Kazimierzem Dolnym,Krakowem,Warszawą,Rzymem i Poznaniem.Zajmował stanowiska kierownicze w Okręgu Poznańskim i Zarządzie Głównym ZPAP.Odznaczony m.in.Srebrnym Krzyżem Zasługi.
Biografia 
Pochodzenie i dzieciństwo

4.Wawrzyniec Gosławski
			2.Antoni Gosławski(1875-1950)
5.Leokadia Łuszczyńska
						1.Józef Gosławski(1908-1963)
6.Apolinary Łuszczyński
			3.Stefania Łuszczyńska
7.Walentyna Sobczyńska

Józef Gosławski przyszedł na świat 24 kwietnia 1908 w miejscowości Polanówka na Lubelszczyźnie.Jego ojcem był Antoni Gosławski(z zawodu kowal),a matką Stefania z domu Łuszczyńska.Rodzina spokrewniona była z Maurycym Gosławskim poetą,uczestnikiem kampanii tureckiej i powstańcem listopadowym.Józef Gosławski ochrzczony został w kościele parafialnym pw.śś.Floriana i Urszuli w Wilkowie.Dzieciństwo spędził w pobliskiej Wąwolnicy,wraz z czworgiem rodzeństwa Zygmuntem(1898-1976),Anną(1903-1986),Aleksandrą(1913-1990) i Stanisławem(1918-2008)późniejszym rzeźbiarzem,twórcą licznych dzieł z zakresu rzemiosła artystycznego.
Lata 20 i 30 W 1923 r.po ukończeniu szkoły podstawowej w Wąwolnicy,zdał egzamin na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie,ale z powodu zbyt młodego wieku nie został przyjęty.Rozpoczął wówczas naukę w lubelskim Seminarium Nauczycielskim,jednak już po miesiącu zrezygnował i jako miejsce swej edukacji artystycznej wybrał założoną przez Jana Koszczyc-Witkiewicza Szkołę Rzemiosł Budowlanych w Kazimierzu Dolnym.W międzyczasie podejmował też pracę u jednego z warszawskich kupców,a także w zakładzie snycerskim Żywulskiego w Nałęczowie.W 1927 r.rozpoczął naukę w Państwowej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego(PSSZiPA).Jego nauczycielem był wówczas m.in.Henryk Uziembło.W szkole nawiązał także znajomość z Witoldem Chomiczem,z którym w przyszłości się przyjaźnił.W tym okresie mieszkał w bursie prowadzonej przez oo.jezuitów,pracując dorywczo w fabryce mebli.Ważną cezurę w rozwoju artystycznym Józefa Gosławskiego stanowi rok 1929.Ukończył wówczas I i II kurs PSSZiPA,a także wziął udział w pierwszej zbiorowej wystawie rzeźby.W tym samym roku młody artysta nawiązał przejściowy kontakt z grupą Stanisława Szukalskiego,która stawiała się w opozycji do środowiska profesorów krakowskiej ASP.Ostatecznie nie zdecydował się zostać członkiem Szczepu Rogate Serce,jednak w późniejszych okresach myśl twórcza Szukalskiego wielokrotnie inspirowała Józefa Gosławskiego w jego działalności artystycznej.Wbrew hasłom Stacha z Warty kontynuował naukę w Szkole na Wydziale Specjalnym Rzeźby,którą zakończył w 1932 r.z wynikiem bardzo dobrym,a następnie rozpoczął studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni profesora Xawerego Dunikowskiego.Po pierwszym semestrze został jednak relegowany z uczelni z powodu problemów związanych z opłacaniem czesnego.W tym samym roku wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Karykatury w Wiedniu(w Künstlerhaus),gdzie wyróżniono dwie jego prace rzeźbiarskie Piłsudski i Kasztanka oraz Dunikowski.W 1933 r.odbyła się pierwsza indywidualna wystawa jego dzieł.Zorganizowano ją w Pałacu Sztuki w Krakowie,a jej otwarcia dokonał Ludwik Solski.Jeszcze podczas wernisażu Gosławski otrzymał od Dunikowskiego propozycję powrotu na uczelnię,z której jednak nie skorzystał.W październiku tego samego roku zapisał się do ASP w Warszawie,gdzie przyjęto go na drugi rok bez egzaminów.Pobierał nauki w pracowni profesora Tadeusza Breyera.Udało mu się także uzyskać stypendium na wyjazd do Włoch,w czym pomogli pracownicy Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP Stefan Głuchowski i Jan Sampolski.24 lutego 1935 Józef Gosławski wyjechał do Rzymu,by rozpocząć studia na Reale Accademia di Belle Arti e Liceo Artistico.Wykonana przezeń w glinie praca została oceniona na tyle wysoko,że zalecono mu jedynie uzupełnienie przedmiotów teoretycznych trafił wówczas do pracowni profesora Angelo Zanelliego.W tym czasie nawiązał kontakty z innymi przedstawicielami polskich środowisk twórczych w Wiecznym Mieście m.in.z Wiktorem Mazurowskim,Michałem Paszynem,Janem Dzieślewskim i Krystyną Dąbrowską.Gdy w 1936 r.powstała Polska Organizacja Artystów Plastyków„Kapitol”Józef Gosławski został jej wiceprezesem.W tym samym roku prezentował również swoje prace na wystawie tej grupy w Rzymie.W roku następnym artysta zdał egzamin z języka włoskiego i w czerwcu otrzymał dyplom Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych.Pozostał jednak we Włoszech,gdzie odbywał podróże po kraju,studiował sztukę antyczną i renesansową oraz rozwijał kontakty z Antonim Madeyskim,Krystyną Dąbrowską,Józefem i Łucją Oźminami oraz Lechem i Heleną Grześkiewiczami.Tworzył również kolejne dzieła;uczestniczył też w kolejnej wystawie rzeźby w Rzymie.19 lipca 1939 powrócił do Polski,gdyż od 1 września miał objąć stanowisko konserwatora w Zamku Królewskim w Warszawie.Dorobek twórczy z pobytu w Italii zaginął jednak podczas transportu.Według różnych relacji część dzieł,w tym m.in.Popiersie Piłsudskiego,mogła trafić do zamku Villa del Catajo w północnych Włoszech,jednak dalsze ich losy nie są znane.Informacje o znajdowaniu się rzeźb Gosławskiego w Villa del Catajo zostały zweryfikowane przez rodzinę artysty i okazały się fałszywe.Objęcie stanowiska na Zamku zostało uniemożliwione przez wybuch II wojny światowej.We wrześniu,zgodnie z rozkazem płk.Umiastowskiego,opuścił stolicę udając się w kierunku Zaleszczyk.Przedostał się do Nieświeża,do swojej siostry Anny Ellert.Nauczał wówczas rysunku w miejscowej szkole,prowadzonej przez zakonnice. 
Lata 40
W styczniu 1940 r.Józef Gosławski razem z siostrą przybył do Wąwolnicy,gdzie spędził lata okupacji niemieckiej.Służbę wojskową uniemożliwiał mu astygmatyzm,współpracował jednak z organizacjami podziemnymi.Podczas lat wojny utrzymywał się z wytwarzania przedmiotów artystycznych.Zajął się również edukacją artystyczną swojego młodszego brata Stanisława.Zwrócił się także ku twórczości medalierskiej powstały wówczas m.in.medale o tematyce martyrologicznej.W 1943 r.podczas pracy nad jednym z nich miała miejsca rewizja SS-manów,jednak dzieło w ostatniej chwili zostało schowane.Po zakończeniu działań wojennych Józef Gosławski przybył do Kazimierza Dolnego,gdzie z własnej inicjatywy rozpoczął prace restauratorsko-konserwatorskie przy kamienicy Pod Świętym Mikołajem.Później nad konserwacją nadzór objęło Ministerstwo Kultury i Sztuki,które reprezentował ówczesny konserwator wojewódzki Jan Zachwatowicz.W pracy,prowadzonej w sezonach letnich,Józefowi Gosławskiemu pomagał brat Stanisław,a od 1948 r.także żona artysty,Wanda.Z tego okresu pochodzi cykl rysunków i kilka akwareli.W roku 1947 Józef Gosławski został zatrudniony jako zastępca profesora w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu gdzie powierzono mu kierownictwo Katedry Rzeźby w Metalu i Medalierstwa.Poznał tam studentkę PWSPP,Wandę Mankin,z którą ożenił się 25 września 1948.Zamieszkali wówczas przy ul.Promienistej,a pracownia rzeźbiarska znajdowała się przy ul.Szamarzewskiego.5 sierpnia 1949 urodziła się ich pierwsza córka Bożena Stefania.W roku 1948 Gosławski otrzymał pierwsze po wojnie duże zamówienie wykonanie sgraffito oraz sześciu postaci świętych dla Bazyliki archikatedralnej św.Jana Chrzciciela i św.Jana Ewangelisty w Lublinie.
Lata 50 i 60 
Na początku lat 50 w ówczesnej Polsce zintensyfikowano wdrażanie doktryny socrealistycznej,szczególnie w dydaktyce.
Reorganizacją zostały objęte wyższe uczelnie artystyczne w związku z czym Gosławski mający przed wojną styczność m.in.z Szukalskim i środowiskami artystycznymi Rzymu został z PWSSP zwolniony,o czym sam pisał w następujący sposób:

	...ciekawi mnie,jak uporałeś się z trudnościami pierwszej,jak i drugiej reorganizacji Uczelni.Jeżeli chodzi o mnie,to nie miałem z tym wiele kłopotu po prostu zostałem zwolniony,a moja pracownia zlikwidowana.
list Józefa Gosławskiego do Witolda Chomicza z 20 grudnia 1950 roku

Wydarzenia te wpłynęły na pogorszenie sytuacji materialnej rodziny.Pracy artystycznej nie sprzyjały fatalne warunki w ówczesnej pracowni twórcy,takie jak przede wszystkim mała powierzchnia i złe oświetlenie.Mimo tego właśnie w latach 50 Józef Gosławski stworzył najważniejsze dzieła monumentalne.Najpierw przystąpił do konkursu na wykonanie dekoracji artystycznej dla powstającej wówczas w stolicy Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej.W wyniku jego rozstrzygnięcia otrzymał zlecenie na realizację grupa alegorycznej Muzyka wykonał je w 1952 r.Przy pracy nad dziełem Józefowi Gosławskiemu pomagali żona i brat Stanisław,a za jego wykonanie artyście przyznany został Srebrny Krzyż Zasługi(1952 r.)Jeszcze w tym samym roku rozpoczął prace nad pomnikiem mającym upamiętniać ofiary niemieckiego obozu karno-śledczego w Żabikowie.W 1955 r.powstał model pomnika Chopina,(który ostatecznie w roku 1969 stanął w Żelazowej Woli),a w 1956 r.wykonany został pomnik Mickiewicza dla Gorzowa Wielkopolskiego.W 1952 r.twórcę wybrano na stanowisko prezesa Okręgu Poznańskiego ZPAP,którą to funkcję pełnił przez dwie kadencje.23 października 1952 Gosławskim urodziła się druga córka,Maria Anna.28 lutego 1955 na wniosek Ministra Kultury i Sztuki rzeźbiarz został odznaczony Medalem 10-lecia Polski Ludowej(odznaczenie to zostało zaprojektowane przez niego samego w 1954 r.)W 1956 r.Józef Gosławski z rodziną przeprowadził się do Warszawy na Saską Kępę,gdzie w ramach spółdzielni mieszkaniowej Kolektyw powstały domy szeregowe z pracowniami w ich sąsiedztwie zamieszkali wówczas Józef Trenarowski,Adam Roman,Kazimierz Bieńkowski,Eugeniusz Żarkowski,Tadeusz Świerczek i Adam Procki.Gosławski uczestniczył w tym czasie w licznych wystawach,m.in.Circolo artistico w Katanii(1959 r.)oraz brał udział w konkursach artystycznych,np.w Międzynarodowym Konkursie na pomnik w Oświęcimiu-Brzezince(1957 r.)Konkursie na Pomnik Bohaterów Warszawy(I etap 1958 r.II 1959 r.)oraz w konkursie na monety 2,5 i 10 zł(1958 r.)Miał też wystawę indywidualną w Budapeszcie(1960 r.)W 1958 r.w ramach wymiany zorganizowanej przez ZPAP odbył podróż do Związku Sowieckiego,gdzie zwiedził m.in.Moskwę,Leningrad,Zagorsk i Jałtę.W 1961 r.Józefa Gosławskiego wybrano prezesem Sekcji Rzeźby Zarządu Głównego ZPAP.W dniu 12 października 1962 za cykl medali wojennych przyznano mu nagrodę Ministra Obrony Narodowej III stopnia.Zmarł nagle 23 stycznia 1963 roku w Warszawie.Pochowany na Starych Powązkach w Warszawie.
Twórczość

Józef Gosławski pozostawił po sobie liczne realizacje w zakresie rzeźby pomnikowej i portretowej,medalierstwa,karykatury,jak również konserwacji i rysunku.Jego wczesne prace,w większości niezachowane lub zaginione,wykazują wpływy kubizmu(Karykatura własna artysty ok.1932-1933),idei Szukalskiego(Projekt pomnika Władysława Orkana ok.1929 r.)a także form bliskich koncepcji artystów z kręgu Polskiej Sztuki Stosowanej(np.Projekt ołtarza ze św.Franciszkiem 1932 r.)Pobyt i studia we Włoszech oraz bezpośrednie zetknięcie się artysty z tamtejszą sztuką dodatkowo wpłynęły na zmianę widzenia artystycznego świadczą o tym m.in.portrety Sycylijczyka,Marii Maro i Roberta(wszystkie wykonane w 1937 r.)Wpływ antyku i włoskiego odrodzenia zauważalny jest również pierwszych pracach plakietach powstałych w Rzymie.Pełną analizę przedwojennej twórczości Józefa Gosławskiego uniemożliwiają luki w dokumentacji,szczególnie dorobku z okresu studiów włoskich,który zaginął podczas transportu do Polski w sierpniu 1939 roku.Warunki okupacji niemieckiej skłoniły artystę do zainteresowania się rękodzielnictwem oraz małymi formami rzeźbiarskimi.Powstałe wówczas medale w przeważającej części poświęcone zostały martyrologii narodu polskiego.Twórczość medalierską kontynuował także po wojnie.Na stałe wprowadził do tej dziedziny nowe koncepcje,szczególnie w odniesieniu do formy i kształtu.Stał się łącznikiem między pokoleniem Konstantego Laszczki i Józefa Aumillera a medalierami późniejszego okresu.Kontynuował także twórczość w zakresie rzeźby monumentalnej zrealizował m.in.pomnik Nigdy wojny w Żabikowie(1956 r.)pomnik Mickiewicza w Gorzowie Wielkopolskim(1956 r.)model pomnika Chopina(1955 r.)(który stanął w Żelazowej Woli już po śmierci artysty)oraz Ołtarz Przemienienia Pańskiego(1960 r.)Dorobek twórczy Józefa Gosławskiego wykazuje wpływy wielu stylów i koncepcji artystycznych,wywodzących się z różnych kultur i epok,przez co nie zamyka się w jednorodnej formule.W jego pracach widoczne jest również zróżnicowanie formy,materiałów i skali.Zasadniczym spoiwem jego sztuki jest jednak przeważający w niej temat,czyli osoba ludzka przedstawiona zarówno jako postać heroiczna,jak i podczas codziennej egzystencji. 
Rzeźby

Wczesna twórczość rzeźbiarska Józefa Gosławskiego to okres,w którym artysta wielokrotnie nawiązywał do wypracowanych już koncepcji twórczych.Wyraźne są tu wpływy m.in.formistów(Portret Witolda Chomicza 1927-1928),Xawerego Dunikowskiego(Nagrobek Janiny Gałowej z Rogalskich na Cmentarzu Rakowickim 1932 r.) i Jana Szczepkowskiego(Projekt ołtarza ze św.Franciszkiem 1932 r.)Z kolei wpływ Stacha z Warty dał o sobie znać m.in.w Karykaturze Józefa Piłsudskiego i Kasztanki(ok.1932 r.)Cała seria karykatur rzeźbiarskich wykonanych przez Józefa Gosławskiego pokazuje też ewolucję jego rozwoju artystycznego dopatrywać się w nich można również inspiracji twórczością Augusta Zamoyskiego i stylistyką art déco.W przedwojennych dziełach artysty czerpał również z dorobku sztuki Starożytnego Egiptu,co związane jest m.in.z popularnością tego kierunku w ówczesnej Europie oraz z pobytem twórcy we Włoszech podczas wojny włosko-abisyńskiej.Jednak w całej twórczości przedwojennej Józefa Gosławskiego dominowały głównie wpływy Dunikowskiego i Szukalskiego.Słabo zachowana dokumentacja oraz zawirowania wojenne wpłynęły na trudności w tworzeniu opracowań dotyczących dokonań artysty z tego okresu żaden katalog nie potwierdza np.informacji o możliwym współudziale Józefa Gosławskiego przy tworzeniu ze Stanisławem Kazimierzem Ostrowskim Pomnika Grunwaldzkiego na Wystawę Światową w Nowym Jorku w 1939 r.o czym wspomina jedynie Krzysztof Głuchowski.Po wojnie artysta zwrócił się ku formom monumentalnym realizując grupę Muzyka(1952 r.)na warszawskim MDM-ie i pomniki:Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli(1955 r.)Adama Mickiewicza w Gorzowie Wielkopolskim(1956 r.)oraz Nigdy wojny(1956 r.)poświęcony pamięci ofiar obozu w Żabikowie pod Poznaniem.Tworzył również portrety(m.in.Portret córki Bożenki 1953 r.oraz Portret bratanka Janusza 1958 r.)W 1961 r.wykonał prawdopodobnie jedyny istniejący pełnopostaciowy pomnik Cypriana Kamila Norwida.W związku z organizowanymi w latach 50 i 60 konkursami rzeźbiarskimi Gosławski stworzył też wiele projektów,które nie zostały dotychczas zrealizowane,m.in.Pomnika Bohaterów Warszawy(1958/1959),Pomnika Żołnierzy I Armii WP(1959 r.)Płonące getto(1962 r.)oraz Pomnika Bolesława Prusa(1962 r.)Równolegle powstawały dzieła o tematyce sakralnej np.Krucyfiks(1943 r.)postacie świętych dla katedry w Lublinie(1947-1948),czy też Ołtarz Przemienienia Pańskiego dla Masłowa Pierwszego pod Kielcami(1960 r.)Dla kościoła w Masłowie Pierwszym,podobnie jak dla kościoła św.Jana Kantego w Poznaniu,wykonał stacje drogi krzyżowej.Spośród licznych projektów wykonywanych przez Józefa Gosławskiego zrealizowany został zespół płaskorzeźb z herbami polskich miast dla moskiewskiego hotelu Warszawa(1961 r.) 
Medale i plakiety

Dorobek medalierski Józefa Gosławskiego składa się z kilkudziesięciu dzieł.Najprawdopodobniej jednym z ważniejszych czynników,które skłoniły rzeźbiarza ku tej dziedzinie twórczości była znajomość z Włodzimierzem Głuchowskim:

	Zainteresowanie medalierstwem rozbudził w Józwie właśnie mój wuj Włodzimierz Głuchowski zapalony numizmatyk,z którym zaprzyjaźnili się jeszcze przed wojną.Wtedy powstały,między innymi,dwie wspaniałe plakiety-portrety:Marszałka Piłsudskiego i robiona na zamówienie,papieża Piusa XII.Odwiedzali się jak tylko mogli i dyskutowali,które wydarzenia czy rocznice Józwa powinien uwiecznić w metalu.
Krzysztof Głuchowski:Śladami pradziadów

Pierwsze prace powstały jeszcze przed wybuchem II wojny światowej,w czasie pobytu artysty we Włoszech.Były to m.in.trzy plakiety z 1939 r.o tematyce religijnej Ucieczka do Egiptu,Wskrzeszenie córki Jaira oraz Zwiastowanie widoczne są w nich wyraźne wpływy antyczne,renesansowe,a także pewne koncepcje stosowane przez Antoniego Madeyskiego.Jeszcze wcześniej,bo w 1935 r.także w Rzymie,powstała plakieta z popiersiem Józefa Piłsudskiego.Z punktu widzenia twórczości medalierskiej sam pobyt w Wiecznym Mieście zaowocował również istotną znajomością z Jerzym Wankiewiczem,odlewnikiem,z którym artysta w przyszłości miał wielokrotnie współpracować.Pierwsze medale powstały już podczas okupacji były to m.in.Rok 1939(1939 r.)Bolesław Chrobry(1940 r.) i Majdanek(1944 r.)Powstające wówczas dzieła,w przeważającej mierze o tematyce martyrologicznej wyrażały protest przeciwko wojnie i towarzyszącym jej okrucieństwom.Po zakończeniu działań zbrojnych artysta kontynuował twórczość medalierską,w której zdecydował się na upamiętnienie żołnierzy polskich,walczących zarówno w wojnie obronnej(m.in.Westerplatte I 1949 r. i Westerplatte II 1954 r.)jak i Ludowym Wojsku Polskim(Lenino I 1949 r.)oraz Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie(Monte Cassino 1949 r.)Wiele medali poświęconych zostało ofiarom zbrodni niemieckich w Polsce,a także wojny jako takiej(m.in.Radogoszcz oskarża faszyzm niemiecki 1949 r.Męczennikom obozów koncentracyjnych XX wieku 1961 r.Hańba mordercom kobiet i dzieci 1961 r.oraz Nigdy wojny 1963 r.)Liczne prace są wyrazem pamięci i uznania dla znanych Polaków do tej grupy medali należą np.Fryderykowi Chopinowi w setną trzydziestą dziewiątą rocznicę urodzin.Geniuszowi muzyki polskiej w setną rocznicę zgonu,Juliuszowi Słowackiemu w setną rocznicę zgonu oraz Adamowi Mickiewiczowi w sto pięćdziesiątą rocznicę urodzin(wszystkie trzy z 1949 r.)Innymi tematami podejmowanymi przez artystę były rocznice wydarzeń historycznych(m.in.Grunwald 1410-1960 1960 r.oraz 1000-lecie Chrztu Polski 1966 r.) i polskie miasta(m.in.500-lecie powrotu Gdańska do Polski 1954 r.oraz Lidzbark Warmiński miasto mężów znakomitych 1958 r.)W twórczości Józefa Gosławskiego pojawiła się również tematyka sportowa np.plakiety Dyskobol i Tenisistka(obie z 1950 r.)Większość powstających dzieł była doceniana jeszcze za życia artysty,o czym świadczą liczne zakupy do muzeów krajowych(m.in.Warszawa,Wrocław,Kraków,Lublin,Toruń) i zagranicznych(m.in.Praga,Ateny,Budapeszt,Rzym,Watykan,Paryż,Haga,Moskwa,Sankt Petersburg).
Zdarzały się jednak przypadki,gdy wpływ decydentów politycznych na kierunki rozwoju kultury prezentowanej szerokiemu gronu odbiorców był dla twórcy niekorzystny:

	Muzeum Narodowe w Krakowie już zakupiło cztery medale,natomiast Muzeum Narodowe w Warszawie mimo entuzjazmowania się przez Dyr.Lorentza,Kust.Jodkowskiego,Kust.Szemiothową i innych odmówiło zakupu.Stało się to na skutek interwencji warszawskich kacyków.Mimo zaskoczenia sprawa ta jest do przeżycia,jest tylko żywym przykładem jacy ludzie decydują w tworzeniu naszej kultury.[...]W Warszawie dowiedziałem się,dlaczego komisja odmówiła zakupu moich medali.Zdziwi Cię to,ale jest to prawda,co Ci napiszę.Delegat Ministerstwa Kultury i Sztuki mgr...nie zgodził się mówiąc:„Gosławski jeszcze nie umarł,aby kupować jego prace”.
list Józefa Gosławskiego do Witolda Chomicza z 18 grudnia 1949 roku

Charakterystyczne dla medali Józefa Gosławskiego jest poświęcenie szczególnej uwagi liternictwu,widoczne np.w dziele Hańba mordercom kobiet i dzieci,gdzie wyrazy HAŃBA zostały ułożone w kształcie krzyża.Z kolei zastosowanie odmiennych od powszechnie dominujących kompozycji wpisanych w okrąg uczyniło Gosławskiego prekursorem odejścia od klasycznej formy i kształtu medalu(np.Kołobrzeg 1945-1955 z 1955 roku).Wykorzystywane przez niego rozwiązania wpłynęły na dalszy rozwój polskiego medalierstwa.
Jego rolę w tym zakresie jednoznacznie oceniał także dr Adam Więcek:

	Odmiennie rozwijała się twórczość Józefa Gosławskiego(1908-1963),nadzwyczaj oryginalnego i uzdolnionego medaliera.[...]Gosławski dokonał w powojennym medalierstwie polskim istnego przewrotu.Jako jeden z pierwszych zerwał on w sposób radykalny z tradycyjną formą oraz kształtem medalu klasycznego.Jego dzieła wyróżniają się rzeźbiarską fakturą oraz próbą syntetycznego ujmowania tematów.[...]Gosławski jest klasą dla siebie.Jego sztuka wstrząsająca,dramatyczna,ale jakże prawdziwa była na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych czymś zupełnie nowym,zapowiedzią zbliżających się nieuchronnie zmian.
Adam Więcek:Dzieje sztuki medalierskiej w Polsce

Monety 

Konkurs NBP na monety 2,5 i 10 zł z lat 1957/58 

Twórczość Józefa Gosławskiego w zakresie monet związana jest głównie z ogłoszonym w listopadzie 1957 roku przez NBP konkursem. 

Jak głosiła broszura z jego warunkami,w związku z trwałością materiału monety miały stać się w przyszłości świadectwem historycznym i artystycznym,zatem:

	[...]monety emitowane w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej powinny stanowić dzieło sztuki o wysokiej wartości artystycznej.
broszura z warunkami konkursu

Rozstrzygnięcie z marca 1958 roku było wyraźnym sukcesem Józefa Gosławskiego.Za monetę 10 zł z Mieszkiem I i Dobrawą uzyskał pierwszą nagrodę zdecydowano o wybiciu jej jako srebrnej monety milenijnej(100 zł)w związku ze zbliżającym się jubileuszem Tysiąclecia Państwa Polskiego.Moneta 2 zł(Kogutki)przyniosła z kolei drugą nagrodę.Ponadto Gosławskiemu przyznano łącznie cztery wyróżnienia za monety:10 zł(Mikołaj Kopernik),5 zł(Rybak),5 zł(Statek Waryński)oraz 2 zł(Łoś).Po wybiciu monet próbnych podjęto decyzję o emisji 5 zł z rybakiem oraz 10 zł z Kopernikiem jako monet obiegowych.Z kolei monety z Łosiem i Kogutkami nie zostały wybite nawet w wersji próbnej.Moneta Mieszko i Dąbrówka(100 zł)stała się jedną z najdroższych monet okresu PRL,a w latach 70 w konkursie Biuletynu Numizmatycznego zyskała miano Najpiękniejszej Monety Polskiej.Pożądane przez kolekcjonerów są także rzadkie odmiany Rybaka(5zł)ze słoneczkiem(przebicie stemplem) i bałwankiem(inna ósemka w dacie 1958 r.)Wyjątkową monetą jest również 10 zł z wizerunkiem Kazimierza Wielkiego,bita jako moneta próbna w 1964 r.gdyż w związku z przyjętym założeniem na awersie miał znaleźć się wizerunek orła białego z czasów panowania ostatniego władcy piastowskiego tym samym stała się ona jedyną monetą wybitą w PRL,na której znalazł się orzeł w koronie. 
Obiegowe

Opis	Nominał	Średnica[mm]	Masa[g]	Metal lub stop	Rant	Okres obiegu	Emitowana w latach
Rybak(Rewers)	5 złotych	29	3,45	aluminium	ząbkowany	1958-1994	1958,1959,1960,1971,1973,1974 r.
Mikołaj Kopernik(Duży;awers i rewers)	10 złotych	31	12,9	miedzionikiel	ząbkowany	1959-1977	1959,1961,1962,1965 r.
Mikołaj Kopernik(Mały;awers i rewers)	10 złotych	28	9,5	miedzionikiel	ząbkowany	1967-1977	1967,1968,1969 r.
Mieszko i Dobrawa(Okolicznościowa;awers i rewers)	100 złotych	35	20	srebro(Próba 900)	gładki	1966-1994	1966 r.

Próbne

Opis	Nominał	Średnica[mm]	Metal lub stop	Rant	Rok wybicia
50 groszy(Rewers)	50 gr	23	nikiel,aluminium,mosiądz	ząbkowany	1958 r.
Gałązka dębu(Rewers)	1 zł	25	nikiel,aluminium	ząbkowany	1958 r.
Statek Waryński(Awers i rewers)	5 zł	29	nikiel,mosiądz,aluminium	ząbkowany	1958 r.
Statek Waryński(Awers i rewers)	5 zł	29	nikiel,aluminium	ząbkowany	1960 r.
Atrybuty przemysłu(Rewers)	5 zł	29	aluminium	ząbkowany	1958 r.
Atrybuty przemysłu(Rewers)	5 zł	29	nikiel	ząbkowany	1959 r.
Kazimierz Wielki(Awers i rewers)	10 zł	31	miedzionikiel,nikiel	ząbkowany	1964 r.
Kazimierz Wielki(Wersja z orłem w koronie;awers i rewers)	10 zł	31	miedzionikiel,nikiel	ząbkowany	1964 r.
Mieszko i Dobrawa(Profile;awers i rewers)	100 zł	35	nikiel,srebro(Próba 750)	gładki	1960 r.
Mieszko i Dobrawa(Profile;awers i rewers)	100 zł	35	nikiel,srebro(Próba 900)	1000 lecie państwa polskiego	1966 r.

Pozostałe dzieła Poza twórczością typową rzeźbiarską i medalierską Józef Gosławski wykonał także szereg innych dzieł.Były to głównie rysunki i akwarele(m.in.z Kazimierza Dolnego oraz z podróży do ZSRR w 1958 r.)W latach 50 i na początku 60 powstał również zestaw zabawek choinkowych.
W czasie pobytu w Wąwolnicy w latach okupacji wraz z bratem Stanisławem wykonali narzędzia,za pomocą których prace z zakresu rzemiosła artystycznego:

	Po wykonaniu dłut brat mój Józef zaczął projektować przedmioty przemysłu artystycznego.Były to różnego rodzaju talerze,patery,kasetki,papierośnice,kałamarze.Wszystkie[...]były wykonane z dużym smakiem,żeby jako tako żyć
Wspomnienia Stanisława Gosławskiego

Z tego okresu pochodzą także drewniane figurki wojów słowiańskich(1943 r.)oraz odlana w brązie Plakieta z Matką Boską Częstochowską(1944 r.)Z kolei po wojnie Józef Gosławski projektował liczne odznaczenia,m.in.Odznakę Nagrody Państwowej(1951 r.)Medal 10-lecia Polski Ludowej(1954 r.)Odznakę Wzorowego Żołnierza(po 1958 r.)Medal za Ofiarność i Odwagę(1960 r.)oraz Odznakę absolwenta Akademii Medycznej w Warszawie(1962 r.)Równolegle powstawały medalioniki,m.in.z żoną Wandą(1949 r.)Adamem Mickiewiczem(1955 r.) i Fryderykiem Chopinem(1955 r.)Artysta wykonywał także dzieła z zakresu rzeźby ceramicznej,jak np.Madonnę z Dzieciątkiem z 1960 r.czy też karykaturę ubogiego malarza Cołaska z 1962 r.W zrealizowanych przez niego popiersiach wystawienniczych do ekspozycji biżuterii dla Jablonexu z 1961 r.widoczne są podobne tendencje stylistyczne,jakie spotyka się w dziełach Józefa Trenarowskiego,a także Haliny Chrostowskiej.
Udział w konkursach

Rok	Konkurs	Uwagi
1936 r.	Konkurs na popiersie Józefa Piłsudskiego	I nagroda;rzeźba zrealizowana 1938-1939,w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie(RZW. 753);odlew w Muzeum w Turku
1946/47	Konkurs na godło państwowe	II nagroda
1951 r.	Konkurs na rzeźby na pl.Konstytucji w Warszawie	Rzeźba Muzyka znajduje się na budynku przy ul.Koszykowej 34/50
1951 r.	Konkurs na odznakę GKKF	I nagroda
1951 r.	Konkurs na odznakę nagrody państwowej	I nagroda
1953 r.	Konkurs na pomnik partyzantów w Lublinie	Miejsce przechowywania projektu nieznane
1953 r.	Konkurs na Łuk Triumfalny w Lublinie	Miejsce przechowywania projektu nieznane
1953 r.	Konkurs na medal z okazji 500-lecia powrotu Gdańska do Polski	Medal w zbiorach Muzeum w Lublinie(N/440,N/441),Muzeum Narodowego w Poznaniu(E 6376,E 6377,E 10009),Muzeum Sztuki Medalierskiej we Wrocławiu(MP 145,8106,MP 9202),Zamku Królewskiego w Warszawie kolekcja Kuryłowicza(-4817/602),Zakładu Narodowego im.Ossolińskich(G 2260,G 6390,G 6484)oraz w zbiorach prywatnych
1955 r.	Konkurs na pomnik Adama Mickiewicza w Poznaniu	Projekt pomnika w zbiorach prywatnych
1957 r.	Międzynarodowy konkurs na pomnik w Oświęcimiu-Brzezince	Miejsce przechowywania projektu nieznane
1958 r.	Konkurs na monety	10 zł I nagroda za projekt Mieszko i Dąbrówka(moneta wyemitowana jako srebrne 100 zł w 1966 r.)10 zł wyróżnienie za projekt Mikołaj Kopernik(moneta weszła do obiegu w 1959 r.)5 zł wyróżnienia:projekt Statek Waryński oraz Rybak(moneta weszła do obiegu w 1958 r.)2 zł dwie II nagrody:projekt Kogutki i projekt rewersu z orłem;wyróżnienie za projekt Łoś
1958 r.	I etap konkursu na pomnik Bohaterów Warszawy	Miejsce przechowywania pierwszego projektu nieznane;drugi w zbiorach Muzeum Warszawy(22176)
1958 r.	Konkurs na medal XV-lecia Ludowego Wojska Polskiego	I,II i III nagroda
1959 r.	II etap konkursu na pomnik Bohaterów Warszawy	I nagroda(jedna z sześciu);projekt powstał we współpracy z Wandą i Stanisławem Gosławskim,obecnie w zbiorach Muzeum Warszawy(22178)
1959/1960	Konkurs na pomnik 1 Armii WP	Projekt powstał we współpracy z Wandą i Stanisławem Gosławskim.Miejsce przechowywania projektu nieznane
1961 r.	Konkurs na pomnik Juliusza Słowackiego w Warszawie	Jeden z projektów w zbiorach Muzeum Sztuki Medalierskiej we Wrocławiu(DK.21108),drugi w zbiorach prywatnych
1962 r.	Konkurs na pomnik Żydów pomordowanych w Lublinie	Projekt pomnika Płonące getto w zbiorach prywatnych
1962 r.	Konkurs na pomnik Bolesława Prusa w Warszawie	Dwa wyróżnienia honorowe;jeden z projektów powstał we współpracy z Wandą Gosławską;jeden z projektów zbiorach prywatnych,drugi w zbiorach Muzeum Sztuki Medalierskiej we Wrocławiu(DK.2109)

Wystawy 
Indywidualne

Rok	Miasto	Placówka	Liczba prac
1933 r.	Kraków	Pałac Sztuki
1960 r.	Budapeszt	Ośrodek Kultury Polskiej	30
1963 r.	Warszawa	Dom Wojska Polskiego	49
1968 r.	Wrocław	Ratusz	80
1973 r.	Warszawa	Centralne Biuro Wystaw Artystycznych	343
1974 r.	Warszawa	Galeria Wojskowa DWP	34
1974 r.	Warka	Muzeum im.Kazimierza Pułaskiego	56
1974 r.	Bydgoszcz	Muzeum Okręgowe	18
1987 r.	Lublin	Muzeum Okręgowe	76
1995 r.	Kazimierz Dolny	Muzeum Nadwiślańskie Galeria Letnia	80
1996 r.	Bolesławiec	Bolesławiecki Ośrodek Kultury	70
1997 r.	Chełmno	Muzeum Okręgowe	50
2000 r.	Konin	Muzeum Okręgowe	84
2003 r.	Warszawa	Galeria Domu Artysty Plastyka	105
2014 r.	Orońsko	Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku
2014/2015	Warszawa	Muzeum Rzeźby im.Xawerego Dunikowskiego w Królikarni

Zbiorowe(wybrane) 

Krajowe

Rok	Miasto	Wystawa	Placówka
1946 r.	Lublin	Festiwal Sztuk
1947 r.	Kraków	II Ogólnopolski Salon Zimowy
1949 r.	Warszawa	Plastycy w walce o pokój
1950 r.	Warszawa	I Ogólnopolska Wystawa Plastyki
1951/1952	Warszawa	II Ogólnopolska Wystawa Plastyki
1953 r.	Warszawa	10 lat Ludowego Wojska Polskiego
1953 r.	Lublin	Salon Jesienny ZPAP Okręgu Lubelskiego
1954 r.	Warszawa	IV Ogólnopolska Wystawa Plastyki
1955 r.	Poznań	Wystawa ZPAP Okręgu Poznańskiego
1955 r.	Poznań	Jesienna wystawa ZPAP Okręgu Poznańskiego
1958/1959	Warszawa	Rzeźba warszawska 1945–1958
1959 r.	Warszawa	Warszawa w sztuce współczesnej
1959 r.	Warszawa	II Ogólnopolska Wystawa Plastyki Marynistycznej
1960 r.	Warszawa	Rzeźba polska 1945–1960
1961/1962	Warszawa	Polskie dzieło plastyczne w XV-lecie PRL
1962 r.	Lublin	Martyrologia i walka Narodu Polskiego 1939–45
1962 r.	Poznań	Salon Jesienny
1963 r.	Warszawa	Ogólnopolska Wystawa XX-lecia Ludowego Wojska Polskiego w twórczości plastycznej
1963 r.	Warszawa	I Ogólnopolska Wystawa Medalierstwa
1963 r.	Warszawa	Warszawa w Sztuce
1963 r.	Warszawa	Wystawa w XVIII rocznicę wyzwolenia Oświęcimia
1963 r.	Warszawa	Wystawa sztuki użytkowej w XV-lecie PRL
1963 r.	Warszawa	Wystawa rzeźb i tkanin Okręgu Warszawskiego ZPAP
1964 r.	Warszawa	Warszawa w sztuce
1964 r.	Warszawa	Ogólnopolska Wystawa„Tkanina,ceramika,szkło”
1965 r.	Warszawa	Wystawa grafiki i rzeźby w XX-lecie PRL
1965 r.	Toruń	Odznaczenia,monety i medale PRL
1966 r.	Wrocław	Sztuka medalierska w Polsce Ludowej 1945–1965
1969 r.	Warszawa	25 lat sztuki medalierskiej w Polsce
1969 r.	Wrocław	Wystawa ceramiki i szkła w XXV-lecie PRL
1969/1970	Bydgoszcz	Medale PRL
1969/1970	Warszawa	25 lat rzeźby warszawskiej
1970 r.	Poznań	Wojna i pokój w twórczości plastycznej
1971 r.	Wrocław	Rzeźba pomnikowa i monumentalna w PRL
1971 r.	Toruń	Tematyka kopernikowska w medalierstwie i numizmatyce
1971 r.	Bydgoszcz	Miasta polskie w medalach
1972 r.	Wrocław	Polskie medale i odznaki medyczne
1972 r.	Bydgoszcz	Kobieta w twórczości medalierskiej
1972 r.	Bydgoszcz	Sławni Polacy na medalach
1974 r.	Lublin	Przegląd rzeźby polskiej 1944-1974
1974 r.	Radom	Współczesna rzeźba portretowa
1974 r.	Bydgoszcz	Medale sportowe
1974 r.	Bydgoszcz	Medale muzeów polskich
1974 r.	Bydgoszcz	Miasta polskie w medalach
1974 r.	Warszawa	Przeciw wojnie.Wystawa malarstwa,grafiki,rzeźby ze zbiorów Państwowego Muzeum na Majdanku
1977 r.	Bydgoszcz	Monety PRL
1977 r.	Bydgoszcz	Ludzie teatru w medalierstwie
1979 r.	Wrocław	Współczesne medalierstwo polskie 1944–1979
1979/1980	Bydgoszcz	Pisarze polscy na medalach
1980 r.	Bydgoszcz	Tradycje wojska polskiego
1980 r.	Bydgoszcz	Kobieta w twórczości medalierskiej
1980 r.	Warszawa	Nauka polska w medalach
1985/1986	Bydgoszcz	Pieniądz Polski Ludowej 1944-1983
1986 r.	Lublin	Plastyka lubelska
1986 r.	Ostrołęka	Medale pamiątkowe Muzeów polskich
1987 r.	Bydgoszcz	Kobieta na medalu
1988/1989	Tuchola	Medale jubileuszowe miast polskich
1990 r.	Bydgoszcz	Fryderyk Chopin i ludzie jego epoki
1996 r.	Bydgoszcz	Wybitni Polacy na medalach
1997 r.	Warszawa	Tadeusz Breyer i jego uczniowie
1997 r.	Wrocław	Rzeźba polska
1998/1999	Warszawa	Tunel czasu.Warszawska rzeźba końca wieku
2002 r.	Warszawa	Nauka polska w medalierstwie
2007/2008	Bydgoszcz	Farmacja i medycyna w medalierstwie	Muzeum Okręgowe im.Leona Wyczółkowskiego
2008 r.	Warszawa	Obecni nieobecni	Dom Artysty Plastyka
2009 r.	Toruń	Mikołaj Kopernik w medalierstwie	Dom Kopernika
2009 r.	Bydgoszcz	Muzea polskie w medalierstwie ze zbiorów MOB	Muzeum Okręgowe im.Leona Wyczółkowskiego
2010 r.	Wrocław	Impresje Chopinowskie	Muzeum Miejskie Wrocławia
2010/2011	Warszawa	Wojsko Polskie w medalierstwie Józefa Gosławskiego i w kolekcji medali Centralnej Biblioteki Wojskowej	Centralna Biblioteka Wojskowa
2011 r.	Warszawa	Polska Szkoła Mistrzów	Siedziba orkiestry Sinfonia Varsovia
2011 r.	Warszawa	Rzeźbiarze Saskiej Kępy wczoraj i dziś	Klub Kultury Saska Kępa
2012 r.	Warszawa	Sztuka wszędzie.Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904-1944	Zachęta Narodowa Galeria Sztuki
2012 r.	Sucha Beskidzka	Pieniądz jako dzieło sztuki	Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej
2012 r.	Płock	Medale z daru Tadeusza Boguckiego	Muzeum Mazowieckie
2012/2013	Bydgoszcz	Pieniądz PRL	Muzeum Okręgowe im.Leona Wyczółkowskiego
2015 r.	Warszawa	Figury retoryczne.Warszawska rzeźba architektoniczna 1918-1970	Muzeum Rzeźby im.Xawerego Dunikowskiego w Królikarni

Zagraniczne

Rok	Państwo	Miasto	Wystawa	Placówka
1932 r.	Austria	Wiedeń	Międzynarodowa Wystawa Karykatury	Künstlerhaus
1936 r.	Włochy	Rzym	Wystawa Koła Artystów Polskich„Kapitol”
1936 r.	Włochy	Rzym	Wystawa Koła Artystów Polskich„Kapitol”
1950 r.	Czechosłowacja	Praga	Światowa Wystawa Medalierstwa
1950 r.	Włochy	Rzym	Wystawa sztuki sakralnej
1959 r.	Włochy	Katania	Circolo Artistico
1959 r.	Austria	Wiedeń	Międzynarodowa Wystawa Medali Współczesnych
1963/1964	ZSRR	Moskwa-Mińsk	Wystawa w 20 rocznicę Wielkiej Wojny Ojczyźnianej
1964 r.	Włochy	Arezzo	Międzynarodowy Konkurs Medalierstwa
1965 r.	NRD	Berlin Erfurt Lipsk	Żołnierze narodu polska armia w sztuce
1966 r.	Czechosłowacja	Kralupe	Międzynarodowa wystawa medali
1966 r.	Bułgaria	Sofia	Wystawa medalierstwa polskiego
1966/1967	Węgry	Wystawa objazdowa	Wojsko polskie w służbie ludowej obronności
1967 r.	Jugosławia	Wystawa objazdowa	Wojsko polskie w służbie ludowej obronności
1967 r.	Finlandia Szwecja Polska	Wystawa objazdowa
1967 r.	Francja	Paryż	XXVII Salon Sztuki Sakralnej
1968 r.	ZSRR	Moskwa	Tematyka społeczno-rewolucyjna w polskiej sztuce plastycznej
1969 r.	Węgry	Budapeszt	Międzynarodowa Wojskowa Wystawa Plastyki
1971 r.	Francja	Paryż	50 lat sztuki medalierskiej w Polsce
1971 r.	Holandia	Haga	Wystawa medali polskich
1972 r.	NRD	Berlin	Wojna i pokój w sztukach plastycznych PRL
1985 r.	Czechosłowacja	Praga	Polskie medalierstwo współczesne
2003 r.	Austria	Wiedeń	Nowe Państwo.Polska sztuka między eksperymentem a reprezentacją 1918-1939(niem.Der neue Staat.Polnische Kunst zwischen Experiment und Repräsentation von 1918 r.bis 1939 r.)	Leopold Museum

Nawiązania i inspiracje 
Pamięć o postaci Józefa Gosławskiego i jego twórczości, szczególnie medalierskiej, przypominana jest nie tylko przy okazji organizowanych wystaw.W grudniu 2008 roku Mennica Polska wyemitowała dla Lidzbarka Warmińskiego dukat lokalny Czterech mężów,w którym awers wykonano na podstawie medalu Gosławskiego Lidzbark Warmiński miasto mężów znakomitych.W roku 2009 Józefowi Gosławskiemu poświęcono zestaw numizmatów z serii Słynni medalierzy stał się tym samym drugim,po Stanisławie Wątróbskiej-Frindt,medalierem upamiętnionym w ten sposób.W zestawie tym wyemitowany został m.in.medal powstały według modelu wykonanego przez twórcę podczas II wojny światowej,zatytułowany Rok 1939,który po raz pierwszy został zaprezentowany publicznie.Towarzyszył mu też medal Hanny Jelonek z wizerunkiem artysty(awers)oraz pomnikiem Chopina jego autorstwa(rewers).Wspomniany pomnik stał się inspiracją także dla cyklu obrazów autorstwa Piotra Pawińskiego.W roku 2009 wybito srebrne i złote repliki monety 5 zł z wizerunkiem rybaka,którą Józef Gosławski zaprojektował na konkurs NBP w 1957-58.W 2012 r.Mennica Polska znów sięgnęła po projekty przygotowane na ten konkurs.Wyemitowano wówczas repliki monet Kogutki(2 zł,w srebrze i w złocie),Łoś(2 zł,w srebrze i w złocie)oraz złotą replikę 100-złotowej monety z Mieszkiem i Dobrawą.Od 2016 r.w pałacu w Jaszunach na Wileńszczyźnie znajduje się odlew rzeźby Juliusza Słowackiego wykonany na podstawie projektu autorstwa Józefa Gosławskiego.Imię artysty nosi jedna z ulic w Wąwolnicy miejscowości,z którą artysta był związany przez szereg lat.

Ludwika Wawrzyńska

Ludwika Antonina Wawrzyńska(ur.22 kwietnia 1908 w Warszawie,zm.18 lutego 1955 tamże)pedagog,z narażeniem życia uratowała z pożaru czworo dzieci z sąsiedztwa,stając się jego ofiarą.

Życiorys
Urodziła się jako Ludwika Koralewska.Wychowywała się na Kujawach.Maturę uzyskała w Toruniu.Podjęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim,lecz ze względów ekonomicznych musiała je przerwać.Równocześnie pracowała w składach aptecznych.Zawarła związek małżeński ze Stanisławem Wawrzyńskim(1905-1978),żołnierzem Armii Krajowej,więzionym na Pawiaku.Po wojnie uzupełniała wykształcenie pedagogiczne w liceum pedagogicznym.W czasie II wojny światowej nauczała na tajnych kompletach.Od 1947 r.pracowała jako nauczycielka nauczania początkowego w szkołach podstawowych,w ostatnim roku ze względu na chorobę strun głosowych nie mogąc wykonywać swojego zawodu podjęła pracę w świetlicy szkolnej.Ostatnim miejscem zatrudnienia była szkoła ogólnokształcąca TPD nr 10 w Warszawie przy ul.Młynarskiej nr 2.
Pożar przy ul.Włościańskiej 52
8 lutego 1955 w zamieszkiwanym przez nią baraku hotelowym"Metro budowy"przy ul.Włościańskiej 52 w Warszawie wybuchł pożar.Szykując się do pracy usłyszała alarm i wiadomość,że w jednym z mieszkań w płonącym baraku,w pomieszczeniu zamkniętym na kłódkę,znajduje się czworo dzieci.Ludwika Wawrzyńska rozbiła zamknięte drzwi siekierą i wyniosła z pomieszczenia dwoje dzieci:sześciomiesięczną Annę Sowul i jej dwuletniego brata Ryszarda.Następnie wróciła i ocaliła ich trzyletnią siostrę Elżbietę.W trakcie trzeciego wejścia do płonącego pomieszczenia uratowała jeszcze trzyletniego Marka Kaźmierczaka.Po tym powróciła w to miejsce w celu ratowania mienia i w tym momencie zawalił się strop.Matka uratowanych dzieci,nie wiedząc,co zaszło podczas jej nieobecności,rzuciła się w kierunku swego mieszkania i spaliła się żywcem.W trakcie ratowania dzieci Ludwika Wawrzyńska doznała tak dotkliwych poparzeń,że mimo wysiłków lekarzy i zastosowania najnowocześniejszych na owe czasy metod leczenia nie zdołano uratować jej życia.Zmarła w szpitalu Instytutu Hematologii przy ul.Chocimskiej 5 w Warszawie.
Uhonorowanie i upamiętnienie
Za swój czyn Ludwika Wawrzyńska została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.Na jej cześć powstały wiersze,m.in.Wisławy Szymborskiej("Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej") i Leopolda Staffa("Uratowała z ognia dzieci czworo").
Jej imię nadano wielu polskim szkołom,m.in.

• Szkole Podstawowej 139 przy ulicy Syreny 5/7 w Warszawie
• Szkole Podstawowej nr 109 przy ulicy Pryncypalnej 74 w Łodzi
• Szkole Podstawowej w Witoszowie Dolnym
• Szkole Podstawowej w Biskupicach Zabarycznych
• Szkole Podstawowej nr 105 w Krakowie

Jej imieniem nazwano ulicę na stołecznym Żoliborzu.Uwieczniono ją na dwóch polskich znaczkach pocztowych z 1956 r.
Miejsce pochówku
Została pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.Na jej nagrobku widnieje napis:"Ludwika Antonina z Koralewskich Wawrzyńska ur.1908 r.zm.1955 r.Nauczycielka Szkoły T.P.D.nr 10.Wzór szlachetności,bohaterstwa i patriotyzmu,oddała życie ratując dzieci z pożaru,odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.Cześć Jej pamięci".

Irena Eichlerówna

Ur.19 kwietnia 1908 w Warszawie,zm.12 września 1990 tamże polska aktorka dramatyczna.Porównywano ją do Eleonory Duse.

Życiorys
Kształciła się w gimnazjum Janiny Tymińskiej,a następnie w gimnazjum im.Marii Konopnickiej.Jej związek z teatrem zaczął się w tych czasach udziałem w przedstawieniach szkolnych.W 1926 roku rozpoczęła studia w Państwowej Szkole Dramatycznej przy warszawskim Konserwatorium Muzycznym,gdzie jej nauczycielami byli między innymi Aleksander Zelwerowicz,Wojciech Brydziński,Mariusz Maszyński.Po egzaminie kończącym studia w 1929 roku odrzuciła zaproszenie Arnolda Szyfmana do Teatru Polskiego i wyjechała z A.Zelwerowiczem do Wilna,gdzie przez dwa lata występowała w Teatrze na Pohulance.Stworzyła tam kreacje zauważone przez świat teatralny oceniono je jako współczesne i wyraziste.O jednej z tych kreacji tytułowej Turandot w sztuce Carla Gozziego mówiono,że potrafiła połączyć w tej roli kobiecość i okrucieństwo.Po rezygnacji Zelwerowicza z kierowania Teatrem na Pohulance również wyjechała z Wilna i na krótko podjęła angaż w Teatrze im.Juliusza Słowackiego w Krakowie.Następnie również na krótko podjęła współpracę z Teatrami Miejskimi we Lwowie,szeroko znanymi wówczas w Polsce,dzięki kierującemu nimi Wilamowi Horzycy.Jej role na tej scenie cieszyły się uznaniem publiczności i krytyki,a kreacja niemieckiego szpiega Anny Lesser w napisanej specjalnie dla niej przez lwowskiego spikera radiowego Jerzego Tepę sensacyjnej sztuce szpiegowskiej Fräulein Doktor(1933 r.)("Faktomontaż prawdziwy w 6-ciu odsłonach z epilogiem")wywołała aplauz widzów i recenzentów.Eichlerówna grała w niej sześć wcieleń Anny Lesser.Znaczącą rolą była postać Kleopatry w sztuce Cypriana Kamila Norwida w adaptacji Horzycy dodatkowo było to pierwsze wprowadzenie Norwida na scenę.Te i inne role spowodowały,że uznano ją za aktorkę posiadającą wrodzone umiejętności do odgrywania scenicznych postaci tragicznych.Zwracano uwagę na dojrzałą technikę pozwalającą osiągnąć oryginalność i wyrazistość postaci oszczędnymi środkami wyrazu.W połączeniu ze starannym opracowaniem kolejnych kreacji pozwalało to na sugestywne i przekonywające prezentowanie złożonych wnętrz granych bohaterek.Prowadziło to w przypadku wielu ról do nadawania postaciom cech i niuansów szerszych i głębszych niż pierwowzór literacki.Jednocześnie podkreślano posiadanie przez nią jeszcze jednego waloru głosu o wielkiej skali,którym znakomicie i subtelnie potrafiła operować.Konrad Swinarski,jak podaje A.J.Dąbrowski,wymyślił na temat głosu Eichlerówny anegdotę,według której śpiewa ona nieustannie,nawet w bufecie,gdy zamawia herbatę,a gdy rozpoczęła się wojna i zawyły syreny,to wszystkim(słuchaczom radiowym)się zdawało,że to Eichlerówna śpiewa jeszcze.Począwszy od 1934 roku uważana już za gwiazdę Eichlerówna związała się na stałe ze scenami warszawskimi Teatrem Polskim,a potem Teatrem Narodowym.Gościnnie występowała we Lwowie i w Łodzi.Współpracowała z Leonem Schillerem i Erwinem Axerem w jego warsztacie dyplomowym("Panna Julia"Augusta Strindberga).Po wybuchu wojny ewakuowała się z Warszawy i trafiła do Rumunii,a potem do Francji.Występowała tam dla żołnierzy i uchodźców polskich w przedstawieniach teatru zorganizowanego wspólnie z reżyserem Zbigniewem Ziembińskim.Po klęsce Francji w 1940 roku jako Stypińska wyjechała do Brazylii.Dostała tam angaż teatralny i radiowy.Pomimo sukcesu w 1945 roku w Teatrze Phoenix w Rio de Janeiro wkrótce po listownych namowach Arnolda Szyfmana zdecydowała o powrocie do Polski,co ostatecznie nastąpiło w 1948 roku.Podjęła współpracę z teatrami warszawskimi,łódzkimi i poznańskimi oraz takimi dyrektorami i reżyserami jak Erwin Axer,Wilam Horzyca,Dobiesław Damięcki.Role jej cieszyły się zainteresowaniem publiczności,ale jednocześnie była angażowana bardzo rzadko.W rzeczywistości powojennej krytyka teatralna,często z pozycji socrealistycznych,dostrzegała u niej manieryczność i udziwniony sposób posługiwania się głosem.Wraz z odwołaniem prymatu socrealizmu,od 1955 roku występowała częściej,tworząc kolejne,według krytyki,wspaniałe kreacje.Ostatni raz wystąpiła na deskach teatralnych w 1986 roku w roli Matyldy von Zahnd w"Fizykach"Friedricha Dürrenmatta.Oprócz teatru miała w swoim dorobku trzy role filmowe,kilkanaście ról w Teatrze Telewizji oraz współpracę od 1930 roku z Polskim Radiem.Ta współpraca posłużyła Swinarskiemu do stworzenia wyżej przytoczonej anegdoty.Jednym z wyznaczników jej filozofii zawodowej był pogląd,iż teatr jest grą,poprzez którą pokazuje się prawdę o życiu,a nie życie jako takie i jest odrębnym rodzajem sztuki,rządzącym się własnymi prawami.Posiadała odznaczenia i nagrody państwowe(wszystkie z czasów PRL),między innymi Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski(1952 r.)Medal 10-lecia Polski Ludowej(1955 r.)Order Sztandaru Pracy I klasy(1959 r.)oraz nagrodę ministra kultury i sztuki I stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie aktorstwa.Była żoną bogatego przemysłowca Bohdana Stypińskiego,którego poślubiła w latach 30 XX wieku.Związek ten zapewnił jej niezależność materialną.Została pochowana na Starych Powązkach w Warszawie.
Filmografia

• 1933 r."Wyrok życia"jako prokurator Krystyna
• 1936 r."Róża"jako Krystyna
• 1938 r."Krwawa rosa"jako pianistka
• 1948 r."Powrót"jako Elżbieta Gruszecka
• 1966 r."Szyfry"jako Zofia

Spektakle Teatru Telewizji

• 1964 r."Kochany kłamca"jako Beatrice Stella Campbell
• 1967 r."Król Edyp"jako Jokasta
• 1967 r."Wdowa po pułkowniku"jako wdowa po pułkowniku
• 1968 r."Korespondencja Chopina"
• 1972 r."Dwa teatry"jako matka
• 1977 r."Mindowe"jako Rogneda
• 1978 r."Filomena Marturano"jako Filomena
• 1984 r."Wspomnienie"jako Sara Bernhardt

Wojciech Kołaczkowski

Ur.16 kwietnia 1908 w Moszenkach na Lubelszczyźnie,majątku rodziców Jana i Róży z domu Boduszyńskiej,zm.19 lipca 2001 w Sarasota na Florydzie pułkownik pilot Wojska Polskiego,kierowca rajdowy.

Życiorys
Do dziesiątego roku życia pobierał nauki od prywatnego nauczyciela,potem uczył się w Lublinie i Zakopanem.Gimnazjum ukończył w 1925 r.w Warszawie.W latach 1925–1929 studiował na Wyższej Szkole Gospodarstwa Rolnego w Cieszynie,gdzie został przyjęty do Korporacji Akademickiej Kujawja.W 1929 r.rozpoczął szkolenie na obserwatora w Szkole Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Dęblinie,które ukończył rok później jako sierżant podchorąży.Powrócił do rodzinnego majątku(w międzyczasie Kołaczkowscy sprzedali Moszenki i osiedlili się w majątku Pliszczyn) i przez rok gospodarował nim.W 1931 r.wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa,którą ukończył 15 sierpnia 1933 jako podporucznik pilot.Kołaczkowski dał się poznać także jako utalentowany sportowiec w 1928 r.rozpoczął latanie w Aeroklubie lubelskim i na Krajowych Zawodach Lotniczych;w tym samym roku startował w rajdzie samochodowym Monte Carlo,a w 1937 r.zwyciężył w Międzynarodowym Rajdzie Polski w kategorii do 1000 centymetrów sześciennych.Był także w kadrze narodowej w strzelaniu do rzutków w 1936 r.na Strzeleckich Mistrzostwach Świata w Berlinie wywalczył brązowy medal.Po promocji w Szkole Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie(VII promocja,49 lokata)Kołaczkowski trafił najpierw do 13 eskadry obserwacyjnej,a następnie do 114 eskadry myśliwskiej w 1 pułku lotniczym w Warszawie.W 1934 r.ukończył wyższy kurs pilotażu myśliwskiego,a w 1937 r.otrzymał przeniesienie do Dęblina,gdzie został opiekunem XIII promocji SPL.Rok później otrzymał urlop,w czasie którego objął przedstawicielstwo producenta samochodów Citroën w Warszawie.Do Dęblina powrócił dopiero po mobilizacji pod koniec sierpnia 1939 r.
II wojna światowa
W czasie kampanii wrześniowej nie walczył,19 września przekroczył granicę Rumunii.Następnie przedostał się przez Jugosławię do Grecji,a dalej drogą morską do Francji.Od 4 marca 1940 był dowódcą sześcioosobowej grupy myśliwców szkolących się w Blidzie w Afryce Północnej na przestarzałych samolotach Nieuport Delage NiD 622.Po kapitulacji Francji dostał się do Casablanki,a następnie statkiem via Gibraltar do Anglii.20 lipca 1940 Kołaczkowski wyokrętował się w porcie w Liverpoolu.4 grudnia 1940,po przeszkoleniu myśliwskim w 5 OTU w Aston Down,przydzielony został do 303 Dywizjonu Myśliwskiego im.Tadeusza Kościuszki.Pierwszy sukces w dywizjonie zanotował 17 czerwca 1941,gdy nad przylądkiem Gris Nez zestrzelił Bf 109.Drugiego wroga zniszczył kilkanaście dni potem,2 lipca,w rejonie Lille.Dzień po swym drugim zwycięstwie objął dowództwo eskadry"A",a 21 listopada 1941 dowództwo całego dywizjonu.13 marca 1942 zestrzelił nad Hazebrouck swego trzeciego Messerschmitta.6 maja 1942 Kołaczkowski zdał dowództwo"Kościuszkowców"kpt.Walerianowi Żakowi,odchodząc na odpoczynek do Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych.Powierzono mu stanowisko zastępcy płk.Stefana Pawlikowskiego polskiego oficera łącznikowego w Fighter Command.25 września 1942 powrócił do latania bojowego,obejmując dowództwo 2 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego(dywizjony 303,316 i 317).26 stycznia 1943 przeniesiony został na dowódcę 1 Skrzydła Myśliwskiego,złożonego z dywizjonów 302,306,316 i 317.W czasie lotów nad Francję powiększył swe konto o jedno zestrzelenie prawdopodobne(13 maja 1943 FW 190) i dwa uszkodzenia(3 i 16 kwietnia 1943 oba FW 190).20 sierpnia 1943 rozpoczął pracę w sztabie 11 Grupy Myśliwskiej jako zastępca oficera operacyjnego.1 kwietnia 1944 trafił do Wyższej Szkoły Lotniczej,gdzie wykładał taktykę lotnictwa myśliwskiego.Dokładnie siedem miesięcy potem,1 listopada,przeniesiony został do Ambasady Polskiej w Londynie jako attaché lotniczy.Na stanowisku tym pozostał do zakończenia wojny.W czasie wojny wykonał 249 lotów bojowych.Zdemobilizował się w 1946 r.jako polski major i angielski Wing Commander.
Na emigracji

W cywilu zajął się handlem używanymi samochodami w Anglii,a po emigracji do Stanów Zjednoczonych w 1948 r.był przedstawicielem handlowym i kierowcą fabrycznym wielkich firm motoryzacyjnych,takich jak Austin,BMC,Leyland i Jaguar w Nowym Jorku.Aktywnie działał także społecznie w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Londynie,Bratniej Pomocy Kombatantów,Skarbie Narodowym oraz Stowarzyszeniu Lotników Polskich.W połowie lat dziewięćdziesiątych Kołaczkowski ożenił się ze swoją kuzynką Martą i przeprowadził do miasteczka Sarasota na Florydzie.Zmarł tam 19 lipca 2001 w wieku 93 lat.Zgodnie z jego wolą prochy sprowadzono do Polski i 6 września 2001 złożono na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.Pozostawił jedynego syna Jana z pierwszego związku z Wandą Kołaczkowską.Jan Kołaczkowski mieszka w Nowym Jorku.Wizerunek pilota został umieszczony na samolocie myśliwskim MiG-29 nr 67 z 23 Bazy Lotnictwa Taktycznego.
Zestrzelenia
Na liście Bajana sklasyfikowany został na 72 pozycji z 3 samolotami Luftwaffe zestrzelonymi na pewno,jednym zestrzelonym prawdopodobnie i dwoma uszkodzonymi.
Chronologiczny wykaz zwycięskich walk powietrznych:
Zestrzelenia pewne

• Bf-109 17 czerwca 1941(pilotował Spitfire IIb nr P8336 RF-W)
• Bf-109 2 lipca 1941(pilotował Spitfire IIb nr P8522 RF-W)
• Bf-109 13 marca 1942(pilotował Spitfire Vb BL670, RF-K)

Zestrzelenia prawdopodobne

• Fw-190 13 maja 1943(pilotował Spitfire IX nr EN526 RF-K)

Uszkodzenia

• Fw-190 3 kwietnia 1943(pilotował Spitfire IX nr EN123 PK-T)
• Fw-190 16 kwietnia 1943(pilotował Spitfire IX nr EN526 RF-K)

Odznaczenia

• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari(nr 9240)
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RP(27 sierpnia 1998)
• Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RP
• Krzyż Walecznych czterokrotnie
• Kawaler Orderu św.Olafa(Norwegia,1937 r.)
• Distinguished Flying Cross(Wielka Brytania)

Tadeusz Kondrat

Ur.8 kwietnia 1908 w Przemyślu,zm.19 czerwca 1994 w Skolimowie polski aktor teatralny i filmowy;brat Józefa,ojciec Marka.

Kariera zawodowa

• 1927-1930 Teatry Wielkopolski aktor
• Teatr Popularny im.Wojciecha Bogusławskiego Poznań 1930-1931 aktor
• Teatr Nowy im.Heleny Modrzejewskiej Poznań 1931-1932 aktor
• Teatr Miejski im.Juliusza Słowackiego Kraków 1932-1936 aktor
• Teatr Miejski Łódź 1936-1937 aktor
• Teatr Miejski im.Juliusza Słowackiego Kraków 1937-1938 aktor
• Łódzkie Teatry Miejskie 1938-1939 aktor
• Krakowski Teatr Powszechny Kraków 1944 r.aktor
• Teatr Śląski im.Stanisława Wyspiańskiego Katowice 1945-1947 aktor
• Teatry Dramatyczne Kraków 1947-1951 aktor
• Teatr Polski w Warszawie 1951-1979 aktor

W 1955 r.doznał trwałego urazu w wyniku wypadku samochodowego.Wieczorem,po zakończeniu spektaklu w Teatrze Polskim w Warszawie,jechał do Łodzi samochodem,jako pasażer,na plan filmu"Zemsta".Został poproszony,żeby przesiadł się na przedni fotel,obok kierowcy i zapobiegł jego zaśnięciu.Samochód jednak uderzył w nieoświetloną ciężarówkę stojącą na poboczu.Tadeusz Kondrat doznał pęknięcia podstawy czaszki i kilka miesięcy przebywał w szpitalu,w Łodzi.Nigdy już nie wrócił w pełni do zawodu.Do końca życia miał sparaliżowaną lewą stronę ciała oraz kłopoty z mówieniem.Zmarł 19 czerwca 1994 roku w Domu Aktora Weterana w Skolimowie pod Warszawą.
Wybrana filmografia
Film

• 1953 r."Przygoda na Mariensztacie"
• 1953 r."Celuloza"
• 1954 r."Pod gwiazdą frygijską"
• 1956 r."Zemsta"
• 1961 r."Kwiecień"jako Bogusław Klukwa,żołnierz LWP
• 1966 r."Gdzie jest trzeci król"
• 1968 r."Lalka"
• 1968 r."Człowiek z M-3"
• 1969 r."Zbrodniarz,który ukradł zbrodnię"
• 1973 r."Sanatorium pod Klepsydrą"
• 1975 r."Opadły liście z drzew"jako Świadek Jehowy
• 1980 r."Polonia Restituta"

Teatr TV

• "Igraszki z diabłem"jako Belzebub

Odznaczenia

• Krzyż Oficerski i Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Srebrny Krzyż Zasługi
• Medal 10-lecia Polski Ludowej
• Złota Odznaka Honorowa"za zasługi dla Warszawy"
• Odznaka"Zasłużony dla Teatru Polskiego"

Henryk Krzysztofik

OFMCap(ur.22 marca 1908 w Zachorzowie,zm.4 sierpnia 1942 w Dachau(KL))polski duchowny katolicki,gwardian i rektor domu zakonnego w Lublinie,błogosławiony męczennik Kościoła katolickiego.

Biografia
Syn Józefa i Franciszki z domu Franaszczyk.Po ukończeniu szkoły powszechnej,uczęszczał do Kolegium św.Fidelisa Ojców Kapucynów w Łomży.Do zakonu wstąpił w Nowym Mieście nad Pilicą,przyjmując imię Henryk 14 sierpnia 1927 roku.Po złożeniu ślubów czasowych wyjechał na dwa lata do klasztoru kapucyńskiego we Francji.Śluby zakonne złożył 15 sierpnia 1931 roku po ukończeniu studiów teologicznych w Rzymie.W dwa lata później 30 lipca otrzymał święcenia kapłańskie.Przed powrotem do Polski uzyskał licencjat z teologii na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Gregoriańskiego.W 1935 roku zaczął pracę duszpasterską w Lublinie i wkrótce został rektorem i gwardianinem tamtejszego seminarium zakonnego.Po wybuchu II wojny światowej,25 stycznia 1940 roku został aresztowany przez gestapo,a następnie przewieziony do hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Dachau.Umarł z głodu i wyczerpania.Błogosławiony o.Henryk beatyfikowany został przez papieża Jana Pawła II w Warszawie 13 czerwca 1999 w grupie 108 polskich męczenników.

Stefan Majchrowski

Pseudonim artystyczny„Stefan Kos”,„Tomasz Grabiec”(ur.13 marca 1908 w Grodzisku Mazowieckim,zm.22 lutego 1988 w Warszawie)polski pisarz,rotmistrz Wojska Polskiego.

Życiorys
Uczęszczał do warszawskiego Gimnazjum Rontalera,a następnie do Korpusu Kadetów Nr 1 we Lwowie,w którym złożył maturę.W 1927 roku został podchorążym Oficerskiej Szkoły Kawalerii w Grudziądzu.15 sierpnia 1929 roku Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 15 sierpnia 1929 roku i 33 lokatą w korpusie oficerów kawalerii,a Minister Spraw Wojskowych wcielił do 7 Pułku Ułanów Lubelskich w Mińsku Mazowieckim.17 grudnia 1931 roku awansował na porucznika ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 roku i 37 lokatą w korpusie oficerów kawalerii.W latach 1938-1939 był słuchaczem XIX Kursu Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie.Debiutował na łamach prasy w marcu 1939 roku.W kampanii wrześniowej 1939 roku walczył,jako oficer informacyjny w Sztabie Podlaskiej Brygady Kawalerii.Wziął udział bitwie pod Kockiem.Po kapitulacji w niewoli niemieckiej,którą spędził w Oflagu VII A w Murnau w Bawarii.Udzielał się tam w działalności samokształceniowej i artystycznej(m.in.tłumacząc z angielskiego sztukę G.B.Shawa dla teatru obozowego).Na temat życia w obozie napisał później książkę„Za drutami Murnau”.Po wyzwoleniu obozu przez wojska amerykańskie w 1945 r.służył w II Korpusie Polskim.Dalsze kształcenie wojskowe w Macerata,Włochy 1945 r.Jednocześnie prowadził m.in.działalność wydawniczą,w ramach wydawnictwa Rodło.W 1946 roku we Włoszech,pod pseudonimem„Stefan Kos”,wydał książkę„Polska Droga”.W tym samym roku,wraz z II Korpusem Polskim,został przeniesiony do Szkocji.W 1947 roku wrócił do kraju w 1947 r. i został tłumaczem z języka angielskiego,francuskiego i niemieckiego w agencji wydawniczej API.Podjął także współpracę z„Tygodnikiem Powszechnym”,publikując szereg artykułów na temat Gilberta K.Chestertona,G.B.Shawa i Thomasa More'a.Wkrótce potem zwolniony z pracy z agencji API,otrzymał tzw.„wilczy bilet”.Inwigilowany przez Urząd Bezpieczeństwa.W końcu lat 40 rozpoczął pisanie słuchowisk i audycji dla Polskiego Radia,głównie dla dzieci i młodzieży,oraz artykułów o starej Warszawie do tygodnika„Stolica”.Po„odwilży”1956 r.zaczął pisać regularnie książki,które ukazywały się drukiem od 1957 r.Został członkiem Związku Literatów Polskich oraz Związku Autorów i Kompozytorów ZAiKS.Nie należał do żadnej partii politycznej.Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Ordery i odznaczenia

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski pośmiertnie 2009 r.„za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej,za działalność na rzecz przemian demokratycznych w Polsce oraz działalność kombatancką i społeczną,za osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju pracy zawodowej i działalności społecznej”przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego
• Srebrny Krzyż Zasługi

Wybrana twórczość

Opowieści biograficzne

• 1961 r."Pan Sienkiewicz"
• 1965 r."Pan Fredro"
• 1973 r."Opowieść o Józefie Wybickim"
• 1975 r."Sienkiewicz".Opowieść biograficzna
• 1977 r."Dickens".Opowieść biograficzna
• 1982 r."O Julianie Niemcewiczu".Opowieść biograficzna
  
  • Wincenty Pol

Książki dla dzieci i młodzieży

• 1957 r."Spadkobiercy Pana Ziółko"
• 1959 r."Knot, Pocieszko i Spółka"
• 1961 r."Tajemnice wyspy Aotea"
• 1970 r."Córka Księżyca"

Powieści współczesne

• 1965 r."Przystanek za miastem"
• 1992 r."Współcześni czarownicy"(wyd.pośmiertnie)

Powieści historyczne

• 1961 r."Kopia i warkocze"
• 1968 r."Jezioro Czarownic.Saga o Wenedach"
• 1969 r."Taniec nad Jeziorem.Saga o Wenedach"
• 1972 r."Narzeczona z Saragossy"
• 1974 r."Upiór spod Płocka"
• 1975 r."Karczma na Moczydle"
• 1980 r."Awantury Pana na Jarczewie"

Opowieści historyczne

• 1970 r."Za drutami Murnau"
• 1972 r."Rodzina Hauke"
• 1984 r."Niezwykłe postacie z czasów Powstania Listopadowego"

Varsaviana

• 1960 r."W Warszawie,Sewerciu,życie wre,kipi..."

Inne

• Słuchowiska i audycje radiowe(ok.90)
• "Podróż za granicę"komedia(prapremiera telewizyjna 1971 r.)