Ur.4 sierpnia 1886 w Kowalu,zm.29 sierpnia 1942 w Dachau polski duchowny katolicki,męczennik chrześcijański i błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego.
Życiorys
Był najmłodszym spośród sześciorga dzieci Andrzeja i Katarzyny z Zakrzewskich.Po studiach pedagogicznych w 1906 roku wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku.18 czerwca 1911 przyjął święcenia kapłańskie.Został skierowany jako wikariusz do Zadzimia koło Sieradza.Od lipca 1912 roku był wikariuszem w parafii w Poczesnej w dekanacie częstochowskim,a od 1917 roku wikariuszem w parafii Najświętszej Maryi Panny w Kaliszu.Następnie był wikariuszem,kapelanem więziennym(od 1920 roku) i prefektem w gimnazjum w Turku(od 1919 r.)Prowadził tam działalność charytatywną,najwięcej jednak uwagi poświęcał pracy z młodzieżą.Po przebyciu ciężkiej operacji został przeniesiony do Gosławic(obecnie dzielnica Konina),gdzie objął funkcję proboszcza tamtejszej parafii.Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany(26 sierpnia 1940) i trafił do obozu przejściowego w Szczeglinie(powiat mogileński),a następnie do niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen(KL) i zarejestrowany jako numer 29935.Ostatnim etapem jego życia okazał się obóz Dachau gdzie trafił 14 grudnia tegoż roku jako więzień numer 22813.Odmówił zrzeczenia się kapłaństwa dla odzyskania wolności i zmarł zamęczony wycieńczająca pracą.
Według relacji świadków jego ostatnim przesłaniem były wypowiedziane do biskupa Franciszka Korszyńskiego słowa:
Jak ksiądz wyjdzie z obozu,proszę pojechać do Gosławic i powiedzieć moim parafianom,że ja swoje życie ofiaruję za nich.
Beatyfikowany przez papieża Jana Pawła II w Warszawie 13 czerwca 1999 w grupie 108 polskich męczenników.
Upamiętnienie
Od 2006 roku Dominik Jędrzejewski jest duchowym patronem miasta Kowal.Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest na świecie w dzienną pamiątkę śmierci.Kościół katolicki w Polsce wspomina bł.Dominika w grupie 108 męczenników 12 czerwca.
czwartek, 3 grudnia 2015
Władysław Szafer
Ur.23 lipca 1886 w Sosnowcu,zm.16 listopada 1970 w Krakowie polski botanik,profesor UJ(w latach 1936-1938 rektor),dyrektor krakowskiego Ogrodu Botanicznego,wieloletni dyrektor Instytutu Botaniki UJ.Gdy w czasie okupacji niemieckiej zamieniono Instytut w placówkę niemiecką„Botanische Anstalten”,zwolniony ze stanowiska Władysław Szafer pełnił funkcję rektora tajnego Uniwersytetu Jagiellońskiego,po wojnie znów objął stanowisko dyrektora Instytutu,a jednocześnie od 1953 r.był twórcą i do 1960 r.dyrektorem Zakładu(dziś Instytutu)Botaniki PAN.Członek PAU i PAN,honorowy członek Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i jej Zasobów.Zajmował się ochroną przyrody,florystyką,paleobotaniką,geografią roślin.Był twórcą polskiej szkoły paleobotanicznej,współtwórcą polskich parków narodowych,inicjatorem odtworzenia populacji żubra w Puszczy Białowieskiej m.in.przez sprowadzenie dwóch samic czystej krwi z ZOO w Sztokholmie(Szwecja),uczestniczył w tworzeniu(wspólnie z Michałem Siedleckim)Międzynarodowego Biura Ochrony Przyrody w Brukseli,przekształconego później w Światową Unię Ochrony Przyrody.W 1935 r.zastosował po raz pierwszy metodę map izopolowych w interpretacji rozprzestrzenienia drzew.Metoda ta weszła do nauki światowej.Autor opublikował około 700 publikacji,z czego 473 pozycji dotyczy ochrony przyrody.
Biografia
Ukończył Szkołę Powszechną w Mielcu.Naukę kontynuował w Gimnazjum im.Konarskiego w Rzeszowie.W 1905 r.rozpoczął studia botaniczne na uniwersytecie w Wiedniu,a od 1909 r.kontynuował je na Uniwersytecie Lwowskim(1910 r.doktorat z botaniki).1911-1912 studia z zakresu gleboznawstwa i dendrologii na Uniwersytecie w Monachium i w Wiedniu.Od 1912 r.wykłada w Wyższej Szkole Lasowej we Lwowie.W 1914 r.wstąpił jako podoficer do polskiego Legionu Wschodniego,po odmowie złożenia przysięgi cesarzowi zdegradowany i wcielony do armii austriackiej.Od 1917 do 1960 r.wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim,od 1920 r.profesor zwyczajny.Od 1936 do 1938 r.rektor UJ(wybrany ponownie w 1938 r.lecz zrezygnował).Od 1920 r.był członkiem korespondentem,a od 1925 r.członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności;w latach 1946-1952 wiceprezesem PAU;dyrektor Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego PAU w latach 1945-1952.W 1952-1968 był członkiem prezydium PAN,a w latach 1957-1962 wiceprezesem PAN;był przewodniczącym Komitetu Botanicznego PAN(1952-1954) i przewodniczącym Komitetu Ochrony Przyrody i jej Zasobów PAN(1956-1970).Szczególnie ważną rolę odegrał jako współtwórca i pierwszy przewodniczący Oddziału PAN w Krakowie(1957-1960),był także członkiem Prezydium tegoż Oddziału(1957-1968).W latach 1957-1970 wchodził w skład Komisji Biologicznej Oddziału PAN w Krakowie.W latach 1948-1956 wykazał nieprzejednane stanowisko wobec narzuconego nauce polskiej łysenkizmu.Był wtedy traktowany jako„wróg systemu” i ostro atakowany przez osoby kierujące wówczas sprawami nauki w Polsce.Dzięki autorytetowi,jakim się cieszył w kraju i za granicą,nie padł ofiarą represji.Był jednym ze światowych pionierów ochrony przyrody.Z jego inicjatywy lub przy czynnym wsparciu powstały parki narodowe:Białowieski PN(1947 r.)Świętokrzyski PN(1950 r.)Babiogórski PN(1954 r.)Pieniński PN(1954 r.)Tatrzański PN(1954 r.)Ojcowski PN(1956 r.)a także wiele rezerwatów i pomników przyrody.Dążył do stworzenia naukowych podstaw ochrony przyrody.Jednym z pierwszych na świecie podręczników z tej dziedziny było 2-tomowe dzieło zbiorowe Ochrona przyrody i jej zasobów.Problemy i metody(1965 r.)przetłumaczone na j.angielski i wydane w skróconej wersji jednotomowej(1973 r.)Był autorem ponad 100 publikacji z zakresu historii botaniki.Z Zakładem Historii Nauki i Techniki PAN związał się pod koniec życia.Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski(1946 r.)Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego,Uniwersytetu Karola w Pradze oraz UMCS.Członek honorowy Polskiego Towarzystwa Geologicznego.Utrzymywał rozległe kontakty naukowe i towarzyskie(np.m.in.z kard.Karolem Wojtyłą).18 marca 1919 roku został mężem profesor Janiny Jentys.Mieli troje dzieci:Tadeusza,profesora architektury;Annę,polonistkę,malarkę i graficzkę oraz Stanisława.Zmarł 16 listopada 1970 roku.Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Publikacje
Był autorem i współautorem następujących publikacji:
Upamiętnienie
Na cześć W.Szafera utworzono ok.20 naukowych nazw roślin(zarówno współczesnych,jak i kopalnych),m.in.Callipteris szaferi Czarn.et Sams.Cryptomonas szaferi Czosnowski,Larix szaferi Domian,Nymphaea szaferi Knobloch.Jego nazwiskiem nazwano kilka obiektów geograficznych,m.in.Grań Szafera i Lodospad Szafera nad Zatoką Admiralicji(Wyspa Króla Jerzego,Archipelag Szetlandów Południowych,Antarktyka),kilka rezerwatów przyrody,m.in.rezerwat leśny Buczyna w Cyrance na Płaskowyżu Kolbuszowskim,rezerwat krajobrazowy w gminach Hajnówka i Białowieża,rezerwat a później obszar ochrony ścisłej w Wolińskim Parku Narodowym,ścieżki przyrodnicze w Babiogórskim Parku Narodowym i w Rzeszowie.Od 1986 r.jego imię nosi Instytut Botaniki PAN w Krakowie.Od 1989 r.Polskie Towarzystwo Botaniczne nadaje medal im.Władysława Szafera autorom prac opublikowanych z zakresu botaniki odznaczających się wybitną wartością.Od roku 1995 pomnik przyrody dąb w Potulicach nosi imię Dąb im.Władysława Szafera.Do roku 2010 profesor Szafer był patronem Muzeum Ojcowskiego Parku Narodowego w Ojcowie.Imieniem Władysława Szafera nazwanych jest wiele ulic m.in.w:Chrzanowie,Ełku,Gdańsku,Krakowie,Krościenku nad Dunajcem,Łodzi,Mielcu,Sanoku,Sosnowcu,Szczecinie,Szczecinku,Tuchowie i Wrocławiu.
Władysław Szafer jest też patronem szeregu placówek oświatowych:
Biografia
Ukończył Szkołę Powszechną w Mielcu.Naukę kontynuował w Gimnazjum im.Konarskiego w Rzeszowie.W 1905 r.rozpoczął studia botaniczne na uniwersytecie w Wiedniu,a od 1909 r.kontynuował je na Uniwersytecie Lwowskim(1910 r.doktorat z botaniki).1911-1912 studia z zakresu gleboznawstwa i dendrologii na Uniwersytecie w Monachium i w Wiedniu.Od 1912 r.wykłada w Wyższej Szkole Lasowej we Lwowie.W 1914 r.wstąpił jako podoficer do polskiego Legionu Wschodniego,po odmowie złożenia przysięgi cesarzowi zdegradowany i wcielony do armii austriackiej.Od 1917 do 1960 r.wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim,od 1920 r.profesor zwyczajny.Od 1936 do 1938 r.rektor UJ(wybrany ponownie w 1938 r.lecz zrezygnował).Od 1920 r.był członkiem korespondentem,a od 1925 r.członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności;w latach 1946-1952 wiceprezesem PAU;dyrektor Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego PAU w latach 1945-1952.W 1952-1968 był członkiem prezydium PAN,a w latach 1957-1962 wiceprezesem PAN;był przewodniczącym Komitetu Botanicznego PAN(1952-1954) i przewodniczącym Komitetu Ochrony Przyrody i jej Zasobów PAN(1956-1970).Szczególnie ważną rolę odegrał jako współtwórca i pierwszy przewodniczący Oddziału PAN w Krakowie(1957-1960),był także członkiem Prezydium tegoż Oddziału(1957-1968).W latach 1957-1970 wchodził w skład Komisji Biologicznej Oddziału PAN w Krakowie.W latach 1948-1956 wykazał nieprzejednane stanowisko wobec narzuconego nauce polskiej łysenkizmu.Był wtedy traktowany jako„wróg systemu” i ostro atakowany przez osoby kierujące wówczas sprawami nauki w Polsce.Dzięki autorytetowi,jakim się cieszył w kraju i za granicą,nie padł ofiarą represji.Był jednym ze światowych pionierów ochrony przyrody.Z jego inicjatywy lub przy czynnym wsparciu powstały parki narodowe:Białowieski PN(1947 r.)Świętokrzyski PN(1950 r.)Babiogórski PN(1954 r.)Pieniński PN(1954 r.)Tatrzański PN(1954 r.)Ojcowski PN(1956 r.)a także wiele rezerwatów i pomników przyrody.Dążył do stworzenia naukowych podstaw ochrony przyrody.Jednym z pierwszych na świecie podręczników z tej dziedziny było 2-tomowe dzieło zbiorowe Ochrona przyrody i jej zasobów.Problemy i metody(1965 r.)przetłumaczone na j.angielski i wydane w skróconej wersji jednotomowej(1973 r.)Był autorem ponad 100 publikacji z zakresu historii botaniki.Z Zakładem Historii Nauki i Techniki PAN związał się pod koniec życia.Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski(1946 r.)Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego,Uniwersytetu Karola w Pradze oraz UMCS.Członek honorowy Polskiego Towarzystwa Geologicznego.Utrzymywał rozległe kontakty naukowe i towarzyskie(np.m.in.z kard.Karolem Wojtyłą).18 marca 1919 roku został mężem profesor Janiny Jentys.Mieli troje dzieci:Tadeusza,profesora architektury;Annę,polonistkę,malarkę i graficzkę oraz Stanisława.Zmarł 16 listopada 1970 roku.Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Publikacje
Był autorem i współautorem następujących publikacji:
- Flora polska
- Rośliny polskie
- Ogólna geografia roślin
- W.Szafer,M.Kostyniuk,1952 r.Zarys paleobotaniki.PWN
- Szata roślinna Polski
- W.Szafer,1946 r.Zarys rozwoju flory Holarktydy.Rocznik Pol.Tow.Geol.16
- Zarys historii botaniki w Krakowie
- Wspomnienia przyrodnika
- U progu Sahary:Wrażenia z wycieczki do Tunisu odbytej na wiosnę 1924-go roku(Cieszyn,1925 r.)
Upamiętnienie
Na cześć W.Szafera utworzono ok.20 naukowych nazw roślin(zarówno współczesnych,jak i kopalnych),m.in.Callipteris szaferi Czarn.et Sams.Cryptomonas szaferi Czosnowski,Larix szaferi Domian,Nymphaea szaferi Knobloch.Jego nazwiskiem nazwano kilka obiektów geograficznych,m.in.Grań Szafera i Lodospad Szafera nad Zatoką Admiralicji(Wyspa Króla Jerzego,Archipelag Szetlandów Południowych,Antarktyka),kilka rezerwatów przyrody,m.in.rezerwat leśny Buczyna w Cyrance na Płaskowyżu Kolbuszowskim,rezerwat krajobrazowy w gminach Hajnówka i Białowieża,rezerwat a później obszar ochrony ścisłej w Wolińskim Parku Narodowym,ścieżki przyrodnicze w Babiogórskim Parku Narodowym i w Rzeszowie.Od 1986 r.jego imię nosi Instytut Botaniki PAN w Krakowie.Od 1989 r.Polskie Towarzystwo Botaniczne nadaje medal im.Władysława Szafera autorom prac opublikowanych z zakresu botaniki odznaczających się wybitną wartością.Od roku 1995 pomnik przyrody dąb w Potulicach nosi imię Dąb im.Władysława Szafera.Do roku 2010 profesor Szafer był patronem Muzeum Ojcowskiego Parku Narodowego w Ojcowie.Imieniem Władysława Szafera nazwanych jest wiele ulic m.in.w:Chrzanowie,Ełku,Gdańsku,Krakowie,Krościenku nad Dunajcem,Łodzi,Mielcu,Sanoku,Sosnowcu,Szczecinie,Szczecinku,Tuchowie i Wrocławiu.
Władysław Szafer jest też patronem szeregu placówek oświatowych:
- Szkoła Podstawowa w Barwicach,Barwice,ul.Pomorska 3
- Szkoła Podstawowa nr 1 w Brzozowie,Brzozów,ul.Parkowa 5
- Zespół Szkół Rolniczych w Chojnowie,Chojnów
- Szkoła Podstawowa nr 4 w Ełku,Ełk,ul.Władysława Szafera 2
- Zespół Szkół Zawodowych nr 7 w Gdańsku,Gdańsk Oliwa ul.Czyżewskiego 31
- Zespół Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego,Głubczyce,ul.Niepodległości 2
- III Liceum Ogólnokształcące,Gorzów Wielkopolski,ul.Warszawska 18
- Zespół Szkół w Złotym Potoku,Janów,ul.Kościuszki 7
- Szkoła Podstawowa nr 162,Kraków,ul.Ks.Stojałowskiego 31
- Szkoła Podstawowa w Kterach A,Krzyżanów Ktery A
- Publiczna Szkoła Podstawowa w Lipinkach Łużyckich, Lipinki Łużyckie,ul.Szkolna 7
- Przedszkole w Lipinkach Łużyckich,Lipinki Łużyckie ul.Główna 31a
- Szkoła Podstawowa nr 1,Mielec,ul.Kilińskiego 37
- Gimnazjum Nr 6 z siedzibą w Płocku,Płock,ul.St.Jachowicza 20
- Zespół Szkół Ekonomicznych i Agrobiznesu w Przemyślu,Przemyśl,ul.I Armii Wojska Polskiego
- Zespół Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w Rzemieniu,Rzemień 243
- Przedszkole Miejskie Nr 12 w Toruniu,Toruń
- Szkoła Podstawowa w Woli Kalinowskiej w gminie Sułoszowa,Dolina Prądnika
- Szkoła Podstawowa w Żarkach,Żarki,ul.Częstochowska 61
- Szkoła Podstawowa nr 2 w Wapnicy
- Szkoła Podstawowa nr 27 w Katowicach,Katowice,ul.Łętowskiego 18
- Szkoła podstawowa w Widuchowej,Widuchowa,ul.Barnima III
- Zespół Szkół Zawodowych i Placówek w Krościenku nad Dunajcem,Krościenko nad Dunajcem
Jerzy Hulewicz
Ur.4 lipca 1886 w Kościankach,zm.1 lipca 1941 roku w Warszawie pisarz,teoretyk sztuki,grafik i malarz reprezentujący nurt ekspresjonistyczny.
Biografia
Syn Leona Hulewicza,wielkopolskiego ziemianina i Heleny z Kaczkowskich.Miał trzy siostry:Katarzynę,Stanisławę,Antoninę i trzech braci:Bohdana,Witolda i Wacława.Do szkoły średniej uczęszczał,wraz z braćmi,w Trzemesznie.Za przynależność do tajnego Związku Samokształcenia i do Koła Towarzystwo Tomasza Zana został wyrzucony z gimnazjum.Stało się to przed ukończeniem sześciu klas.Groziła mu trzyletnia służba wojskowa w stopniu szeregowca oraz brak możliwości nauki na terenie Rzeszy Niemieckiej.W tej sytuacji Leon Hulewicz zażądał skreślenia syna z listy obywateli państwa pruskiego i rozpoczął starania o nadanie obywatelstwa austriackiego.Trudności w uzyskaniu obywatelstwa austriackiego nie przeszkodziły Jerzemu Hulewiczowi w ukończeniu gimnazjum we Lwowie,a następnie rozpoczęciu studiów na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u profesorów Unierzyńskiego i Stanisławskiego.W latach 1907-1910 studiował malarstwo w Paryżu i w Szwajcarii,a w roku 1913 w Monachium.Pierwszą wystawę prac malarskich i grafik miał w roku 1907.W roku 1916 założył w Poznaniu,wraz z braćmi Bohdanem i Witoldem,Spółkę Wydawniczą„Ostoja”.1 października 1917 roku,z inicjatywy i przy finansowym wsparciu Jerzego Hulewicza,ukazał się pierwszy numer dwutygodnika„Zdrój”.W latach 1917-1922 Hulewicz był jego redaktorem i kierownikiem artystycznym.W roku 1921 Jerzy Hulewicz,wraz z bratem Witoldem, był inicjatorem założenia poznańskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich.W roku 1926 przeniósł się do Warszawy.W tym czasie współpracował z czasopismami„Kurier Poranny” i „Zwierciadło” .Podczas okupacji wydawał w Warszawie prasę podziemną.Zmarł nagle 1 lipca 1941 roku.Był żonaty z Wandą Karpińską córką Antoniego Karpińskiego
Wystawy
Twórczość literacka
Biografia
Syn Leona Hulewicza,wielkopolskiego ziemianina i Heleny z Kaczkowskich.Miał trzy siostry:Katarzynę,Stanisławę,Antoninę i trzech braci:Bohdana,Witolda i Wacława.Do szkoły średniej uczęszczał,wraz z braćmi,w Trzemesznie.Za przynależność do tajnego Związku Samokształcenia i do Koła Towarzystwo Tomasza Zana został wyrzucony z gimnazjum.Stało się to przed ukończeniem sześciu klas.Groziła mu trzyletnia służba wojskowa w stopniu szeregowca oraz brak możliwości nauki na terenie Rzeszy Niemieckiej.W tej sytuacji Leon Hulewicz zażądał skreślenia syna z listy obywateli państwa pruskiego i rozpoczął starania o nadanie obywatelstwa austriackiego.Trudności w uzyskaniu obywatelstwa austriackiego nie przeszkodziły Jerzemu Hulewiczowi w ukończeniu gimnazjum we Lwowie,a następnie rozpoczęciu studiów na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u profesorów Unierzyńskiego i Stanisławskiego.W latach 1907-1910 studiował malarstwo w Paryżu i w Szwajcarii,a w roku 1913 w Monachium.Pierwszą wystawę prac malarskich i grafik miał w roku 1907.W roku 1916 założył w Poznaniu,wraz z braćmi Bohdanem i Witoldem,Spółkę Wydawniczą„Ostoja”.1 października 1917 roku,z inicjatywy i przy finansowym wsparciu Jerzego Hulewicza,ukazał się pierwszy numer dwutygodnika„Zdrój”.W latach 1917-1922 Hulewicz był jego redaktorem i kierownikiem artystycznym.W roku 1921 Jerzy Hulewicz,wraz z bratem Witoldem, był inicjatorem założenia poznańskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich.W roku 1926 przeniósł się do Warszawy.W tym czasie współpracował z czasopismami„Kurier Poranny” i „Zwierciadło” .Podczas okupacji wydawał w Warszawie prasę podziemną.Zmarł nagle 1 lipca 1941 roku.Był żonaty z Wandą Karpińską córką Antoniego Karpińskiego
Wystawy
- w Paryżu na Salonie Niezależnych i Salonie Jesiennym,1907 r.
- wystawa w krakowskim TPSP,1907 r.
- wystawa w warszawskim TPSP,1909 r.
- indywidualne wystawy w poznańskim TPSP,1910 i 1916 r.
- I wystawa Koła Artystów Wielkopolskich w Poznaniu,1914 r.
- wystawy„Buntu” i „Formistów”Kraków 1918 r.Warszawa 1919,1920,Poznań 1919/1920,Lwów 1920 r.
- wystawa grafik na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu
- wystawa poświęcona Goethemu w Lipsku,1932 r.
- wystawa drzeworytów w Warszawie,1933 r.
Twórczość literacka
- Dialogi estetyczne,1910 r.
- dramaty:Kain,Śluby ziemi,Wiano,Bolesław Śmiały,1920 r.
- komentarz filozoficzny do Ewangelii św.Jana Ego Emi,1921 r.
- dramaty:Joahim Achim i Aruna,1922 r.(premiera w tatrze krakowskim w 1925 r.)
- korespondencja:Wielkie rzeczy zrozumienie.Korespondencja Jerzego,Witolda i Wandy Hulewiczów z Emilem Zegadłowiczem(1918–1938).Opracował i wstępem opatrzył Mirosław Wójcik,Państwowy Instytut Wydawniczy,Warszawa 2009 r.ISBN 978-83-06-03162-1
Zygmunt Klemensiewicz(fizyk)
Zygmunt Aleksander Klemensiewicz(ur.24 kwietnia 1886 w Krakowie,zm.25 marca 1963 w Gliwicach)polski chemik i fizyk,profesor chemii fizycznej i elektroniki Politechniki Lwowskiej,taternik.Był synem Roberta(nauczyciela historii i geografii,dyrektora gimnazjum) i Marii Józefy z Reichmanów(pisarki i tłumaczki literatury skandynawskiej).Od 1892 r.mieszkał wraz z rodzicami we Lwowie,gdzie w 1904 r.ukończył gimnazjum,po czym w latach 1904–1908 studiował chemię,fizykę i matematykę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego.W lipcu 1908 r.na podstawie pracy Chlorek antymonowy jako rozczynnik jonizujący wykonanej u prof.Stanisława Tołłoczki uzyskał stopień doktora filozofii.Następnie jako stypendysta Wydziału Krajowego wyjechał do Instytutu kierowanego przez prof.Fritza Habera w Karlsruhe.Zajął się nową wówczas dziedziną przewodnictwa elektrycznego w gazach.Pracując z Haberem w Karlsruhe opracował pierwszą elektrodę szklaną,stosowaną później w niezmienionej formie przez dziesięciolecia.Habilitował się w 1912 r.na Uniwersytecie Lwowskim i został docentem na tej uczelni.W 1913 r.otrzymał stypendium fundacji Carnegie-Curie na wyjazd do Instytutu Radowego w Paryżu,gdzie pracował aż do wybuchu I wojny światowej pod kierunkiem Marii Skłodowskiej-Curie.Zapoznał się tam z zagadnieniami i techniką pomiarów promieniotwórczości.W czasie wojny pracował w Instytucie Pasteura,a później w fabryce salwarsanu.W latach 1920–1940 był profesorem zwyczajnym chemii fizycznej i elektroniki Politechniki Lwowskiej,był członkiem Polskiego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.Wywieziony podczas jednej z deportacji sowieckich do Kazachstanu(1940–1942),przez Iran i Egipt dotarł do Wielkiej Brytanii,gdzie przebywał w latach 1944–1956.Na emigracji członek-założyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.Po powrocie do Polski w 1956 r.był profesorem Politechniki Śląskiej w Gliwicach.Był zapalonym taternikiem i alpinistą.W 1913 r.wydał Zasady taternictwa pierwszy polski podręcznik taternictwa.Uprawiał narciarstwo był doświadczonym turystą-narciarzem.Zajmował się także fotografią,w tym fotografią górską,której poświęcił jeden rozdział Zasad taternictwa.W dwudziestoleciu międzywojennym był wiceprezesem PZN.W wielu górskich wyprawach towarzyszyła mu żona Stefania z Wieniewskich.Współzałożyciel Kółka Taterników(później Himalaya Club).
Tadeusz Kutrzeba
Ur.15 kwietnia 1886 w Krakowie,zm.8 stycznia 1947 w Londynie kapitan Sztabu Generalnego cesarskiej i królewskiej Armii,generał dywizji Wojska Polskiego II RP,dowódca Armii„Poznań”podczas wojny obronnej 1939 r.
Służba w cesarskiej i królewskiej Armii 1903-1918
Tadeusz Kutrzeba urodził się 15 kwietnia 1886 roku w rodzinie Tomasza,kapitana cesarskiej i królewskiej Armii i Ludwiki z domu Szula.W 1896 roku został przyjęty do siedmioklasowej Wojskowej Szkoły Realnej w Fischau koło Wiener Neustadt,a następnie uczęszczał do szkoły w Hranicach na Morawach.W 1903 roku zdał maturę w Państwowym Gimnazjum Realnym w Wiedniu.Następnie rozpoczął studia na Wydziale Inżynieryjnym w Wojskowej Akademii Technicznej w Mödling pod Wiedniem,którą ukończył w 1906 roku z wynikiem celującym i nominacją na podporucznika saperów.Będąc prymusem,miał możliwość wyboru miejsca służby.W rezultacie od 1906 roku do 1910 roku pełnił służbę w 9 Batalionie Saperów w rodzinnym Krakowie.W latach 1910–1913 studiował w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu i ukończył wyższy kurs inżynierii.W 1911 roku awansował na porucznika.W latach 1913–1914 pełnił służbę w Szefostwie Inżynierii w Sarajewie,gdzie opracował m.in.projekt umocnień na pograniczu z Czarnogórą.W Sarajewie był świadkiem zamachu na arcyksięcia Ferdynanda,który stał się bezpośrednim pretekstem do wybuchu I wojny światowej.
Udział w I wojnie światowej
Po rozpoczęciu działań wojennych pozostał początkowo w dowództwie twierdzy Sarajewo,a następnie wysłano go na front serbski,jako oficera Sztabu 2 Brygady Artylerii Górskiej gen.mjr.Ferdinanda Komma.Od 15 marca 1915 przebywał na froncie rosyjskim jako oficer łącznikowy w sztabie niemieckiego XXIV Korpusu Rezerwowego pod dowództwem generała piechoty Friedricha von Geroka walczącego w Karpatach.W tym samym roku awansował do stopnia kapitana.W czerwcu 1915 roku został skierowany na front włoski,gdzie był m.in.szefem sztabu inspektoratu fortyfikacji w dowództwie grupy w Tyrolu.W lutym 1916 roku został mianowany szefem sztabu wojsk technicznych Grupy Armii arcyksięcia Eugeniusza.Uzyskał wówczas dużo cennych doświadczeń nie tylko ze względu na zajmowane stanowisko,ale także ze względu na charakter i zasięg przygotowań do operacji zaczepnej w trudno dostępnym górzystym terenie.Z frontu włoskiego przerzucono go do Siedmiogrodu,gdzie 1 sierpnia 1916 objął stanowisko szefa sztabu inspekcji fortyfikacji w dowództwie wojsk austriackich.Miesiąc później został oficerem łącznikowym przy dowództwie niemieckiej 9 Armii na froncie rumuńskim.Przeniesiony ponownie w kwietniu 1917 r.na front rosyjski,był I oficerem,a następnie zastępcą szefa sztabu w ekspozyturze austriackiej 4 Armii przy dowództwie niemieckiej grupy operacyjnej działającej na Wołyniu.Ponieważ dowództwu niemieckiemu podlegał także duży wycinek wybrzeża morskiego w delcie Dunaju,wykorzystywał każdą okazję,aby praktycznie zapoznać się z aspektami militarnymi obszaru nadmorskiego,organizacją jego obrony i budową fortyfikacji.Od marca 1918 r.zajmował z kolei stanowisko szefa sztabu bazy austriackiej w mieście Braiła nad Dunajem.
Przejście do odrodzonego Wojska Polskiego i udział w wojnie z bolszewikami
Upadek monarchii austro-węgierskiej i odradzanie się państwowości polskiej spowodowały,że kpt.T.Kutrzeba porzucił służbę w armii zaborczej i po nawiązaniu kontaktu z działającą od 28 października 1918 w Krakowie Polską Komisją Likwidacyjną,rozpoczął na początku listopada pracę w jej Wydziale Wojskowym.Odradzające się Wojsko Polskie odczuwało brak wykształconych wyższych oficerów.Fakt ten zdecydował o jego dalszej karierze wojskowej.Najprawdopodobniej z inspiracji gen.Stanisława Szeptyckiego został skierowany do pracy w Oddziale I Sztabu Generalnego Naczelnego Dowództwa WP.Od stycznia 1919 roku był tam szefem sekcji planów i zastępcą szefa Oddziału I.W październiku 1919 roku został szefem sztabu 1 Dywizji Piechoty Legionów,a od kwietnia do czerwca 1920 r.Grupy Operacyjnej gen.Edwarda Rydza-Śmigłego.Opracował wówczas m.in.plan operacji dyneburskiej,a następnie uczestniczył w jego realizacji.Z dniem 1 listopada 1919 roku awansował na majora.W kwietniu 1920 r.jako szef sztabu 3 Armii uczestniczył w wyprawie wojsk polskich na Kijów.Na tym stanowisku 11 czerwca 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu podpułkownika,w inżynierii i saperach,w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej.Podczas odwrotu sprawował od czerwca do sierpnia funkcję szefa sztabu Frontu Południowo-Wschodniego.W czasie bitwy warszawskiej kierował sztabem Frontu Środkowego,a następnie od sierpnia do stycznia 1921 r.został szefem sztabu nowo utworzonej 2 Armii,która uczestniczyła w walkach o Białystok i pościgu za wojskami sowieckimi w kierunku na Grodno i Lidę.
Kariera wojskowa w II RP
Po zakończeniu działań wojennych ppłk Kutrzeba w styczniu 1921 roku został na krótko wykładowcą taktyki ogólnej w Szkole Sztabu Generalnego i jednocześnie członkiem Komisji Regulaminowej.Brał wówczas czynny udział w opracowywaniu regulaminów wojskowych.W maju 1921 roku powrócił do pracy sztabowej i ponownie stanął na czele sekcji planów,a od grudnia szefem Oddziału III a Operacyjnego Biura Ścisłej Rady Wojennej,które w myśl koncepcji marszałka Józefa Piłsudskiego miało w czasie pokoju stanowić zalążek Sztabu Naczelnego Wodza.3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 23 lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów.Od stycznia 1925 roku pełnił obowiązki szefa Biura Ścisłej Rady Wojennej II zastępcy szefa Sztabu Generalnego.W latach 1922-1926 uczestniczył we wszystkich niemal przedsięwzięciach sztabowych oraz międzynarodowych konferencjach i naradach sojuszniczych związanych z obroną państwa i planowaniem strategiczno-operacyjnym.Owe doświadczenia i zebrane materiały stanowiły w późniejszym okresie bezcenną pomoc w opracowywaniu kolejnych studiów militarnych,tym razem związanych z bezpośrednim zagrożeniem hitlerowskich Niemiec.W czasie przewrotu majowego opowiedział się po stronie rządu.Nie angażował się jednak osobiście przeciwko organizatorom zamachu stanu.Po objęciu władzy przez Piłsudskiego pozostał więc na swoich stanowiskach sztabowych.W rezultacie w grudniu 1926 roku objął stanowisko zastępcy szefa Sztabu Generalnego.16 marca 1927 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki na wniosek Ministra Spraw Wojskowych,Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 roku i 3 lokatą w korpusie generałów.Na nowym stanowisku uczestniczył w reorganizacji naczelnych władz wojskowych(tor pokojowy i tor wojenny),w wyniku czego nastąpiło oddzielenie struktur i instytucji zajmujących się bezpośrednio przygotowaniami wojennymi od Ministerstwa Spraw Wojskowych oraz utworzenie Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych z podległym mu Sztabem Generalnym.28 listopada 1928 roku,po odejściu wykładowców francuskich,został komendantem Wyższej Szkoły Wojennej i zarazem dyrektorem nauk.Na tych stanowiskach dokonał reorganizacji Szkoły i stworzył podstawy pod powstanie polskiej kadry profesorskiej.Objęcie przez gen.Rydza-Śmigłego stanowiska Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych wzmocniło pozycję płk.Kutrzeby.Szczególnym tego wyrazem było mianowanie go 27 listopada 1935 r.generałem do prac przy Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych.Poza kierowaniem szkołą uczestniczył on także w licznych inspekcjach poszczególnych jednostek wojskowych.Odcinkiem studiów operacyjnych przydzielonym mu był obszar Wielkopolski.Poza tym przeprowadzał systematyczne analizy sytuacji wewnętrznej Rzeszy Niemieckiej oraz prowadził studia strategiczno-operacyjne według specjalnych wytycznych Generalnego Inspektora.Dodatkowo opracowywał również różne bieżące ekspertyzy i opinie.Był zwolennikiem wprowadzania do wojska nowych rozwiązań,m.in.forsował pomysł utworzenia zmotoryzowanych oddziałów przeciwpancernych jako ruchomych odwodów zaporowych,co niestety nie zostało zrealizowane do wybuchu wojny.19 marca 1939 roku awansował na generała dywizji i jednocześnie został mianowany inspektorem armii.23 marca 1939 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych mianował go dowódcą Armii„Poznań”,której zadaniem była obrona Wielkopolski.
Kampania wrześniowa 1939 roku,niewola niemiecka i służba w PSZ na Zachodzie
Podczas wojny z Niemcami przeszedł cały szlak wojenny jako dowódca Armii„Poznań”.Był twórcą i realizatorem zwrotu zaczepnego zwanego bitwą nad Bzurą,podczas którego dowodził połączonymi Armiami„Poznań” i „Pomorze”.Po przebiciu się z resztkami wojsk 22 września do Warszawy,został na krótko zastępcą gen.dyw.Juliusza Rómmla,dowódcy Armii„Warszawa”.Następnie z jego upoważnienia prowadził rozmowy kapitulacyjne z dowódcą niemieckiej 8 Armii gen.Johannesem Blaskowitzem i 28 września podpisał akt kapitulacji stolicy.W niewoli niemieckiej dzielił los tysięcy polskich oficerów,przebywając aż do końca wojny w obozach jenieckich kolejno w:Oflagu IV A Hohnstein,Oflagu IV B Königstein i Oflagu VII A Murnau na terenie Niemiec.Z jego inicjatywy zostały przygotowane w obozie w Murnau tajne kursy przygotowujące młodszych oficerów do egzaminu do Wyższej Szkoły Wojennej.W kwietniu 1945 roku,po wyzwoleniu obozu przez wojska amerykańskie,objął przejściowo dowództwo nad przebywającymi tam oficerami.W lipcu został wezwany do Londynu,gdzie otrzymał propozycję objęcia stanowiska ministra obrony narodowej,której nie przyjął.Stanął natomiast na czele powołanej rozkazem szefa Sztabu Głównego z 12 października 1945 roku Komisji Historycznej Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.Jednocześnie uczestniczył w tworzeniu Instytutu im.gen.Władysława Sikorskiego w Londynie.Powrót do kraju(co sugerował płk dypl.Marian Utnik)uniemożliwiła mu jesienią 1946 r.nieuleczalna choroba(nowotwór),w wyniku której zmarł 8 stycznia 1947 roku w londyńskim szpitalu.Pochowany został z honorami wojskowymi na cmentarzu Brookwood.Pośmiertnie uhonorowano go Orderem Wojennym Virtuti Militari III klasy.W 1957 r.jego prochy zgodnie z ostatnią wolą przewieziono do Polski i pochowano w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.Generał Tadeusz Kutrzeba był jednym z najbardziej wykształconych polskich wyższych dowódców.Zyskał opinię jednego z najwybitniejszych sztabowców II Rzeczypospolitej.
Pisarz i historyk wojskowości
Już w 1920 r.zaczęły ukazywać się w czasopiśmie"Bellona"jego artykuły,studia i przyczynki na tematy związane z aktualną problematyką życia wojska,historią I wojny światowej oraz wojny polsko-rosyjskiej 1919-1920 r.a także recenzje ważniejszych studiów wojskowo-historycznych i pamiętników z lat wojny.Szczególnie interesowały go jednak zagadnienia dotyczące szeroko pojętej problematyki obrony państwa oraz kwestie międzynarodowe zawierające kontekst polski.W jego publicystyce dominowały teoretyczne i praktyczne zagadnienia z zakresu sztuki i taktyki operacyjnej.Wyznawał on pogląd,że przyszła wojna będzie wojną manewrową z uwagi na przewagę broni zaczepnych,a zwłaszcza lotnictwa i broni pancernych.Dlatego był zwolennikiem obrony ruchowej i zwrotów zaczepnych.W jego działalności pisarskiej ważne miejsce zajmowała też historia wojskowa.Jego opracowania w tej dziedzinie stanowią istotny wkład zwłaszcza do badań nad wojną polsko-bolszewicką i II wojną światową.
Pozostawił po sobie bogatą spuściznę pisarską z dziedziny taktyki,organizacji wojsk i regulaminów oraz obszerne prace wojskowo-historyczne,takie jak:
Od 14 listopada 1937 roku do 10 stycznia 1938 roku podpułkownik dyplomowany Stefan Mossor,pod kierownictwem generała Kutrzeby,opracował Studium planu strategicznego Polski przeciw Niemcom.Do czasu odnalezienia i opublikowania rękopisu studium,nazywanego wówczas„memorandum gen.Kutrzeby”,jego autorstwo przypisywano mylnie Tadeuszowi Kutrzebie.
Awanse
Ordery i odznaczenia
Odniesienia
W 1983 r.na emigracji ukazała się publikacja pt.Generał Tadeusz Kutrzeba.Studium krytyczne autorstwa płk.dypl.Tadeusza Machalskiego.
Służba w cesarskiej i królewskiej Armii 1903-1918
Tadeusz Kutrzeba urodził się 15 kwietnia 1886 roku w rodzinie Tomasza,kapitana cesarskiej i królewskiej Armii i Ludwiki z domu Szula.W 1896 roku został przyjęty do siedmioklasowej Wojskowej Szkoły Realnej w Fischau koło Wiener Neustadt,a następnie uczęszczał do szkoły w Hranicach na Morawach.W 1903 roku zdał maturę w Państwowym Gimnazjum Realnym w Wiedniu.Następnie rozpoczął studia na Wydziale Inżynieryjnym w Wojskowej Akademii Technicznej w Mödling pod Wiedniem,którą ukończył w 1906 roku z wynikiem celującym i nominacją na podporucznika saperów.Będąc prymusem,miał możliwość wyboru miejsca służby.W rezultacie od 1906 roku do 1910 roku pełnił służbę w 9 Batalionie Saperów w rodzinnym Krakowie.W latach 1910–1913 studiował w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu i ukończył wyższy kurs inżynierii.W 1911 roku awansował na porucznika.W latach 1913–1914 pełnił służbę w Szefostwie Inżynierii w Sarajewie,gdzie opracował m.in.projekt umocnień na pograniczu z Czarnogórą.W Sarajewie był świadkiem zamachu na arcyksięcia Ferdynanda,który stał się bezpośrednim pretekstem do wybuchu I wojny światowej.
Udział w I wojnie światowej
Po rozpoczęciu działań wojennych pozostał początkowo w dowództwie twierdzy Sarajewo,a następnie wysłano go na front serbski,jako oficera Sztabu 2 Brygady Artylerii Górskiej gen.mjr.Ferdinanda Komma.Od 15 marca 1915 przebywał na froncie rosyjskim jako oficer łącznikowy w sztabie niemieckiego XXIV Korpusu Rezerwowego pod dowództwem generała piechoty Friedricha von Geroka walczącego w Karpatach.W tym samym roku awansował do stopnia kapitana.W czerwcu 1915 roku został skierowany na front włoski,gdzie był m.in.szefem sztabu inspektoratu fortyfikacji w dowództwie grupy w Tyrolu.W lutym 1916 roku został mianowany szefem sztabu wojsk technicznych Grupy Armii arcyksięcia Eugeniusza.Uzyskał wówczas dużo cennych doświadczeń nie tylko ze względu na zajmowane stanowisko,ale także ze względu na charakter i zasięg przygotowań do operacji zaczepnej w trudno dostępnym górzystym terenie.Z frontu włoskiego przerzucono go do Siedmiogrodu,gdzie 1 sierpnia 1916 objął stanowisko szefa sztabu inspekcji fortyfikacji w dowództwie wojsk austriackich.Miesiąc później został oficerem łącznikowym przy dowództwie niemieckiej 9 Armii na froncie rumuńskim.Przeniesiony ponownie w kwietniu 1917 r.na front rosyjski,był I oficerem,a następnie zastępcą szefa sztabu w ekspozyturze austriackiej 4 Armii przy dowództwie niemieckiej grupy operacyjnej działającej na Wołyniu.Ponieważ dowództwu niemieckiemu podlegał także duży wycinek wybrzeża morskiego w delcie Dunaju,wykorzystywał każdą okazję,aby praktycznie zapoznać się z aspektami militarnymi obszaru nadmorskiego,organizacją jego obrony i budową fortyfikacji.Od marca 1918 r.zajmował z kolei stanowisko szefa sztabu bazy austriackiej w mieście Braiła nad Dunajem.
Przejście do odrodzonego Wojska Polskiego i udział w wojnie z bolszewikami
Upadek monarchii austro-węgierskiej i odradzanie się państwowości polskiej spowodowały,że kpt.T.Kutrzeba porzucił służbę w armii zaborczej i po nawiązaniu kontaktu z działającą od 28 października 1918 w Krakowie Polską Komisją Likwidacyjną,rozpoczął na początku listopada pracę w jej Wydziale Wojskowym.Odradzające się Wojsko Polskie odczuwało brak wykształconych wyższych oficerów.Fakt ten zdecydował o jego dalszej karierze wojskowej.Najprawdopodobniej z inspiracji gen.Stanisława Szeptyckiego został skierowany do pracy w Oddziale I Sztabu Generalnego Naczelnego Dowództwa WP.Od stycznia 1919 roku był tam szefem sekcji planów i zastępcą szefa Oddziału I.W październiku 1919 roku został szefem sztabu 1 Dywizji Piechoty Legionów,a od kwietnia do czerwca 1920 r.Grupy Operacyjnej gen.Edwarda Rydza-Śmigłego.Opracował wówczas m.in.plan operacji dyneburskiej,a następnie uczestniczył w jego realizacji.Z dniem 1 listopada 1919 roku awansował na majora.W kwietniu 1920 r.jako szef sztabu 3 Armii uczestniczył w wyprawie wojsk polskich na Kijów.Na tym stanowisku 11 czerwca 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu podpułkownika,w inżynierii i saperach,w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej.Podczas odwrotu sprawował od czerwca do sierpnia funkcję szefa sztabu Frontu Południowo-Wschodniego.W czasie bitwy warszawskiej kierował sztabem Frontu Środkowego,a następnie od sierpnia do stycznia 1921 r.został szefem sztabu nowo utworzonej 2 Armii,która uczestniczyła w walkach o Białystok i pościgu za wojskami sowieckimi w kierunku na Grodno i Lidę.
Kariera wojskowa w II RP
Po zakończeniu działań wojennych ppłk Kutrzeba w styczniu 1921 roku został na krótko wykładowcą taktyki ogólnej w Szkole Sztabu Generalnego i jednocześnie członkiem Komisji Regulaminowej.Brał wówczas czynny udział w opracowywaniu regulaminów wojskowych.W maju 1921 roku powrócił do pracy sztabowej i ponownie stanął na czele sekcji planów,a od grudnia szefem Oddziału III a Operacyjnego Biura Ścisłej Rady Wojennej,które w myśl koncepcji marszałka Józefa Piłsudskiego miało w czasie pokoju stanowić zalążek Sztabu Naczelnego Wodza.3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 23 lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów.Od stycznia 1925 roku pełnił obowiązki szefa Biura Ścisłej Rady Wojennej II zastępcy szefa Sztabu Generalnego.W latach 1922-1926 uczestniczył we wszystkich niemal przedsięwzięciach sztabowych oraz międzynarodowych konferencjach i naradach sojuszniczych związanych z obroną państwa i planowaniem strategiczno-operacyjnym.Owe doświadczenia i zebrane materiały stanowiły w późniejszym okresie bezcenną pomoc w opracowywaniu kolejnych studiów militarnych,tym razem związanych z bezpośrednim zagrożeniem hitlerowskich Niemiec.W czasie przewrotu majowego opowiedział się po stronie rządu.Nie angażował się jednak osobiście przeciwko organizatorom zamachu stanu.Po objęciu władzy przez Piłsudskiego pozostał więc na swoich stanowiskach sztabowych.W rezultacie w grudniu 1926 roku objął stanowisko zastępcy szefa Sztabu Generalnego.16 marca 1927 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki na wniosek Ministra Spraw Wojskowych,Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 roku i 3 lokatą w korpusie generałów.Na nowym stanowisku uczestniczył w reorganizacji naczelnych władz wojskowych(tor pokojowy i tor wojenny),w wyniku czego nastąpiło oddzielenie struktur i instytucji zajmujących się bezpośrednio przygotowaniami wojennymi od Ministerstwa Spraw Wojskowych oraz utworzenie Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych z podległym mu Sztabem Generalnym.28 listopada 1928 roku,po odejściu wykładowców francuskich,został komendantem Wyższej Szkoły Wojennej i zarazem dyrektorem nauk.Na tych stanowiskach dokonał reorganizacji Szkoły i stworzył podstawy pod powstanie polskiej kadry profesorskiej.Objęcie przez gen.Rydza-Śmigłego stanowiska Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych wzmocniło pozycję płk.Kutrzeby.Szczególnym tego wyrazem było mianowanie go 27 listopada 1935 r.generałem do prac przy Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych.Poza kierowaniem szkołą uczestniczył on także w licznych inspekcjach poszczególnych jednostek wojskowych.Odcinkiem studiów operacyjnych przydzielonym mu był obszar Wielkopolski.Poza tym przeprowadzał systematyczne analizy sytuacji wewnętrznej Rzeszy Niemieckiej oraz prowadził studia strategiczno-operacyjne według specjalnych wytycznych Generalnego Inspektora.Dodatkowo opracowywał również różne bieżące ekspertyzy i opinie.Był zwolennikiem wprowadzania do wojska nowych rozwiązań,m.in.forsował pomysł utworzenia zmotoryzowanych oddziałów przeciwpancernych jako ruchomych odwodów zaporowych,co niestety nie zostało zrealizowane do wybuchu wojny.19 marca 1939 roku awansował na generała dywizji i jednocześnie został mianowany inspektorem armii.23 marca 1939 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych mianował go dowódcą Armii„Poznań”,której zadaniem była obrona Wielkopolski.
Kampania wrześniowa 1939 roku,niewola niemiecka i służba w PSZ na Zachodzie
Podczas wojny z Niemcami przeszedł cały szlak wojenny jako dowódca Armii„Poznań”.Był twórcą i realizatorem zwrotu zaczepnego zwanego bitwą nad Bzurą,podczas którego dowodził połączonymi Armiami„Poznań” i „Pomorze”.Po przebiciu się z resztkami wojsk 22 września do Warszawy,został na krótko zastępcą gen.dyw.Juliusza Rómmla,dowódcy Armii„Warszawa”.Następnie z jego upoważnienia prowadził rozmowy kapitulacyjne z dowódcą niemieckiej 8 Armii gen.Johannesem Blaskowitzem i 28 września podpisał akt kapitulacji stolicy.W niewoli niemieckiej dzielił los tysięcy polskich oficerów,przebywając aż do końca wojny w obozach jenieckich kolejno w:Oflagu IV A Hohnstein,Oflagu IV B Königstein i Oflagu VII A Murnau na terenie Niemiec.Z jego inicjatywy zostały przygotowane w obozie w Murnau tajne kursy przygotowujące młodszych oficerów do egzaminu do Wyższej Szkoły Wojennej.W kwietniu 1945 roku,po wyzwoleniu obozu przez wojska amerykańskie,objął przejściowo dowództwo nad przebywającymi tam oficerami.W lipcu został wezwany do Londynu,gdzie otrzymał propozycję objęcia stanowiska ministra obrony narodowej,której nie przyjął.Stanął natomiast na czele powołanej rozkazem szefa Sztabu Głównego z 12 października 1945 roku Komisji Historycznej Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.Jednocześnie uczestniczył w tworzeniu Instytutu im.gen.Władysława Sikorskiego w Londynie.Powrót do kraju(co sugerował płk dypl.Marian Utnik)uniemożliwiła mu jesienią 1946 r.nieuleczalna choroba(nowotwór),w wyniku której zmarł 8 stycznia 1947 roku w londyńskim szpitalu.Pochowany został z honorami wojskowymi na cmentarzu Brookwood.Pośmiertnie uhonorowano go Orderem Wojennym Virtuti Militari III klasy.W 1957 r.jego prochy zgodnie z ostatnią wolą przewieziono do Polski i pochowano w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.Generał Tadeusz Kutrzeba był jednym z najbardziej wykształconych polskich wyższych dowódców.Zyskał opinię jednego z najwybitniejszych sztabowców II Rzeczypospolitej.
Pisarz i historyk wojskowości
Już w 1920 r.zaczęły ukazywać się w czasopiśmie"Bellona"jego artykuły,studia i przyczynki na tematy związane z aktualną problematyką życia wojska,historią I wojny światowej oraz wojny polsko-rosyjskiej 1919-1920 r.a także recenzje ważniejszych studiów wojskowo-historycznych i pamiętników z lat wojny.Szczególnie interesowały go jednak zagadnienia dotyczące szeroko pojętej problematyki obrony państwa oraz kwestie międzynarodowe zawierające kontekst polski.W jego publicystyce dominowały teoretyczne i praktyczne zagadnienia z zakresu sztuki i taktyki operacyjnej.Wyznawał on pogląd,że przyszła wojna będzie wojną manewrową z uwagi na przewagę broni zaczepnych,a zwłaszcza lotnictwa i broni pancernych.Dlatego był zwolennikiem obrony ruchowej i zwrotów zaczepnych.W jego działalności pisarskiej ważne miejsce zajmowała też historia wojskowa.Jego opracowania w tej dziedzinie stanowią istotny wkład zwłaszcza do badań nad wojną polsko-bolszewicką i II wojną światową.
Pozostawił po sobie bogatą spuściznę pisarską z dziedziny taktyki,organizacji wojsk i regulaminów oraz obszerne prace wojskowo-historyczne,takie jak:
- Bitwa nad Niemnem(wrzesień-październik 1920 r.)Warszawa 1926 r.
- Wyprawa kijowska 1920 roku,Warszawa 1927 r.
- Studium nad możliwościami wojennymi Niemiec i Polski z 1936 r.
- Wojna bez walnej bitwy
- Bitwa nad Bzurą(9-22 września 1939 r.)Przyczynek do historii kampanii polsko-niemieckiej w obszarze:Poznań-Warszawa we wrześniu 1939 r.Warszawa 1958 r.
Od 14 listopada 1937 roku do 10 stycznia 1938 roku podpułkownik dyplomowany Stefan Mossor,pod kierownictwem generała Kutrzeby,opracował Studium planu strategicznego Polski przeciw Niemcom.Do czasu odnalezienia i opublikowania rękopisu studium,nazywanego wówczas„memorandum gen.Kutrzeby”,jego autorstwo przypisywano mylnie Tadeuszowi Kutrzebie.
Awanse
- major 25 października 1919 z dniem 1 listopada 1919
- podpułkownik 11 czerwca 1920 roku zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w inżynierii i saperach
- pułkownik 3 maja 1922 roku zweryfikowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 23 lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów
- generał brygady 16 marca 1927 roku ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 roku i 3 lokatą w korpusie generałów
- generał dywizji ze starszeństwem z 19 marca 1939 roku i 1 lokatą w korpusie generałów
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari
- Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari(1921 r.)
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski(1930 r.)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski(2 maja 1923)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Walecznych trzykrotnie(po raz 2 i 3 w 1922 r.)
- Złoty Krzyż Zasługi(1925 r.)
- Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Złoty Wawrzyn Akademicki(1937 r.)
- Order Korony III klasy(Belgia)
- Krzyż Wolności I kategorii II klasy(Estonia,1925 r.)
- Order Krzyża Orła II klasy(Estonia,1932 r.)
- Order Białego Lwa II klasy(Czechosłowacja)
- Legia Honorowa II,IV i V klasy(Francja)
- Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy(Łotwa,1922 r.)
- Order Gwiazdy III klasy(Rumunia)
- Order Korony Rumunii II klasy(Rumunia,1928 r.)
- Order Korony Rumunii III klasy(Rumunia)
- Order Świętego Sawy III klasy(Jugosławia,1926 r.)
- Order Białej Róży Finlandii II klasy(Finlandia,1931 r.)
Odniesienia
W 1983 r.na emigracji ukazała się publikacja pt.Generał Tadeusz Kutrzeba.Studium krytyczne autorstwa płk.dypl.Tadeusza Machalskiego.
Józef Lesiecki
Również Lesicki,Lisicki(ur.9 kwietnia 1886 w Glinach Małych k.Mielca,zm.25 grudnia 1914 pod Łowczówkiem k.Tarnowa)polski taternik,narciarz wysokogórski,ratownik tatrzański,artysta rzeźbiarz.
Biografia
Z zawodu Lesiecki był snycerzem,w 1904 r.ukończył Szkołę Przemysłu Drzewnego w Zakopanem i trudnił się następnie wyrobem pamiątek.Należał do najbardziej aktywnych taterników w okresie poprzedzającym I wojnę światową.Do jego partnerów wspinaczkowych należeli Henryk Bednarski,Leon Loria,Stanisław Zdyb,Mariusz Zaruski,Mieczysław Świerz,Kazimierz Piotrowski i inni.Był jednym z najlepszych narciarzy wysokogórskich,jako pierwszy wszedł na nartach na liczne tatrzańskie szczyty.Działał aktywnie na rzecz rozwoju narciarstwa górskiego i turystyki.Od początku istnienia Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego(1909 r.)był jego członkiem,brał udział w wielu wyprawach ratowniczych.Pracował także przy budowie i renowacji szlaków turystycznych i narciarskich.Oprócz działalności górskiej zajmował się rzeźbiarstwem,m.in.zbierał zabytki sztuki ludowej.Swoje zbiory przekazał Muzeum Tatrzańskiemu w Zakopanem.Walczył podczas I wojny światowej w Legionach Polskich,zginął na froncie.
Wybrane osiągnięcia wspinaczkowe
Biografia
Z zawodu Lesiecki był snycerzem,w 1904 r.ukończył Szkołę Przemysłu Drzewnego w Zakopanem i trudnił się następnie wyrobem pamiątek.Należał do najbardziej aktywnych taterników w okresie poprzedzającym I wojnę światową.Do jego partnerów wspinaczkowych należeli Henryk Bednarski,Leon Loria,Stanisław Zdyb,Mariusz Zaruski,Mieczysław Świerz,Kazimierz Piotrowski i inni.Był jednym z najlepszych narciarzy wysokogórskich,jako pierwszy wszedł na nartach na liczne tatrzańskie szczyty.Działał aktywnie na rzecz rozwoju narciarstwa górskiego i turystyki.Od początku istnienia Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego(1909 r.)był jego członkiem,brał udział w wielu wyprawach ratowniczych.Pracował także przy budowie i renowacji szlaków turystycznych i narciarskich.Oprócz działalności górskiej zajmował się rzeźbiarstwem,m.in.zbierał zabytki sztuki ludowej.Swoje zbiory przekazał Muzeum Tatrzańskiemu w Zakopanem.Walczył podczas I wojny światowej w Legionach Polskich,zginął na froncie.
Wybrane osiągnięcia wspinaczkowe
- pierwsze przejście południowej ściany Zamarłej Turni z Henrykiem Bednarskim,Stanisławem Zdybem i Leonem Lorią(1910 r.)
- pierwsze wejście północno-zachodnią ścianą Galerii Gankowej
- pierwsze wejście północną granią Żabiego Mnicha
- pierwsze wejście północną ścianą Orlej Baszty
- pierwsze wejścia zimowe na Gąsienicową Turnię,Zawratową Turnię,Zamarłą Turnię,Małą Buczynową Turnię,Ptaka,Koszystą,Wierch pod Fajki,Mnicha,Zadniego Mnicha,Rohacze
- przebycie na nartach w ciągu jednego dnia trasy Siwa Przełęcz Starorobociański Wierch Kończysty Wierch Jarząbczy Wierch Raczkowa Czuba Trzydniowiański Wierch
Subskrybuj:
Posty (Atom)