Ropczyce

(ji.ראָפּשיץ)miasto w zachodniej części województwa podkarpackiego,siedziba powiatu ropczycko-sędziszowskiego i miejsko-wiejskiej gminy Ropczyce.Położone jest na pograniczu Pogórza Środkowo beskidzkiego i Kotliny Sandomierskiej,nad rzeką Wielopolką.Według danych z 30 czerwca 2011 r.miasto miało 15579 mieszkańców,co lokuje miasto pod względem ludności na 14.miejscu w województwie.Miasto stanowi centrum administracyjne powiatu znajduje się tu m.in.starostwo,sąd rejonowy,prokuratura rejonowa,komenda powiatowa Policji i Państwowej Straży Pożarnej.Były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego.

Położenie

Ropczyce(przy współrzędnych 50°05′N 21°38′E)położone jest na granicy mezoregionów Pradoliny Podkarpackiej i Pogórza Strzyżowskiego,na granicy dwóch makroregionów Pogórza Środkowo beskidzkiego i Kotliny Sandomierskiej.Przez miasto przepływa rzeka Wielopolka.Historycznie Ropczyce wchodziły w skład województwa sandomierskiego(I Rzeczpospolita),Galicji(XVIII 1918 rok),województwa krakowskiego(okres II Rzeczypospolitej),województwa rzeszowskiego(wg podziału administracyjnego z okresu 1945-1975 i 1975-1998).Według danych z 1 stycznia 2011 r.powierzchnia miasta wynosiła 47,10 km². Toponimia
Nazwy Ropczyce nie da się w żaden prosty sposób wyjaśnić.
Istnieją 3 różne hipotezy na temat jej pochodzenia:

• W 1906 Józef Sulisz,etnograf pochodzący z Ropczyc,szukał źródła jej nazwy.Napisał,że Pierwotnymi osadnikami mieli być Niemcy,a ponieważ w tych stronach były wtedy liczne bandy rozbójnicze,stąd nazwali swoją osadę z niemiecka Raub-schütze,by się mieć na baczność przed napastnikami.
• W 1975 A.Orzechowska w swojej książce przytacza zapisy pt.Ropczyca,Ropczicze,Antiqua Roboczicze seu Chechli,Ropczyce.Twierdzi,że nazwa pochodzi od nazwy osobowej Ropek,która została zanotowana w 1482
• W dokumencie zakonu koprzywnickiego wystawionym w 1363 wśród świadków wymieniony jest Zbygniew de Ropaczycz.Dokument zachował się w późniejszej kopii.W dokumencie z 1391 dotyczącym plebana ropczyckiego nazwa miasta została zapisana kilkakrotnie Robczicze,a raz Robszicze.To pierwszy zapis,który zachował się w oryginale.W przywileju lokacyjnym Gnojnicy z 1394 wspomniane są też Ropczicze,w którym występuje Więcesław de Ropczicze.Do końca XIV w.nazwa została zanotowana w sześciu różnych wariantach:Robcice(1400);Ropczyce(1356,1394,1397,1399);Ropczyca(1362);Robczyce(1391,1399,1400);Robszyce(1391);Ropszyce(1399).

Historia
Osada na terenie dzisiejszych Ropczyc istniała prawdopodobnie już XIII wieku.Wiadomo,że w 1226 roku została spalona podczas najazdu Rusinów.Dokument wydany w 1282 roku przez Leszka Czarnego wymienia Ropczyce i okoliczne wsie z nazwy.W 1362 roku,król Kazimierz Wielki nadał Mikołajowi i Janowi Gielnicom przywilej lokacyjny miasta.Powstało ono na terenie osad Starej i Nowej Ropczycy.Wiek XV i XVI zaznacza się ożywiony rozwojem Ropczyc.Rozwija się rzemiosło i handel,a położenie miasta na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych aktywizuje miejscowych kupców,których kontakty sięgają Rusi,Krakowa oraz miast węgierskich.Przez pewien czas Ropczyce szczyciło się mianem„małego Gdańska”,co najlepiej świadczy o znaczeniu tego miasta.Wiek XVII zaznaczył się upadkiem miasta,który dotknął wtedy większość miast Rzeczypospolitej.W 1607 roku miasto spustoszyli żołnierze Zebrzydowskiego.W 1655 roku splądrowali je Szwedzi.Kryzys pogłębiały dodatkowo coraz wyższe podatki oraz niekorzystne dla mieszczan prawodawstwo.Po rozbiorze(1772)miasto weszło w skład zaboru austriackiego.Parę lat później znów zaczęło się w nim rozwijać rzemiosło i handel.W 1856 roku miasto straciło szansę na rozwój,gdyż nowo budowana linia kolejowa Kraków-Rzeszów ominęła je.W 1873 roku wielki pożar strawił niemal całą drewnianą zabudowę miasta.Po pierwszej wojnie światowej miasto weszło w skład odrodzonej Polski.W 1937 roku straciło funkcję miasta powiatowego na rzecz dynamicznie rozwijającej się Dębicy.Status ten odzyskało w 1955 roku.
Symbole miasta
Herb Ropczyc Herb miasta przedstawia w polu błękitnym ptaka symbolizującego sokoła,barwy naturalnej(cielistej),o rozpostartych skrzydłach,ze złotą literą„R”w dziobie,stojącego na białej podkowie ze złotym krzyżem maltańskim w środku.
Architektura
Układ urbanistyczny
We współczesnym planie miasta wyraźnie widać,że zabudowa miejska koncentruje się wzdłuż głównych dróg przebiegających przez miasto(przed oddaniem obwodnicy miasta),tj.drogi krajowej nr 4(E40) i drogi wojewódzkiej nr 986.10 października 2010 oddano do użytku obwodnicę miasta o długości 4,7 km.Widocznym podziałem miasta są osiedla o odmiennej zabudowie urbanistycznej.Najbardziej charakterystyczne to tzw.górka,czyli osiedla św.Barbary i Północ.Potoczna nazwa wzięła się od ulokowania osiedli na wzgórzu.Dominuje tu budownictwo mieszkalne wielorodzinne zbudowane z wielkiej płyty w latach 80. i 90.XX wieku(os.Św.Barbary i Północ I)oraz zabudowa mieszkalna jednorodzinna(os.Północ II).Odmienny typ to tzw.dół lub miasto,czyli osiedle Śródmieście z typową miejską zabudową,gdzie zlokalizowane są urzędy,sklepy,gastronomia oraz budynki mieszkalne jednorodzinne i wielorodzinne,tutaj znajduje się centralny punkt miasta,czyli rynek oraz planty.Osiedle Czekaj natomiast to część przemysłowa miasta gdzie znajdują się największe ropczyckie zakłady pracy,osiedle mieszkaniowe wielorodzinne zbudowane w latach 90.XX wieku dla pracowników cukrowni oraz typowe budownictwo jednorodzinne.Pozostałe osiedla w Ropczycach mają charakter budownictwa jednorodzinnego z większym lub mniejszym charakterem rolniczym.
Zabytki

• Kościół Parafialny pw.Przemienienia Pańskiego zbudowany ok.1368 r.przebudowany po pożarze w 1873 r.
• Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin wzniesione ok.1730 r.dwukrotnie remontowane w latach 1883 i 1951,wraz z bramą wejściową i ogrodzeniem z XIX w.
• Kapliczka św.Jana Nepomucena,zbudowana w XIX w.
• Dom drewniany z XIX w.(ul.Najświętszej Marii Panny)miejsce urodzenia Józefa Mehoffera.
• Cmentarz żydowski w Ropczycach

Administracja
Miasto ma 9 jednostek pomocniczych zwanych osiedlami:Świętej Barbary,Brzyzna,Chechły,Czekaj,Granice,Pietrzejowa,Północ,Śródmieście,Witkowice.W każdej z nich mieszkańcy wybierają radę osiedla,która z kolei wybiera zarząd osiedla i przewodniczącego zarządu.Organem wykonawczym władz jest burmistrz,którym obecnie jest Bolesław Bujak(PSL),wybrany po raz kolejny w wyborach samorządowych.Siedzibą władz jest budynek na ul.Krisego,w którym mieści się także większość urzędów.
Burmistrzowie Ropczyc(przed 1990 r.)

• Jakub Dobrowolski(ur.1827,zm.13.10.1919)pełnił obowiązki Kasjera Miejskiego Ropczyc przez kilkanaście lat wiceburmistrz od 1878 Burmistrz Ropczyc Od 1892 do 1895

Burmistrzowie Ropczyc(od 1990 r.)

• 1990-1998 do uzupełnienia
• Bolesław Bujak(1998-2001 w trakcie pełnienia kadencji został wybrany na posła do Sejmu IV kadencji)
• Ryszard Kapała(2001-2002 wybrany w miejsce ustępującego Bolesława Bujaka)
• Stanisław Fąfara(Porozumienie Samorządowe,2002-2006)
• Bolesław Bujak(od 2006–nadal)

W Ropczycach znajdują się 2 biura poselskie:Kazimierza Moskala(PiS),Jana Tomaki(PO).Parlamentarzyści zostali wybrani z okręgu wyborczego numer 23(rzeszowsko-tarnobrzeski).W Ropczycach działa prokuratura rejonowa,znajduje się tu również sąd rejonowy,urząd skarbowy.
Przemysł

Zakład Produkcji Cukierniczej CUKROMIX-BIS Sp.z o.o. Zakłady Magnezytowe„Ropczyce”S.A. UTC CCS Manufacturing produkcja przenośnych gaśnic REGA YACHT Cukrownia Ropczyce Cargill Pasze Sp.z o.o WELDON Sp.z o.o. Eurovia Polska S.A. GS Ropczyce BRAM-POL

Edukacja

• Wyższa Szkoła Inżynieryjno-Ekonomiczna(obecnie uczelnia ta ma swoją siedzibę w Rzeszowie)
• Liceum Ogólnokształcące im.Tadeusza Kościuszki
• Zespół Szkół im.ks.dr.Jana Zwierza
• Zespół Szkół Agrotechnicznych im.Wincentego Witosa
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych
• Centrum Kształcenia Praktycznego
• Biblioteka Powiatowa oraz 2 filie miejskie
• Centrum Kultury

Media

• miesięcznik„Ziemia Ropczycka”
• tygodnik„Głos Powiatu Ropczycko-Sędziszowskiego”
• tygodnik„Dobry Tydzień”
• Telewizja Miejska
• Tygodnik„Reporter”

Wspólnoty wyznaniowe
Parafie rzymskokatolickie

• parafia św.Anny w Ropczycach
• parafia św.Barbary w Ropczycach
• parafia św.Michała Archanioła w Ropczycach
• parafia Przemienienia Pańskiego w Ropczycach
• parafia Świętej Rodziny w Ropczycach
• parafia św.Urszuli Ledóchowskiej w Ropczycach

Świadkowie Jehowy

• Zbór Ropczyce.

Sport i rekreacja
Kluby sportowe

• KS Błękitni Ropczyce siatkówka mężczyzn
• MZKS Błękitni Ropczyce piłka nożna
• UKS Sokół Ropczyce badminton
• MUKP„Fala”Ropczyce pływanie
• UKS Czekaj Ropczyce piłka nożna

Obiekty sportowe

• Kryta pływalnia
• Hala Widowiskowo-Sportowa
• „Moje Boisko Orlik 2012”powstałe w ramach programu Orlik 2012.
• Sztuczne lodowisko

Rekreacja

• Rezerwat przyrody Szwajcaria Ropczycka
• Planty miejskie
• Rynek
• Miejsko-Powiatowy Ośrodek Sportu i Rekreacji
• Deptako-park przy ul.Witosa

Trasy rowerowe

• Ropczyce Gnojnica Ropczyce
• Ropczyce Mała Ropczyce
• Ropczyce Kamionka Ropczyce

Trasy piesze

• Ropczyce Łączki Kucharskie Mała Brzeziny Góra Bardo(skrzyżowanie szlaków)
• Ropczyce Zawada Pustków Ocieka Blizna Niwiska(skrzyżowanie szlaków)
• Ropczyce Borki Chechelskie Broniszów Wielopole Skrzyńskie Szufnarowa-Pniaki(skrzyżowanie szlaków)

Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:

• Ochsenfurt
• Busk
• Stropkov
• Lokeren

Osoby związane z miastem

Jan Babicz polski polityk ludowy i samorządowiec,poseł na Sejm Ustawodawczy Adam Banaś(polityk)polski polityk,poseł na Sejm PRL IX kadencji Władysław Bartosik ps.„Broda”,major Wojska Polskiego zmordowany w Lubzinie. Kazimierz Bojarski żołnierz AK,działacz WiN. Bolesław Bujak polski polityk,samorządowiec,poseł na Sejm III RP IV kadencji Rafał Buszek polski siatkarz,zawodnik Asseco Resovii Rzeszów,wychowanek Błękitnych Ropczyce Marcin Daniec artysta,satyryk Henryk Dembiński(generał)polski generał dywizji podróżnik i inżynier Stanisław Depowski żołnierz,podporucznik WP,członek 3 Dywizji Strzelców Karpackich,uczestnik Bitwy o Monte Cassino ksJan Dudziak(kanonista)kanonista,kapłan Wojciech Durek polski artysta rzeźbiarz i malarz Stanisław Dydo żołnierz,podporucznik AK,działacz WiN. Michał Grendys działacz państwowy za czasów PRL,prawnik Stanisław Jarmoliński polski polityk i lekarz Jan Henryk Jedynak działacz ludowy okresu II RP,polityk sanacji,wicemarszałek sejmu V kadencji Michał Jedynak działacz ludowy,polityk Tadeusz Kantor polski reżyser,malarz,scenograf,grafik Grzegorz Kopala polski kompozytor,wokalista Stanisław Kot polski historyk i polityk Maciej Kuciapa żużlowiec Wilhelm Mach polski prozaik,eseista i krytyk literacki Edward Mazur polski przedsiębiorca działający w USA Józef Mehoffer artysta malarz Piotr Michałowski artysta malarz Lidia Miś polska pisarka,twórczyni literatury dla dzieci i młodzieży Kazimierz Moskal(polityk)polski polityk,nauczyciel,poseł na Sejm III RP V i VI kadencji. Naftali z Ropczyc cadyk,rabin ks.Andrzej Niwa kapłan,kapelan WP Henryk Józef Nowacki arcybiskup tytularny Blery,nuncjusz apostolski w Nikaragui,prałat honorowy papieża,kapelan honorowy Jego Świątobliwości. Karol Olszewski polski fizyk i chemik Władysław Olszewski żołnierz,podporucznik WP Leopold Paliszewski podporucznik 18 pułk piechoty liniowej,odznaczony Orderem VIRTUTI MILITARI 9 Września 1831 r. Piotr Puskarz członek 3 Dywizji Strzelców Karpackich,uczestnik Bitwy o Tobruk i Monte Cassino. Julian Rataj pułkownik Ludowego Wojska Polskiego i działacz ruchu ludowego,poseł na Sejm Ustawodawczy RP Edward Raczyński w Lubzinie-Sepnicy posiadał dwór Józef Rojek(poseł)polski polityk,samorządowiec,poseł na Sejm III RP V i VI kadencji Karol Pośko żołnierz,podporucznik WP,działacz WiN Kazimierz Rymut polski językoznawca,onomasta Michał Siewierski kapłan Tadeusz Sinko polski filolog klasyczny Stanisław Skorodecki polski duchowny katolicki,kapelan prymasa Stefana Wyszyńskiego w więzieniu Saturnin Skrzeczyński kolator,właściciel Lubziny(zm.1898). Franciszek Stachnik polski polityk ludowy,poseł na Sejm III kadencji(1930–1935)oraz na Sejm Ustawodawczy(1947–1952) Karolina Stachoń-Weit łączniczka i skarbniczka dębickich Szarych Szeregów w pierwszych latach II wojny światowej. Maksymilian Stanisławski jeden z dowódców,oficerów powstania listopadowego,współorganizator powstania krakowskiego,kapłan. Łukasz Trałka piłkarz,reprezentant Polski w piłce nożnej Seweryn Udziela etnograf,badacz i popularyzator folkloru i kultury ludowej Małopolski Tomasz Wrotoń piłkarz,trener piłki nożnej Roman Zawiliński językoznawca,pedagog i etnograf Jan Zwierz kapłan,społecznik Władysław Grzegorski porucznik Wojska Polskiego dowództwo nad kompanią partyzancką„Rakieta”w czasie akcji„Burza”.

Honorowi obywatele Miasta Ropczyce

• Bruno Krise
• ks.Stanisław Skorodecki
• Magdalena Kocój w maju 2007 r.
• Stanisław Misztal
• Jan Winter
• ks.prałat Stanisław Słowik
• Mirosław Karapyta
• ks.prałat Michał Heller w maju 2010 r.
• ks.prałat Jan Delekta w 2012 r.
• Jan Kopeć w 2012 r.
• Stanisław Ziemiński w 2012 r.
• bp.Kazimierz Górny 16 listopada 2012 r.

Otton z Pilczy

Otto z Pilczy(Pilica)herbu Topór,określany też jako Otto z Pilczy Pilecki,Otto z Pilicy Topór,Otto Toporczyk,Otton Pilecki(ur.ok.1340 zm.1384)starosta ruski,sandomierski,wojewoda sandomierski i generał-starosta wielkopolski.Jeden z bliskich współpracowników króla Kazimierza Wielkiego,starosta sandomierski i ruski.Zbudował zamek Smoleń koło Pilicy.Otrzymał od króla za zasługi w sprawowaniu urzędu starosty ruskiego Łańcut oraz w 1361 kupił wieś Sielec na terenie dzisiejszego miasta Sosnowiec.Sprzedał mu ją Abraham z Goszyc z synem Markiem.Był mężem Jadwigi z Melsztyna(matki chrzestnej króla Władysława Jagiełły).Miał jedynie córkę Elżbietę z Pilczy Granowską h.Topór(ok.1380-1420),która po śmierci Ottona w 1384,odziedziczyła po nim ogromne posiadłości łańcuckie oraz Pilicę i stała się najbogatszą panną w Polsce.Poprzez ślub 2 maja 1417 r.w Sanoku;została trzecią żoną króla Władysława Jagiełły i 19 listopada 1417 roku była koronowana na Wawelu na królową Polski.

Jakub

(zm.24 września 1359)biskup chełmiński(OT),kanonik chełmiński.Wybrany przez kapitułę oraz zatwierdzony przez metropolitę ryskiego Bromholda 22 sierpnia 1349.Konfirmowany przez papieża Klemensa VI 18 sierpnia 1350.

Eufemia raciborska

(Ofka)(ur.przed 1299,zm.17 stycznia 1359)księżniczka raciborska,dominikanka.

Rodowód

Eufemia była córką Przemysława,księcia raciborskiego z dynastii Piastów i Anny,księżniczki czerskiej(córki Konrada II i Jadwigi).Była najprawdopodobniej pierwszą córką pary książęcej,a imię otrzymała po babce ojczystej,Eufemii(zmarłej 15 lutego po 1281),córce Władysława Odonica wielkopolskiego i żonie Władysława opolskiego(1225-1282). Życie zakonne
9 kwietnia 1313 roku przywdziała habit zakonny,wstąpiwszy do klasztoru dominikanek św.Ducha w Raciborzu.Młoda Eufemia,po nałożeniu szat mniszych,miała naśladować wzorce:św.Jadwigi z Andechs(zmarłej 1243),księżnej Anny(zm.1256),św.Agnieszki z Pragi(zm.1234),błogosławionych Benigny(zm.1241)oraz Bronisławy(zm.1242),a przede wszystkim mistyczki i stygmatyczki dominikanki św.Katarzyny ze Sieny(1347-1380).Podczas swej zakonnej służby była dwukrotnie przeoryszą tego zgromadzenia,w 1341 roku oraz w latach 1358-1359.Dokumenty mówią o niej jako o osobie,która dbała o pomnażanie majątku swojego klasztoru.W 1313 pozyskała wsie Proszowiec,Markowice,Lyski,Pogrzebień oraz Lubomię,które zostały podarowane jej przez brata Leszka.Biskup wrocławski Nanker w 1335 roku obdarzył zgromadzenie dziesięcinami ze wsi:Bieńkowice,Strzybnik,Sudół oraz Kornowac.W 1337 roku dominikanki kupiły wieś Ligotę od Izoldy,wdowy po Piotrze Strali,a w 1339 roku wieś Ucieszków i połowę wsi Warmutowice w księstwie kozielskim od niejakiego Kunada zwanego Stoszem(Stoszowicem).W 1340 roku dominikanki za pośrednictwem Ofki kupiły od Henryka z Plumowa i brata Jeszka miasteczko Baborów wraz ze wsiami:Suwałków,Czerwięcice i Dzielów,a w 1343 roku od szwagra Ofki,Mikołaja II,władcy opawsko-raciborskiego,prawa zwierzchnie i duży kawał ziemi w Bieńkowicach,przy czym osiem lat później już całe Bieńkowice były w posiadaniu zakonu.Sprzedali je trzej bracia dziedzicowie:Bieniek,Turc i Kobern.2 lipca 1345 roku papież Klemens VI zatwierdził wszystkie nabytki raciborskich dominikanek i tym samym wziął je pod swoją opiekę.Wybudowany i konsekrowany 29 września 1334 roku kościół i klasztor pw.Św.Ducha stał się ogniskiem religijnego i kulturalnego życia w Raciborzu.Ofka,przeczuwając swój zgon,8 grudnia 1358 roku kazała sporządzić obszerny testament,w którym wszystkie nabytki przekazała na rzecz zgromadzenia.Zmarła 17 stycznia 1359.Została pochowana w kaplicy św.Dominika przy klasztorze dominikanek w Raciborzu.Utwory hagiograficzne powstałe po jej śmierci akcentują pobożne życie Eufemii,pełne samozaparcia i chrześcijańskich cnót.Na początku XIX wieku trumienkę z jej szczątkami uroczyście przeniesiono do kościoła WNMP,gdzie poświęcono jej jeden z bocznych ołtarzy.Podczas pożaru kościoła w 1945 r.spłonął on wraz ze wspomnianą trumienką.Eufemia czczona jest do dziś w Raciborzu jako świątobliwa kandydatka na ołtarze.
Fragment żywotu Eufemii
"Świątobliwa Eufemia,córka księcia raciborskiego[...]już w dzieciństwie złożyła obietnicę,dziewictwo swoje dziewiczemu Chrystusowi poświęcając.Młode lata niezliczonymi cnotami przyozdobiła,mianowicie malowidłami i kontemplacjami,nocnymi rozmyślaniami,ciało swoje przez posty,bezsenność,surowe posłanie,biczowanie aż do kosztownej krwi,włosiennicę,a nawet noszenie żelaznych łańcuszków,nieustannie umartwiała[...].Była panną nadzwyczaj urodziwą.""Błogosławiona Eufemia Domicylla Polka,córka Leszka księcia raciborskiego,z krwi królów polskich idąca,czystość swoją z młodości Panu Bogu poświęciła,młode lata niezliczonymi cnotami przyozdobiła,w modlitwach gorących i medytacjach ćwiczyła się,niewinną Mękę Zbawiciela swego przed krucyfiksem we dnie i w nocy rozmyślała.Wielkiej niewinności panna,gdy doszła lat dwunastu,książę brunświckie ojca jej Leszka w małżeństwo o nią prosił.Na co ona nie zezwalała,wymawiając się,że już zaślubiona piękniejszemu i bogatszemu Oblubieńcowi Chrystusowi.Przyjęła habit drugi Dominika świętego w Raciborzu w klasztorze Ducha Najświętszego.Którego przyjęcie poprzedziła bielsza nad śnieg we trzech promieniach zstępująca na kościół Ducha Świętego Gołębica pokazana.Także przy Mszy świętej,po której(według zwyczaju)obłóczyny miała,od podniesienia Najświętszego Sakramentu aż do Komunii świętej słyszana była i od niej i od wszystkich przytomnych niewypowiedzianej melodii muzyka anielska na powietrzu,chcąc wyrazić anielską radość z tej panny,że się na służbę Oblubieńcowi swemu do zakonu oddała."

Dolsk

(niem.Dolzig)miasto w województwie wielkopolskim,w powiecie śremskim,siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dolsk,nad jeziorem Dolskim Wielkim i Dolskim Małym.W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj.poznańskiego.Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 1554 mieszkańców.W Dolsku funkcjonuje Szkoła Podstawowa im.Janusza Kusocińskiego oraz Gimnazjum im.Powstańców Wielkopolskich.
Położenie geograficzne Miasto położone jest na przesmyku między Jeziorem Dolskim Wielkim a Jeziorem Dolskim Małym,przy drodze wojewódzkiej nr 434.Jest tu prawdziwa mozaika form terenowych ukształtowanych przez lodowiec,ozdobiona jeziorami zgrupowanymi wokół miasteczka(lasy i jeziora zajmują aż 2950 ha powierzchni całej gminy).O atrakcyjności tych terenów decyduje też klimat(miejscami zbliżony do klimatu rabczańskiego)oraz udokumentowane złoża torfu borowin o znaczeniu leczniczym.
Demografia
Struktura demograficzna mieszkańców Dolska wg danych z 31 grudnia 2009:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
Jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
Populacja	1527	100	752	49,25	775	50,75
Wiek przedprodukcyjny(0–17 lat)	281	18,4	129	8,45	152	9,95
Wiek produkcyjny(18–65 lat)	1010	66,14	460	30,12	550	36,02
Wiek poprodukcyjny(powyżej 65 lat)	236	15,46	163	10,67	73	4,78

Historia
Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z okresu kultury łużyckiej.Znaleziono brązowe ozdoby z tego okresu oraz cmentarzysko.Na półwyspie Jeziora Dolskie Małe znajdowało się grodzisko,które istniało do XVIII wieku.Osada targowa znajdowała się tu już na przełomie XI i XII wieku.Powstała ona na szlaku handlowym z Poznania na Śląsk.Pierwsze informacje o miejscowości zamieszczone zostały w 1136 w tzw.Bulli gnieźnieńskiej papieża Innocentego II,gdzie wymieniana jest jako własność biskupów gnieźnieńskich.W latach 1231-1797 Dolsk wraz z majątkami klucza dolskiego był własnością biskupów poznańskich.W 1359 Dolsk otrzymał średzkie prawa miejskie z przywileju Kazimierza Wielkiego.W 1866 powstało tu pierwsze w Wielkopolsce kółko rolnicze.Podczas Powstania Wielkopolskiego utworzono w mieście kompanię pod dowództwem por.Tomasza Paula,która wchodziła w skład batalionu śremskiego i walczyła pod Rawiczem i Zbąszyniem.Podczas masowych egzekucji II wojny światowej,rozstrzelano 10 mieszkańców Dolska i okolic.Wyzwolenie spod okupacji nastąpiło 21 stycznia 1945.Obecnie w miasteczku działają niewielkie zakłady rzemieślnicze i usługowe.
Architektura
Zabytki
Zabytkami prawnie chronionymi są:

• Rynek i założenie urbanistyczne.Rynek obecnie nazywany placem Wyzwolenia to regularny plac rozplanowany po założeniu miasta w 1359.Przez plac przebiega droga ze Śremu do Gostynia.W centrum rynku znajduje się pomnik Bohaterów Ziemi Dolskiej z 1978 oraz figura św.Nepomucena z 1880,pierzejami rynku są piętrowe kamieniczki z XIX wieku,najstarszą z nich jest barokowy budynek nr 23 z połowy XVIII wieku.Dawniej na środku rynku stał ratusz,który został zniszczony w XIX wieku.
• Kościół parafialny pw.św.Michała Archanioła.Późnogotycki kościół wzniesiony został ok.1460,ufundowany był przez bp.Andrzeja z Bnina.Jest to trójnawowa budowla halowa zwieńczona sklepieniem gwiaździstym.Do wyposażenia świątyni należy renesansowy ołtarz główny z obrazem Koronacja Matki Boskiej z 1627,obraz patrona kościoła w zwieńczeniu ołtarza,dwie późnogotyckie stalle w prezbiterium,w zakrystii późnogotycki lawaterz z inicjałami i herbem Łodzia bp.Andrzeja Opalińskiego.Na ścianie północnej widnieje obraz Złożenie do grobu z 1855.Budynek otoczony jest murem z barokową bramą,gruntownie odrestaurowany po pożarze w 1790,obok niego zbudowana dzwonnica z końca XVIII wieku z dzwonami z 1680 i 1777.
• Plebania z połowy XVIII wieku,z dachem mansardowym z lukarnami.Wewnątrz polichromie z scenkami rodzajowymi.Przed nią stoi kapliczka z figurą Serca Jezusowego oraz tablica założycieli kółka rolniczego z 1926,zrekonstruowana w 1996.
• Kościół Świętego Wawrzyńca barokowy z 1685.Do wyposażenia należy obraz św.Wawrzyńca z XVII wieku.Drewniana wieża runęła w 1983 podczas burzy.Odpust w kościele odbywa się 10 sierpnia każdego roku.
• Kościół Świętego Ducha z 1618,drewniany,zbudowany na planie kwadratu z wielobocznie zamkniętym prezbiterium,konstrukcji szachulcowej.Do wyposażenia świątyni należą gotyckie profilowane otwory drzwiowe,zamknięte łukiem w ośli grzbiet i łukiem podkowiastym.W ołtarzu głównym znajduje się płaskorzeźba ze sceną koronacji Najświętszej Maryi Panny oraz rzeźby św.Jana Ewangelisty i św.Mateusza.W lewym ołtarzu bocznym widnieje obraz św.Walentego,a w prawym dwie kwatery tryptyku oraz obraz z Pietą.
• Dom przy ul.Rynek 23 z połowy XVIII wieku.
• Willa„Azaria”przy ul.Śremskie Przedmieście 23 z 1903.
• Wiatrak koźlak z 1 poł.XIX wieku.
• Park dworski w folwarku Podrzekta z końca XIX wieku.

Inne obiekty

• Ratusz z wieżą z 1981,projektu Jana Kasińskiego.Powstał poprzez przebudowę trzech kamienic,mieści się w nim Urząd Miasta i Gminy,a także biblioteka z Izbą Regionalną.
• Dwór secesyjny z 1909 w dawnym folwarku Podrzekta.
• Oficyna dawnego dworu biskupiego z ok.1760,która mieści Szkołę Podstawową im.Janusza Kusocińskiego.
• Pomnik Janusza Kusocińskiego z 1977.

Kultura i sport
W Dolsku działają następujące ośrodki sportowe:

• Ośrodek Sportowo-Rekreacyjny ul.Podrzekta,2 km od centrum miasteczka,niewielka przystań żeglarska,plaża,kąpielisko strzeżone przez Ratowników WOPR,(Drużyna WOPR przy Miejsko-Gminnym Ośrodku Sportu i Rekreacji w Dolsku)wygrodzone pomostami,domki letniskowe,pole namiotowe,wypożyczalnia sprzętu pływającego,kawiarnia,punkt gastronomiczny,sklep,świetlica,boisko do siatkówki.
• Miejsko-Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji ul.Kościańska 8a,na wschodnim brzegu Jeziora Dolskiego Wielkiego,pełnowymiarowa sala sportowa,korty tenisowe,kompleks boisk do gier zespołowych,punkt gastronomiczny,plaża,miejskie kąpielisko także strzeżone przez Drużynę Ratowników WOPR wygrodzone pomostami,pole namiotowe,zaplecze kuchenne,sala wykładowa.

Instytucją kulturalną miasta jest Izba Regionalna,która mieści się w siedzibie ratusza.Znajdują się w niej zabytki kultury materialnej regionu,pamiątki związane z historią Dolska i okolic,materiały związane z powstaniem wielkopolskim,II wojną światową,galeria artystów amatorów(hafty,malarstwo,koszykarstwo,rzeźba),zbiór zabawek dziecięcych,mundurów,dokumentów,zbiorów archeologicznych.
Cyklicznymi imprezami są:

• Dni Ziemi Dolskiej"Wianki"(czerwiec)impreza o charakterze kulturalno-rekreacyjnym.
• Strzelanie Bractwa Kurkowego w czerwcu o tytuł króla kurkowego,w sierpniu o tytuł króla żniwnego.

Komunikacja
Przez miasto przebiega droga wojewódzka,która łączy się z drogami krajowymi:

• Droga wojewódzka nr 434:Łubowo Kostrzyn Kórnik Śrem Dolsk Gostyń Krobia Rawicz.

Przy południowej granicy miasta znajduje się skrzyżowanie tej drogi z drogą wojewódzką nr 437 do Borku Wielkopolskiego.
W Dolsku znajdują się też skrzyżowania z drogami powiatowymi:

• nr 4073 do Nochowa przez Mełpin i Kadzewo
• nr 4080 do Książa Wielkopolskiego przez Trąbinek i Włościejewki
• nr 4082 do Mchów przez Ostrowieczno i Ostrowieczko

oraz z drogami lokalnymi do:

• Rezerwatu Miranowo przez Podrzektę
• Księginek

Przy placu Wyzwolenia znajduję się przystanek PKS,autobusami można dojechać do m.in.:Śremu,Poznania,Gostynia,Wrocławia i Jeleniej Góry.

Kamień Krajeński

Niem.Kamin;za II RP Kamień Pomorski miasto w woj.kujawsko-pomorskim,w powiecie sępoleńskim,siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kamień Krajeński.Według danych GUS z 13 lutego 2009 miasto miało 2372 mieszkańców.
Położenie
Miasto jest położone pomiędzy dwoma jeziorami Mochel i Brzuchowo,w północno wschodniej części Krajny,na obszarze Krajeńskiego Parku Krajobrazowego,w pasie Pojezierza Południowo pomorskiego(w tym Pojezierza Krajeńskiego),przy drodze krajowej nr 25,w odległości 73 km na północny zachód od Bydgoszczy.
Historia
Kamień jest jedną z najstarszych miejscowości województwa kujawsko-pomorskiego.Najstarsza wzmianka dotycząca Kamienia Krajeńskiego datowana jest na 1107 rok.Kamień był siedzibą kasztelanii.Zazwyczaj siedzibą kasztelanii były okręgi administracyjne,które odpowiadają wielkością byłym powiatom,a na ich czele stali kasztelanowie,którzy zbierali podatki oraz daniny,dowodzili wojskami i sprawowali sądy.Od XIII wieku Kamień i jego okolice były własnością arcybiskupstwa gnieźnieńskiego,a ludzie zamieszkujący tereny podlegające arcybiskupstwu,zobowiązani byli poza tygodniową pańszczyzną wynoszącą na ogół od jednego do trzech dni,wykonywać dodatkowe prace przy wysiewie zbóż,naprawach grobli,przędzeniu pańskiej przędzy oraz koszeniu łąki i zwózce siana.Gdy przyjeżdżał arcybiskup mieszkańcy Kamienia musieli dodatkowo dostarczyć do kuchni jedną sztukę wołu ruskiego i jednio ciele holenderskie.W 1339 roku Kamień i jego okolice zostały przejściowo opanowane przez wojska krzyżackie.Przed nadaniem praw miejskich Kamień nosił nazwę Wawrzeszkowo(Wawrzeszkowice) i był on osadą wiejską.Przełom w historii miasta nastąpił 11 lutego 1359 roku.Wówczas to arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria wydał przywilej,na mocy którego wieś Wawrzyszkowo zmieniono w miasto o ustroju magdeburskim.Odtąd miasto wraz z najbliższą okolicą stanowiło klucz kamieński arcybiskupów gnieźnieńskich.Król Kazimierz III Wielki w dokumencie wydanym 25 czerwca 1360 roku w Łowiczu potwierdził zarządzenie arcybiskupa,przy czym miasto otrzymało nazwę Kamień.W akcie lokacyjnym miasto otrzymało 10 włók(ok.168 ha)ziemi,zaś od 1597 roku miało ich już aż 41(688,8 ha)przy czym 4 włoki(67,2 ha)zajmował pleban.W ciągu wieków pisownia nazwy miasta Kamień ulegała wielu zmianom.
I tak:

• w roku 1370 Kamyn
• 1374 i 1384 Camen
• 1381-1385 i 1596 Camień,a oprócz tego istniały jeszcze dwie wersje Camina i Camyn.
• pod zaborem pruskim Cammin i Kamin
• po odzyskaniu niepodległości w 1920 roku przyjęto nazwę Kamień Pomorski
  
• po wyzwoleniu w roku 1945 Kamień Krajeński.

Krótko po lokacji miasta został wzniesiony zamek obronny z wieżą,który przetrwał do 1721 roku.W roku 1685 istniała jeszcze część zamku,zwana kamienicą z dwoma wielkimi sklepami(piwnicami),nad którymi znajdowały się dwa pokoje,przygotowanymi na przyjazd arcybiskupa.Obok kamienicy stała wieża,w której urządzone były trzy więzienia dla przestępców.Tuż obok tych budynków stał drewniany dwór,który przeznaczony był dla dzierżawców lub rejentów.Składał się on z dwóch pokoi,alkierza,komory,kuchni i czeladnicy wystawionej w drugiej połowie XVII wieku.Nad rzeczką Kamionką stał browar wraz z gorzelnią,zaopatrujący 17 karczm pańskich.Jako,że miasto stało się własnością kościelną,monarcha wyłączył je spod świeckiej władzy wojewodów.Ponadto władca wyraził zgodę na organizowanie w Kamieniu stałych targów.Wraz z nadaniem praw miejskich arcybiskup ufundował osadzie drewniany kościół pod wezwaniem NMP oraz śś Apostołów Piotra i Pawła.Budowę obiektu zakończono około 1382 roku.Jeszcze w XIV wieku miasto otoczono murami obronnymi.Wzmocnienie obronności nie uchroniło jednak przed napadami.W roku 1383 najechał go książę mazowiecki Ziemowit,zdobywając miasto i zamek.Jednak znacznie groźniejsze w skutkach były tzw."rejzy"krzyżackie.W roku 1409 komturowie z Człuchowa i Tucholi przez osiem dni pustoszyli ziemię złotowską i nakielską.W tym też czasie zajęty i spalony został Kamień.Krzyżacy w wyprawach z 1414 i 1422 roku ponownie spalili miasto.W czasie wojny trzynastoletniej z Zakonem Krzyżackim(1454-1466)Krajna i jej okolice nie uchroniły się od zniszczeń,jakie powodowały wojska krzyżackie.Dokument wydany 6 czerwca 1457 roku przez króla Kazimierza Jagiellończyka świadczy o znacznej randze miasta z tego okresu wojny z Krzyżakami.W dokumencie tym,król poleca wystawić przez Kamień trzech pieszych,dla obrony Malborka(dla przykładu:Sępólno było w stanie wystawić tylko 1 pieszego).Od tego czasu(1457 rok)Kamień wzbogacił się o własną artylerie,co wzmocniło jego obronność.Odzyskanie przez Polskę w 1466 roku Pomorza diametralnie odmieniło sytuację i rangę miasta.Z nadgranicznej twierdzy,o dużym znaczeniu strategicznym,stał się Kamień prowincjonalnym ośrodkiem handlowo-usługowym dla najbliższej okolicy.W roku 1512 arcybiskup Jan Łaski ustanowił przy kościele urząd archidiakona.Pod koniec XVI wieku przez miasto przelała się fala reformacji,niemniej luteranizm aż do rozbiorów nie zyskał w mieście silnej pozycji.W roku 1597 arcybiskup Stanisław Karnkowski wydał nowy przywilej dla miasta.Potwierdził w nim stare prawa,wyznaczył nowe czynsze,wydał pozwolenie na warzenie piwa gdańskiego każdemu obywatelowi miasta,zobowiązał także burmistrza do urządzenia sklepów oraz gościnnego domu dla przybyszów.Źródła przekazują także,iż dom zajezdny wcale w Kamieniu nie powstał,gdyż większość zatrzymujących się w mieście osób stanowili duchowni,korzystający z gościny w zamku arcybiskupa.W 1651 roku arcybiskup Maciej Łubieński wyniósł kościół kamieński do rangi kolegiaty.W XVII wieku powstało w Kamieniu seminarium duchowne.Na początku XVII wieku ziemie krajeńskie stały się terenami przewlekłych wojen polsko-szwedzkich.W czasie wojny(1675 r.)wojska szwedzkie pustoszyły tereny Kamienia i okolic.Za zniszczeniami spowodowanymi wojną szła groźba wybuchu epidemii,mogącej spowodować masowe wymieranie ludności.Dlatego też niektóre osady opustoszały zupełnie.Po ludności,która zamieszkiwała te tereny pozostały tylko pustki porośnięte lasami.W ten sposób z terenu dzisiejszej gminy zginęły osady takie jak:Mochle,Stary Orzeł,Kruszewo,Żabienko,Ovialow,Preuschodorff.Około 1720 roku do kościoła od strony zachodniej dobudowano wieżę,a uroczysta konsekracja kościoła,której dokonał biskup chełmiński Adam Stanisław Grabowski,miała miejsce w 1738 roku(wydarzenie to upamiętnia tablica inskrypcyjna w głównej nawie kościoła).W wyniku pierwszego rozbioru Polski(1772 r.)granica została przesunięta na południe,a Kamień znalazł się na terytorium prowincji państwa pruskiego zwanej Prusy Zachodnie.Wówczas utworzono również Obwód Nadnotecki,składający się z czterech powiatów,których siedzibami były:Wałcz,Kamień Krajeński,Bydgoszcz i Inowrocław.W roku 1809 w związku z licznym napływem ludności żydowskiej wybudowano w mieście synagogę.Od rozbiorów Polski,a zwłaszcza po wojnach napoleońskich,systematycznie zwiększał się odsetek ludności wyznania ewangelicko-augsburskiego.Dlatego też pod koniec XIX wieku Kamień wzbogacił się o nową świątynię:neogotycki kościół.Wiek XIX był wiekiem klęsk i nieszczęść.Najpierw w 1854 roku wybuchł pożar w Sępólnie.Wielu mieszkańców straciło wtedy dorobek całego swojego życia.Mieszkańcy okolicznych wsi(również Kamienia)choć byli bardzo biedni zorganizowali pomoc dla ludzi z Sępólna.Po tym kataklizmie przyszedł następny.W grudniu 1855 roku na tereny Pomorza,a w tym i Krajny,nadciągnęły silne mrozy,niespotykane tutaj od wielu lat.Oprócz tego wybuchła epidemia cholery dziesiątkująca ludność Krajny.Wtedy też,w roku 1866 do Kamienia przybyły trzy siostry Elżbietanki,zwane wówczas szarymi siostrami(Perpetua Lorenz przełożona,Karolina Sperlich i Pregryna Kirchner).Ich siedzibą stał się Zakład św.Elżbiety,oddany do użytku w 1905 roku.Siostry te przeprowadzały liczne działania w walce z epidemią:począwszy od organizowania"ochronki"dla dzieci pozbawionych rodziców,poprzez sprzątanie u ludzi chorych po leczenie ich w szpitalu.Po I wojnie światowej miasto odzyskało niepodległość dopiero 28 stycznia 1920 roku.Lata dwudziestolecia międzywojennego to okres wzmożonego rozwoju miasteczka,a co za tym idzie kształtowanie się władzy samorządowej,rozwój przemysłu i handlu oraz oświaty(w tym czasie istniały dwie szkoły:powszechna i prywatna).W 1923 roku Kamień i jego okolice były silnie obsadzone przez element gospodarczy żydowski i niemiecki.Kupiectwo w tym czasie było tu bardzo słabe.W tym czasie zaczęło się rozwijać,jednak sytuacja podatkowa i inne opłaty nakładane na handel,wstrzymały jego rozwój.Do roku 1923 liczebność kupiectwa polskiego była tak mała,że nie mogło ono tworzyć własnego towarzystwa,więc zostało włączone do towarzystwa niemieckiego.Kamień i jego okolice(powiat sępoleński)był buforową jednostką administracyjną,toteż zachodnie krańce powiatu stanowiły ówczesną granicę polsko-niemiecką.Powiat zamieszkiwało wielu Niemców,którzy z biegiem lat i w związku ze zmianami zachodzącymi w hitlerowskiej Rzeszy stawali się coraz bardziej butni i nieprzyjaźni.1 września 1939 roku artyleria i samoloty Wehrmachtu rozpoczęły atak na Sępólno i okolice.Zaczęły się liczne aresztowania.Wiele osób z terenu powiatu sępoleńskiego wywieziono do Lipki.Zapełniły się też miejsca w obozach pracy w Radzimiu i Karolewie,gdzie zgładzono tysiące obywateli powiatu.Wielu nauczycieli i księży przetrzymywano w więzieniu w Zakładzie św.Anny(Kamień Krajeński).W połowie grudnia 1939 roku nauczyciele wraz z księżmi zostali zwolnieni lub wywiezieni do Stutthofu.Tragiczne losy mieszkańców powiatu sępoleńskiego związane z okupacją hitlerowską upamiętniają zbiorowe mogiły pomordowanych w Radzimiu i Karolewie,tablice pamiątkowe,obeliski i pomniki ku ich czci.Przerwana została także tradycyjna wielokulturowość etniczna i wyznaniowa.W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj.bydgoskiego.
Zabytki

• mury miejskie z XIV wieku
• stary rynek(średniowieczny plan urbanistyczny)
• zabudowa miejska,głównie XIX wiek
• kolegiata św.Apostołów Piotra i Pawła z XVI wieku

Pakość

(niem.Pakosch)miasto w woj.kujawsko-pomorskim,w powiecie inowrocławskim,siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pakość.W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj.bydgoskiego.Prawa miejskie nadano Pakości 9 lutego 1359.Obecnie miasto liczy ok.5,5 tys.mieszkańców.Jest głównym ośrodkiem handlu i usług w okolicy.Znajduje się tu drobny przemysł.Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym.Pakość jest ważnym ośrodkiem kultu religijnego Kościoła katolickiego.Znajduje się tu Kalwaria Pakoska,która jest drugim co do ważności dla katolików(zaraz po Kalwarii Zebrzydowskiej)tego typu miejscem kultu w Polsce.Tutaj są przechowywane największe w Polsce Relikwie Krzyża Świętego.Przebiega tędy jeden z najważniejszych szlaków turystycznych w Polsce Szlak Piastowski.

Położenie

Patrząc od strony historycznej Pakość leży w krainie Wielkopolski,na ziemiach Pałuckich.Blisko stąd do ważnych ośrodków regionu czyli:Bydgoszczy i Inowrocławia.Ze względu na położenie jest istotna dla transportu zarówno drogowego,wodnego jak i kolejowego.Rzeźba terenu w okolicy jest lekko pofałdowana.Gleby w tym rejonie to żyzne czarnoziemy.Przebiegają tędy szlaki turystyczne. Wody
Miasto leży przy ważnych szlakach wodnych.Położone jest między dwoma dużymi zbiornikami wodnymi:Jeziorem Pakoskim i Jeziorem Mielno.Przepływa tędy rzeka Noteć.W okolicach miasta na Jeziorze Pakoskim umiejscowiona jest duża zapora wodna.Tama ta chroni Pakość przed powodzią(budowa zapory spiętrzyła poziom wody na jeziorze o 3-4 metry).Natomiast na rzece zlokalizowana jest śluza wodna,która umożliwia pokonywanie spiętrzenia wodnego jednostkom pływającym.Trwają prace przy modernizacji szlaków wodnych i przystosowaniu ich do celów turystycznych.
Przyroda
W pobliżu zlokalizowane są duże kompleksy leśne.Miasto zlokalizowane jest na terenie administracyjnym Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu.W promieniu 10 km mieszczą się lasy w łącku i Mierucinie(leśnictwo Mierucinek).Duże znaczenie dla okolicy ma wodny ekosystem.Brzegi okolicznych jezior były kilkanaście lat temu zadrzewiane i przystosowywane dla potrzeb wędkarzy.W odległości kilku kilometrów w okolicach Piechcina znajdują się zalane wodą kopalnie odkrywkowe kamienia wapiennego.
Zieleń Miejska

W mieście znajduje się duży park.Jest on częścią Kalwarii Pakoskiej.Znajdują się w nim kapliczki.Utwardzonymi alejkami w okresie Wielkiego Postu poruszają się wierni w nabożeństwach Drogi Krzyżowej.W ramach projektu utworzenia Parku Kulturowego"Kalwaria Pakoska"podświetlono kaplice oraz wybudowano fontannę.W okolicach znajdują się cmentarze różnych wyznań.W innych częściach miasta wykonano zieleńce,a na wiosnę służby miejskie upiększają miasto dywanikami kwiatowymi.Kilkoma hektarami zieleni zajmują się miejscowi franciszkanie.
Historia
Etymologia
Nie wszyscy znają ciekawą wersję etymologii nazwy miasta,przytoczonej przez Oskara Kolberga w jego dziele„Kujawy”:
(…)Nazwa jego[miasta]ma pochodzić częścią od pakowania(tłoczenia)budowli na mało-przestrzenną wysepkę ramionami Noteci objętą,częścią od tego,że musiano bić pale i tłoczyć kamienie i gruz w przepaścistą ziemię,aby ją tak ustaliwszy,mogli na niej wznosić budowle.
Początki Pakości
Pierwsze wzmianki o Pakości ukazały się w dokumentach w roku 1243.Pakość otrzymała prawa miejskie na prawie magdeburskim 9 lutego 1359 roku.W XVII w.w związku z przybyciem do miasta Husytów,ksiądz Wojciech Kęsicki postanowił dla wzmocnienia wiary wybudować Kalwarię,poświęconą kultowi Męki Pańskiej.Budowę rozpoczęto w roku 1618,finansowali ją głównie ówcześni właściciele miasta Michał,Zygmunt i Paweł Działyńscy.Jest to kompleks,składający się z 25 kaplic,z których tylko dwie,wybudowane przed rokiem 1647,zachowały się do czasów obecnych.Pozostałe pochodzą z przełomu XVII i XVIII w.Drogi Kalwarii zostały wytyczone według wskazówek Christiana Andrichomiusa zakonnika z Delf.Brano tu pod uwagę podobieństwo położenia Pakości do wzgórz jerozolimskich.Opiekę nad Kalwarią sprawują oo.franciszkanie.W kościele pw.św.Bonawentury,urządzonym w 1637 r.w skrzydle zamku Działyńskich,przechowywane są,prócz cennych pamiątek i wotów,relikwie z Krzyża Świętego.
Pod pruskim panowaniem
Ze względu na swoje położenie w mieście zawsze broniono polskich korzeni i kształtowano młodzież w duchu patriotycznym.W tym czasie wybudowano przebiegającą przez miasto linię kolejową z Inowrocławia do Wągrowca.Z tego też okresu pochodzi większość zabytkowych kamienic w centrum oraz ratusz.W owych latach znajdowała się tu Cukrownia(po jej likwidacji utworzono zakłady lniarskie).W czasie rozbiorów używano niemieckiej nazwy Pakosch.Mieszkańcy założyli Ochotniczą Straż Pożarną.Jednym z ważniejszych punktów miasta był kościół ewangelicki,który nie przetrwał do dzisiaj.W 1906 wybuchł strajk szkolny o możliwość nauki w języku polskim.W 1815 powstał Urząd Pocztowy.Na początku XX wieku wybudowano synagogę.
Powstanie Wielkopolskie
Mieszkańcy Pakości na przełomie 1918 i 1919 roku przystąpili do zrywu powstańczego,którego celem było przyłączenie Wielkopolski i Kujaw do odradzającej się po zaborach Polski.Tu znajduje się pomnik i zbiorowa mogiła Powstańców Wielkopolskich.W walkach o Inowrocław i inne miejscowości na szlaku oswobodzenia ziemi kujawskiej walczyła Kompania Pakoska.Działało tu Towarzystwo Gimnastyczne"Sokół".Pakościanie co roku oddają cześć powstańcom przy pomniku i innych miejscach pamięci związanych z powstaniem.
Lata międzywojenne i II Wojna Światowa

Podczas międzywojnia Pakość była ośrodkiem drobnego handlu.Dużą rolę dla miasta odgrywała turystyka i rekreacja.Według pierwotnych planów,powstałych przed wybuchem II wojny światowej,główna linia obrony przed III Rzeszą miała być obsadzona przez Armię"Poznań"dowodzoną przez gen.Tadeusza Kutrzebę i miała przebiegać na odcinku Gołańcz-Żnin-Barcin-Pakość-Janikowo-Strzelno-Kruszwica-Gopło-Warta.Jednak założenia te szybko uległy zmianie.W sierpniu 1939 roku w Pakości utworzone były punkty mobilizacyjne Wojska Polskiego.Przez miasto,w kierunku Kruszwicy i dalej nad Bzurę przemieszczały się jednostki należące do dwóch dywizji piechoty Wojska Polskiego.Po zajęciu miasta w pierwszej połowie września Niemcy przywrócili nazwę Pakosch i rozpoczęli w ramach Intelligenzaktion likwidację miejscowej inteligencji.W czasie okupacji zniszczono synagogę.Armia Czerwona zdobyła Pakość 22 stycznia 1945 roku.Niemcy podczas odwrotu wysadzili w powietrze most kolejowy.
Polska Rzeczpospolita Ludowa
Na początku 1945 roku Armia Czerwona przekazała Pakość pod administrację polską.Władzę objęła Miejska Rada Narodowa.W czasach PRL-u miasto dynamicznie się rozwijało,słynęło z zakładów lniarskich.Przez cały okres Polski ludowej istniała zawodowa straż pożarna zakładów lniarskich oraz OSP.Wybudowano blokowiska.Wzrosła liczba mieszkańców miasta.Dnia 11.12.1969 roku pod Pakością(we wsi Giebnia)miała miejsce katastrofa lotnicza.Rozbił się samolot bombowy Ił-28,należący do Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.W katastrofie zginęło 3 członków załogi w tym kapitan por.Bonifacy Hędzlewski.Macierzystym lotniskiem samolotu był wojskowy port lotniczy w Powidzu koło Gniezna.Bombowiec był zmuszony do awaryjnego lądowania w polu z powodu pożaru,jednak zahaczył o stogi lnu i rozbił się.W latach 70-tych XX wieku Pakość odwiedził I sekretarz PZPR Edward Gierek.
Zabytki

Do najważniejszych zabytków w mieście można zaliczyć:

• XVII-wieczna kalwaria fundacji Działyńskich z 25 kaplicami;
• dawny zespół klasztorny reformatów,obecnie franciszkanów,zbudowany w XVII w.z wykorzystaniem murów XIV-wiecznego zamku Leszczyców;
• ratusz z 1907;
• most kolejowy;
• kamienice na starym mieście;
• gmach Gimnazjum;
• zabytkowe obiekty przemysłowe;
• cmentarze.

Gospodarka i komunikacja

Komunikacja
Drogi:Pakość jest węzłem komunikacyjnym o dużym znaczeniu.
Krzyżują się tu drogi:

• 251 droga wojewódzka nr 251
• 255 droga wojewódzka nr 255

Obecnie trwają prace,które mają na celu poprawienie sytuacji pieszych i kierowców.Jest tu sygnalizacja świetlna,a DW 255 ma w przyszłości zostać poprowadzona obrzeżami miasta,co pozwoli zmniejszyć ruch w centrum.
Kolej:

• Linia 206 206.Inowrocław Rąbinek Drawski Młyn Linia na odcinku Dziarnowo-Wapienno została zmodernizowana.Obsługuje składy towarowe na odcinku Inowrocław Rąbinek-Dziarnowo-Pakość-Wapienno.

W Pakości znajduje się czynna towarowa kolej linowa Janikowo Pakość Piechcin,która transportuje kamień z Piechcina do Zakładów Sodowych w Janikowie.W Pakości co dziennie zatrzymuje się kilkadziesiąt autobusów m.in.PKS oraz pakoskiego przewoźnika:MatBud.Autobusy kursują do Bydgoszczy,Torunia,Piechcina,Barcina,Żnina,Inowrocławia,Kościelca,Janikowa oraz Mogilna.
Gospodarka
Pakość to miejsce rozwiniętego handlu i usług.Znajduje się tu kilka sklepów sieciowych.Przemysł zlokalizowany jest wokół miasta.Największym pakoskim zakładem pracy jest najważniejsza baza logistyczna hipermarketów POLOmarket.Daje prace kilkuset osobom,jednak nie jest to jedyny zakład pracy.Jest tu jeszcze m. in.:betoniarnia i fabryka wag.Zlokalizowane są tu turbiny(elektrownie)wiatrowe.
Ośrodek kultu religijnego

Kalwaria Pakoska jest to zespół 25 kaplic pasyjnych w Pakości wraz z klasztorem franciszkanów pw.św.Bonawentury,nazywana Kujawską Jerozolimą.Ufundowana w 1628,jest drugim tego typu zespołem sakralnym po Kalwarii Zebrzydowskiej,powstałym na ziemiach polskich.W 1671 sprowadzono relikwie drzewa Krzyża Świętego(jest to obecnie największa cząstka relikwii Krzyża Świętego w Polsce).Ich kult potwierdził uroczyście bp Stanisław Dziannota 12 września 1671.Stacje upamiętniające wydarzenia z Golgoty znajdują się na Wzgórzu Ludkowskim.Co roku do Pakości przybywają dziesiątki tysięcy pielgrzymów na słynną nocną drogę krzyżową.Założenie topograficzne Kalwarii Pakoskiej w sposób pośredni opiera się na topografii Miejsc świętych w Jerozolimie(usytuowanie ostatnich stacji Drogi Krzyżowej na wzniesieniu,most na Cedronie itp.)Na kalwarię składa się 26 stacji,w tym dwa kościoły klasztorny św.Bonawentury i Ukrzyżowania.

• 25 kaplic kalwaryjskich w Pakości:
  • Wniebowstąpienie Pańskie,
  • Ogród Oliwny,
  • Judasz,
  • Wniebowzięcie NMP,
  • Potok Cedron,
  • Brama Jerozolimska,
  • Annasz,
  • Pożegnanie z Matką,
  • Wieczernik,
  • Kajfasz Więzienie,
  • Piłat,
  • Herod,
  • Włożenie Krzyża,
  • Pierwszy upadek,
  • Spotkanie z Matką,
  • Szymon z Cyreny,
  • Weronika,
  • Drugi upadek,
  • Płaczące niewiasty,
  • Trzeci upadek,
  • Obnażenie z szat,
  • Przybicie do Krzyża,
  • Kościół Ukrzyżowania,
  • Zdjęcie z Krzyża,
  • Grób Pański.

Poza Drogą Krzyżową głównym celem pielgrzymek są Relikwie Krzyża Świętego,sprowadzone tu z Ziemi Świętej w XVII wieku.
Kościoły

Kościół rzymskokatolicki

• Parafia pw.św.Bonawentury w Pakości
• Parafia pw.Pana Jezusa Ukrzyżowanego i Matki Bożej Bolesnej w Pakości

Znajduje się tu klasztor franciszkanów.Zakonnicy opiekują się relikwiami Krzyża Świętego.W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafie należą do metropolii gnieźnieńskiej,archidiecezji gnieźnieńskiej.
Kultura
W mieście działa Ośrodek Kultury i Turystyki.Do jego dyspozycji jest sala widowiskowa z możliwością przekształcenia w salę kinową.Organizowane są ciekawe imprezy cykliczne np.Dni Pakości.W Pakości działa też biblioteka publiczna,z której mogą korzystać nie tylko mieszkańcy miasta,ale także gminy.Wiele imprez kulturalnych organizują miejscowi franciszkanie.Działa tu zespół ludowy"Pakościanie".
Turystyka

Do dyspozycji turystów są niezwykłe zabytki zabytki i piękna przyroda.Baza noclegowa to Hotel w Pakości,który działa przy OKiT.Co roku odbywa się tu nocna droga krzyżowa po alejkach Kalwarii Pakoskiej,która jest jedną z największych atrakcji miasta.Są tu relikwie Krzyża św.do których przybywają pielgrzymi z całej Polski.Jest tu duże zaplecze dla sportów wodnych.
Media
Prasa
W mieście działa gazeta"Wiadomości Pakoskie",która opisuje najciekawsze zdarzenia z życia miasta i okolicy.Jest wydawana co miesiąc.Ponad to o Pakości możemy przeczytać artykuły w"Gazecie Pomorskiej" i innych regionalnych mediach.
Telewizja i Radio
W regionalnym paśmie TVP nadawany jest cyklicznie program o Kalwarii Pakoskiej.Informacje w radiu możemy uzyskać,dzięki lokalnej rozgłośni:"Polskie Radio Pomorza i Kujaw"(Radio PiK)
Bezpieczeństwo
O bezpieczeństwo mieszkańców i turystów w Pakości dba kilka organizacji i służb:

Rodzaj Służby	Służba	Jednostki	Dowódca
Ratownicza	Ochotnicza Straż Pożarna	Jednostka Operacyjno-Techniczna(KSRG)Pakość	dh.Andrzej Idziaszek
Ratownicza	Ośrodek Zdrowia	Przychodnia Rejonowa w Pakości	---
Porządkowa	Policja	Komenda Policji	komisarz Przemysław Tulibacki
Porządkowa	Straż Ochrony Kolei	Posterunek w Pakości(funkcjonariusze dojeżdżają)	---

Dodatkowo mieści się tu pogotowie gazowe,a miasto jest monitorowane.
Architektura i urbanizacja

Zabudowa miasta jest bardzo różna.Stare Miasto składa się z zabytkowych kamieniczek przy rynku i ulicach odchodzących od niego.Warty wyróżnienia w tej części miasta jest Ratusz z 1907 roku.Jest tu też Klasztor Franciszkanów.Są tu osiedla domków jednorodzinnych i blokowisko.Miasto ma małą powierzchnie jak na taką liczbę mieszkańców co powoduje,że zabudowa jest bardzo zwarta.
Pomniki i miejsca pamięci
W Pakości znajdują się tablice pamiątkowe,pomniki i mogiły związane z Powstaniem Wielkopolskim i znanymi mieszkańcami miasta.Są one zadbane.Opiekują się nimi uczniowie miejscowych szkół i harcerze.
Edukacja
Szkoła średnia znajduje się w pod pakoskim Kościelcu,ponieważ w większości kształci rolników.Lokalizacja we wsi daje możliwości do lepszego kształcenia.

• Przedszkola
  • Przedszkole Miejskie w Pakości
• Szkoły Podstawowe
  • Szkoła Podstawowa im.Powstańców Wielkopolskich w Pakości
  • Szkoła podstawowa w Kościelcu Kujawskim
• Gimnazja
  • Gimnazjum im.Ewarysta Estkowskiego w Pakości
• Szkoły Ponadgimnazjalne
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Kościelcu Kujawskim pod Pakością
• Szkoły wyższe
  • Filia Uniwersytetu Trzeciego Wieku WSG Bydgoszcz w Pakości

Sport i rekreacja

W Pakości prężnie działają różne kluby sportowe.Co roku w mieście odbywa się Puchar Polski w Nordic-Walking.Planowana jest budowa nowoczesnego basenu i dalsza modernizacja stadionu miejskiego(dobudowanie zadaszonej trybuny).
Kluby sportowe
Działają tu:

• KS Notecianka Pakość piłka nożna(III liga)
• MUKS Sokół Pakość koszykówka(III liga)

Rekreacja
Miasto leży nad dwoma pięknymi jeziorami.Daje to szerokie możliwości do uprawiania sportów wodnych,a w szczególności żeglarstwa oraz wędkarstwa.W Łącku(wieś pod Pakością)jest stanica żeglarska,planowane jest wybudowanie stanicy żeglarskiej na Noteci,ale pod Pakością.Są tu dwa boiska"Orlik 2012".Miasto dysponuje też innym zapleczem sportowym np.halą sportową.W mieście jest dużo zieleni i terenów do spacerowania np.parki.
Związani z Pakością oraz honorowi obywatele

• Stanisław Szenic Polski prawnik,pisarz,varsavianista
• Józef Glemp Prymas Polski
• Anna Bańkowska Poseł na Sejm RP
• Antoni Laubitz biskup rzymskokatolicki
• Stanisław Tretyn młynarz,społecznik

Współpraca międzynarodowa
Miasto utrzymuje stosunki międzynarodowe z różnymi regionami za granicą,jednak tylko jedno miasto ma status partnerskiego.
Miasta partnerskie:

• Bladel,Holandia

Administracja
Obecnie w mieście i gminie Pakość funkcje uchwałodawczą sprawuje Rada Miejska składająca się z 15 radnych,na czele których stoi przewodniczący Rady Miejskiej-Tadeusz Grupa.Organem wykonawczym jest Burmistrz,w kadencji 2010-2014 Wiesław Kończal.
Przynależność administracyjna

Historyczna przynależność polityczno–administracyjna Pakości

Okres		Państwo	Zwierzchność	Jednostka administracyjna
1818-1919		Królestwo Prus		Prowincja poznańska,powiat mogilnicki
1919-1939		Rzeczpospolita Polska		województwo poznańskie,powiat mogileński
1939-1945		okupacja niemiecka/III Rzesza		Kraj Warty,Rejencja inowrocławska
1939-1945		Polskie Państwo Podziemne		Okręg Poznań AK,Samodzielny Obwód Mogilno AK
1945-1950		Rzeczpospolita Polska		województwo poznańskie,powiat mogieński
1950-1954				województwo poznańskie,powiat mogileński
1955-1975		Polska Rzeczpospolita Ludowa		województwo bydgoskie,powiat inowrocławski
1975-1989				województwo bydgoskie,rejon inowrocławski
1989-1998		Rzeczpospolita Polska
od 1999				województwo kujawsko-pomorskie,powiat inowrocławski,gmina Pakość